Shkenca shpëton “Britmën” e Munch

Një nga pikturat më të famshme në histori – “Britma” nga piktori norvegjez, Edvard Munch – do të jetë në gjendje të kthehet në e përdorshme, pasi nevoja për ta ruajtur atë për vite ka parandaluar që ajo të ekspozohet, përveç në raste të rralla. Merita i takon një ekipi ndërkombëtar të udhëhequr nga Costanza Miliani, drejtor i Institutit të Shkencave të Trashëgimisë Kulturore CNR, sipas të cilit shkëlqimi i ngjyrave kërcënohet nga lagështia, dhe jo nga drita, siç mendohej më parë.

Sipas të dhënave, të botuara në revistën “Science Advances”, pigmentet, dhe në veçanti kadmiumi i verdhë, shumë i dashur nga artisti, vuajnë nëse lagështia relative tejkalon 45%, por në vend të kësaj janë të qëndrueshme në kushte të ndryshme ndriçimi. Për artdashësit ky është një lajm i shkëlqyeshëm, sepse rregullimi i lagështisë në dhomat ku ekspozohen punimet është mjaft i thjeshtë, ndërsa mbrojtja e dritës mund të jetë problem.

Analizat – Studimi (i kryer si pjesë e projektit europian Iperion-CH, për ruajtjen e trashëgimisë kulturore) përdori një laborator portabël të aftë për të kryer hetime dhe teste spektroskopike me rrezet X, të kryer në sinkrotronin e Grenoble (Francë) në mikro -fragmente të marra nga puna. Të dhënat u integruan më pas me informacionin e marrë duke plakur artificialisht përmbajtjen e një tubi të verdhë kadmiumi, i cili i përkiste artistit. Rezultati dhe metoda e përdorur mund të përdoret gjithashtu për të kuptuar dhe ruajtur kryeveprat e autorëve të tjerë, meqenëse e verdha e kadmiumit u përdor nga shumë artistë të së njëjtës periudhë, përfshirë Vincent Van Gogh dhe Henri Matisse.

Ngjyrat që duhet të shpëtoheshin – Midis 1893 dhe 1910, Edvard Munch pikturoi disa versione të “Britmës”; më i famshmi, i ruajtur në Muzeun e Oslos, është ai mbi të cilin u krye studimi. Historia e saj është e përhumbur. I vjedhur në 2004, u gjet dy vjet më vonë, i dëmtuar rëndë dhe që atëherë, për të shmangur përkeqësimin e mëtejshëm, ai ishte ekspozuar në raste shumë të rralla. E verdha e ndritshme e disa reve është zhdukur përgjithmonë, por tani e tutje do të jetë e mundur të ruhen ngjyrat e asaj që mbetet.

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.