.png)
Koronavirusi ka gjymtuar ekonominë botërore. PBB-ja Globale pësoi rënien e saj më të mprehtë që nga fundi i luftës së dytë botërore në vitin 2020. Miliona njerëz mbetën papunë dhe qeveritë pompuan triliona dollarë në ekonomitë e tyre për të parandaluar shkatërrime më të mëdha.
Sidoqoftë, një rikuperim i mundshëm në vitin 2021 është shumë i pasigurt. Ekonomia e Kinës po rritet përsëri fuqishëm, por shumë prej kombeve më të pasura të botës mund të mos rimëkëmben plotësisht me shpejt se deri më 2022.
Pabarazia është shfrenuar gjithashtu. Ndërsa 651 miliarderë të Amerikës kanë rritur pasurinë e tyre neto me 30% në 4 trilionë dollarë amerikanë, një e katërta e një miliardë njerëzve në vendet në zhvillim mund të përballen me varfëri ekstreme dhe deri gjysma e fuqisë punëtore globale mund të kenë humbur mundësinë për të jetuar.
Përparësi Azia
Shpejtësia me të cilën mund të përmbahet pandemia, do të ketë një ndikim të madh në ecurinë e ekonomisë botërore. Në garën midis llojeve të reja të virusit dhe shpërndarjes së vaksinave, fitorja e shpejt ndaj pandemisë nuk është aspak e sigurt. Edhe vendet e pasura që kanë siguruar shumicën e vaksinave të disponueshme në treg, mund të dështojnë të vaksionjnëë mjaft njerëz për të siguruar imunitetin e tufës deri në fund të vitit 2021. Në vendet në zhvillim, ku vaksinat përgjithësisht do të jenë të pakta, virusi pritet të përhapet më tej.
Fituesit e mëdhenj ka të ngjarë të jenë vendet si Kina dhe Koreja e Jugut që patën sukses të mbanin nën kontroll COVID-19 herët dhe të fitonin mbi të. Ekonomia e Kinës parashikohet të rritet në 2021 me 8%, mbi dyfishin ePBB-së së vendeve më të suksesshme perëndimore para pandemisë.
Ekonomia e Kinës e udhëhequr nga eksporti ka përfituar në të vërtetë nga bllokimet në vendet perëndimore. Kërkesa perëndimore për shërbime si argëtimi dhe udhëtimet mund të ketë rënë, por kërkesa për mallra të konsumit shtëpiak dhe pajisje mjekësore është rritur. Eksportet kineze në SHBA kanë arritur nivele rekord, pavarësisht tarifave të larta të vendosura nga administrata Trump.
Kina po zgjeron gjithashtu ndikimin e saj ekonomik në të gjithë Azinë, me një zonë të re të tregtisë së lirë në Paqësor dhe projekte të mëdha infrastrukture përgjatë rrugëve të saj tregtare në Europë dhe Afrikë. Ajo po investon në teknologji të përparuara për të zvogëluar varësinë e saj nga zinxhirët e furnizimit perëndimor për përbërës të tillë si gjysmëpërçuesit. Kina tani mund të kapërcejë SHBA-të si ekonomia më e madhe në botë brenda pesë viteve, dy herë më shpejt sesa parashikohej më parë.
Kohë më të vështira gjetkë
Për vendet e pasura të tilla si SHBA-të, Mbretëria e Bashkuar dhe ato në Europën kontinentale, tabloja është më pak rozë. Pas rikuperimeve të shkurtra në verën e vitit 2020, ekonomitë e tyre kanë ngecur. Kjo u nxit nga vala e dytë e pandemisë më shumë se sa karantina në vetvete. Për shembull, në SHBA, punësimi dhe rritja ishin në sinkron me kurbën e pandemisë sesa me bllokimet e aplikuara në mënyrë të pabarabartë, ndërsa biznesi dhe besimi i konsumatorit ranë. Edhe me një farë rimëkëmbjeje vitin e ardhshëm, këto ekonomi pritet të jenë 5% më të vogla në 2022 sesa nëse kriza nuk do të kishte ndodhur.
Humbësit më të mëdhenj të 2021, megjithatë, ka të ngjarë të jenë vendet në zhvillim. Atyre u mungojnë si burimet ekonomike për të marrë vaksina të mjaftueshme, ashtu edhe sistemet e shëndetit publik për të trajtuar një numër të madh të pacientëve me COVID. Ata gjithashtu nuk mund të përballojnë subvencionet e mëdha qeveritare që kanë parandaluar papunësinë masive në Europë dhe SHBA. Me kërkesën për materialet e tyre të para të dëmtuara nga recesioni në perëndim, dhe pak ndihmë në dispozicion nga vendet e pasura për të lehtësuar borxhet e tyre të mëdha, ata nuk mund të përballojnë bllokime të mëtejshme.
Edhe vendet e mëparshme me rritje të shpejtë si Brazili dhe India po përballen me kohë të vështira. Shumë miliona punëtorë të varfër në sektorin informal po detyrohen të kthehen në fshatrat e tyre dhe lagjet e varfëra urbane për t’u përballur me varfërinë masive dhe madje edhe me urinë.
Ndërkohë Afrika e Jugut, vendi më i pasur në Afrikë, mund të ketë lënë një kohë shumë të vonë për të marrë vaksina të mjaftueshme për të ndaluar rritjen e shpejtë të infeksionit. Ajo ka adoptuar një qasje kolektive duke u bërë anëtare e programit COVAX. Programi synon të sigurojë që vendet e varfëra të mos humbasin, por ende nuk ka arritur rezultate.
Ndarja e re
Efektet ekonomike të pandemisë kanë qenë jashtëzakonisht të larmishme në të gjithë shoqërinë. Ata që punojnë me kohë të plotë, shpesh në punë shumë të paguara dhe që punojnë nga shtëpia, kanë akumuluar kursime të konsiderueshme pasi u duhet të shpenzojnë më pak nga pagat e tyre përderisa janë gjithë kohën në shtëpi.
Shumë të pasur, veçanërisht në SHBA, kanë përfituar nga rritjet e mëdha të tregut të aksioneve të nxitura nga sukseset pandemike si Amazon, Netflix dhe Zoom – dhe kjo duket se do të vazhdojë. Pyetja e madhe për ekonominë është nëse në vitin e ardhshëm ata me punë të sigurt dhe të ardhura të larta, a do të kthehen në modelet e tyre të mëparshme të shpenzimeve, ose do të mbajnë kursimet e tyre përpara pasigurisë së vazhdueshme.
Nga ana tjetër, shumë syresh që kanë humbur punën ose biznesin ose janë mllefosur nga situata e krizës që po zgjat, do të përpiqen të gjejnë punë të re ose të kthehen në nivelet e tyre të mëparshme të të ardhurave – veçanërisht pasi sektorë me paga të ulëta siç janë shitja me pakicë dhe turizmi, nuk ka gjasa të rikuperohen plotësisht pas pandemisë. Ky grup përfshin shumë të rinj, gra dhe pakica etnike.
Pabarazia mund të rritet ndërsa qeveritë e pasura zvogëlojnë subvencionet e mëdha që përdorën për të mbajtur në punë shumë punëtorë. Rishi Sunak, kancelari i Mbretërisë së Bashkuar, dha indikacione të qarta të këtij qëllimi në rishikimin e tij të shpenzimeve në nëntor.
Në SH.B.A., ngërçi politik për shpenzimet e mëtejshme të ndihmës u zgjidh vetëm në minutën e fundit dhe republikanët ndoshta tani do të synojnë të minimizojnë shpenzimet e administratës së Biden, pavarësisht nga shthurrja e viteve të Trump. Europa sapo ka arritur një marrëveshje të pashembullt për të siguruar ndihmë të financuar nga BE për vendet anëtare më të prekura nga pandemia, por tensionet mbi shtrirjen e paketës dhe përfituesëve ndoshta do të vazhdojnë për gjatë.
Bashkëpunimi mund të lehtësojë përshtatjen në një botë post-pandemike. Por bashkëpunimi ndërkombëtar gjatë pandemisë ka qenë i dobët dhe tensionet ekonomike kanë dëmtuar më tej angazhimin e botës për tregti të lirë – jo një fillim i mirë për Brexit Britani. Brenda vendit, rishpërndarja e pasurisë dhe të ardhurave përmes taksave më të larta mund t’u japë qeverive perëndimore më shumë burime për t’u marrë me viktimat e pandemisë, por do të jetë politikisht e vështirë në një recesion të vazhdueshëm. Trazirat shoqërore kanë qenë një pasojë e pandemive të mëparshme. Le të shpresojmë që kësaj here, të arrijmë mençurinë për të trajtuar pabarazitë e tejskajshme të zbuluara nga COVID-19, dhe për të ndërtuar një botë më të drejtë. / The converstation.com/ Gazeta Si
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
