7 qytete historike që duhen vizituar në Shqipëri

Qytetet e Shqipërisë u ofrojnë dashamirëve të historisë një pasqyrë të trashëgimisë së larmishme të vendit. Romakët lanë një gjurmë të madhe në qytetin bregdetar të Durrësit, i cili, së bashku me Shkodrën, dikur kanë qenë pjesë e perandorisë detare të Venedikut. Kruja shërbeu si një bastion i rezistencës shqiptare ndaj pushtimit osman, ndërsa arkitektura tërheqëse osmane në Gjirokastër dhe Berat është njohur si Trashëgimi Botërore e UNESCO-s. Shqipëria e pavarur lindi në qytetin jugor bregdetar të Vlorës, ndërsa kryeqyteti Tirana është një qytet dinamik që po përpiqet të lërë pas të kaluarën komuniste.

1. Tirana

Tirana është kryeqyteti dhe qyteti më i madh i Shqipërisë. Edhe pse zona është e banuar që nga lashtësia, qyteti vetë u themelua relativisht vonë, në fillim të shekullit XVII, dhe u bë një qendër e rëndësishme tregtare dhe artistike.

Pas shpalljes së saj si kryeqytet i përkohshëm në vitin 1920, dhe më pas si kryeqytet zyrtar në 1925, Tirana përjetoi zhvillim të shpejtë urban nën ndikimin e planifikuesve italianë. Qyteti u dëmtua rëndë gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe më pas u rindërtua nga autoritetet komuniste që morën pushtetin në vend.

Sheshi Skënderbej në qendër të qytetit është i rrethuar nga disa ndërtesa fetare dhe kulturore. Xhamia e Et’hem Beut e fillimit të shekullit XIX ishte një nga ndërtesat e pakta në qendër që i shpëtoi shkatërrimit dhe është një nga strukturat më të vjetra në qytet. Në lindje të sheshit ndodhet Teatri Kombëtar i Operas dhe Baletit, ndërsa në veriperëndim ndodhet Muzeu Historik Kombëtar. I hapur në vitin 1981, muzeu ofron një pasqyrë të plotë të historisë shqiptare nga Pirro i Epirit deri te pavarësia dhe periudha komuniste në shekullin XX. Ai ka gjithashtu një hapësirë të dedikuar për Nënë Terezën.

E ashtuquajtura “Kalaja e Tiranës” në jug të Sheshit Skënderbej ndodhet në vendin ku dikur ishte një kështjellë bizantine e ndërtuar nga perandori Justiniani i Madh. Edhe pse kompleksi përfshin një mur nga një strukturë e periudhës osmane, zona është shndërruar në një hapësirë tregtare dhe restorantesh dhe ka pak interes historik.

Një nga strukturat më unike të Tiranës është Piramida e Tiranës, e hapur fillimisht si muze për diktatorin komunist Enver Hoxha në vitin 1988, tre vjet pas vdekjes së tij. Pas rënies së komunizmit në 1991, ndërtesa u kthye në qendër konferencash dhe më pas shërbeu si bazë e NATO-s gjatë luftës së Kosovës në vitin 1999. Kohët e fundit është shndërruar në qendër IT-je. Vizitorët mund të ngjiten në majë për pamje panoramike të qytetit.

Një tjetër trashëgimi e periudhës së Hoxhës në Tiranë dhe në të gjithë vendin është rrjeti i bunkerëve nëntokësorë, të ndërtuar për t’u mbrojtur nga një pushtim i mundshëm pas prishjes me Bashkimin Sovjetik në vitet 1960. Shumica e këtyre bunkerëve ishin të vegjël, por disa më të mëdhenj për zyrtarët janë shndërruar në muze. Bunk’Art 1 në lindje të qytetit paraqet historinë e periudhës komuniste, ndërsa Bunk’Art 2 në qendër fokusohet te represioni politik i asaj kohe.

2. Gjirokastër

Gjirokastra është e njohur për shtëpitë e saj prej guri të periudhës osmane. Emri i qytetit, i regjistruar për herë të parë në shekullin XIV, vjen nga greqishtja “Agyrocastron” që do të thotë “kala e argjendtë”, megjithëse kalaja ekziston që nga shekulli XII.

Kalaja mbi qytet është atraksioni kryesor. Ajo përfshin muze historik dhe muze armësh. Nga muret e saj shihet qartë pse qyteti quhet “Qyteti i Gurit”.

Shtëpitë historike si Skënduli dhe Zekate janë ende në pronësi të familjeve të tyre dhe vizitohen nga turistët. Në qendër ndodhet edhe pazari me artizanat shqiptar.

Gjirokastra është vendlindja e shkrimtarit Ismail Kadare dhe diktatorit Enver Hoxha. Shtëpia e lindjes së Hoxhës është kthyer në Muze Etnografik.

Poshtë kalasë ndodhen gjithashtu tunele nëntokësore të periudhës komuniste, të ruajtura në gjendjen origjinale dhe të hapura për vizitorë me guidë.

3. Berat

Berati njihet si “Qyteti i një mijë dritareve” për shkak të shtëpive karakteristike që shikojnë mbi lumin Osum. Gjatë periudhës osmane, lumi ndante lagjen myslimane Mangalem nga lagjja e krishterë Gorica.

Kalaja e Beratit, e shekullit XIII, është ende e banuar dhe përmban kisha dhe Muzeun Ikonografik Onufri me mbi 200 ikona ortodokse.

Një nga vendet më interesante brenda territorit të kalasë është Muzeu Ikonografik Onufri. I vendosur në ambientet e Kishës së Fjetjes së Shën Mërisë, koleksioni i muzeut përmban mbi 200 ikona ortodokse, shumica prej të cilave janë pikturuar nga ikonografi shqiptar i shekullit XVI, Onufri, ose nga nxënësit dhe bashkëpunëtorët e tij.

4. Shkodër

Shkodra konsiderohet si kryeqyteti tradicional i veriut të Shqipërisë dhe ka histori që daton që nga ilirët e lashtë në shekullin IV p.e.s. Me kalimin e shekujve, pozicioni i saj në brigjet e Lake Shkodër (i njohur në Malin e Zi si Liqeni i Skadarit) e bëri një qendër të rëndësishme tregtare në Ballkanin perëndimor.

Një nga atraksionet më të njohura të Shkodrës është Muzeu Kombëtar i Fotografisë Marubi, i emëruar sipas fotografit italian të shekullit XIX, Pietro Marubi, i cili u vendos në Shkodër dhe hapi studion e parë fotografike në Shqipëri. Muzeu ndodhet në rrugën Kolë Idromeno, një rrugë pedonale në qendër të qytetit. Ashtu si pjesa tjetër e Shqipërisë, Shkodra ka histori të tolerancës fetare: Xhamia Ebu Beker, Kisha Katolike Françeskane dhe Kisha Ortodokse e Lindjes ndodhen shumë pranë njëra-tjetrës.

E vendosur strategjikisht në një kodër shkëmbore rreth 5 km në jug të qendrës, Rozafa Castle është një nga vendet më mbresëlënëse të Shkodrës. Nga muret e kalasë, të ndërtuara kryesisht gjatë periudhës veneciane, vizitorët mund të shohin pamje të jashtëzakonshme të liqenit dhe qytetit.

Për udhëtarët që kërkojnë më shumë nga bukuritë natyrore të Shqipërisë, Shkodra shërben si porta hyrëse për Alpet Shqiptare, të njohura edhe si “Malet e Mallkuara”. Fshati Theth, rreth 65 km në verilindje të Shkodrës, është bazë e njohur për alpinistët dhe ndodhet në një skaj të shtegut Theth–Valbonë, një ecje rreth 16 km që ofron pamje spektakolare të veriut të Shqipërisë.

Rruga nga Shkodra në Theth është përmirësuar së fundmi dhe mund të përshkohet për rreth dy orë me makinë. Shumë vizitorë marrin minibus nga Shkodra drejt Valbonës (shpesh përmes Liqenit të Komanit), kalojnë natën aty dhe më pas bëjnë ecjen drejt Thethit ditën tjetër. Nga Thethi, një minibus i kthen përsëri në Shkodër.

5. Krujë

Qyteti i Krujës, rreth 32 km në veri të Tiranës, është i lidhur ngushtë me heroin kombëtar shqiptar Skanderbeg, i cili organizoi rezistencën kundër pushtimit osman për rreth 20 vjet në shekullin XV. Gjatë kësaj kohe, Kalaja e Krujës shërbeu si baza kryesore e tij dhe rezistoi tre rrethimeve osmane.

Edhe pse nga kalaja origjinale ka mbetur pak, brenda mureve të saj ndodhet Muzeu Kombëtar i Skënderbeut, i ndërtuar në vitet 1970. Ekspozitat tregojnë historinë e luftës së Skënderbeut dhe formimin e Lidhjes së Lezhës për rezistencë ndaj osmanëve.

Në muze paraqiten piktura, modele dhe armë që ilustrojnë betejat kryesore si rrethimet e Krujës dhe betejat e Torviollit dhe Albulenës. Në sallën kryesore ndodhen kopje të helmetës dhe shpatës së Skënderbeut; origjinalet ruhen në muzeun Kunsthistorisches në Vjenë.

Pranë kalasë ndodhet pazari tradicional ku shiten suvenire dhe punime artizanale, përfshirë figura të Skënderbeut.

Vizitorët mund të ngjiten edhe në malin e Krujës për pamje panoramike të qytetit. Në mal ndodhet gjithashtu një vend i shenjtë kushtuar mistikut sufi Sari Saltik, i nderuar nga myslimanët shqiptarë.

6. Durrës

Qyteti bregdetar i Durrësit, qyteti i dytë më i madh në Shqipëri, u themelua si koloni greke me emrin Epidamnos në shekullin VII p.e.s. Më vonë, nën sundimin romak në shekullin III p.e.s., u quajt Dyrrachium. Ai ishte një port i rëndësishëm në Adriatik dhe pikënisja e Via Egnatia, rruga që lidhte Ballkanin me Bizantin.

Gjatë luftës civile romake mes Cezarit dhe Pompeut, qyteti u përdor si bazë logjistike nga Pompeu në vitin 48 p.e.s., i cili arriti të mbrojë portin nga ushtria e Cezarit.

Trashëgimia romake e qytetit shihet sot në amfiteatrin romak të ndërtuar në shekullin II nga perandori Hadrian dhe në Forumin e Anastasit, i quajtur sipas perandorit bizantin të lindur në Durrës në vitin 431.

Bizantinët ndërtuan edhe muret e qytetit në pjesën perëndimore të amfiteatrit. Në qytet ndodhet edhe Muzeu Arkeologjik Kombëtar.

Gjatë Mesjetës, Durrësi kaloi nën sundime të ndryshme (bullgarë, normanë, serbë, venedikas dhe shqiptarë lokalë) derisa u pushtua nga osmanët në vitin 1501. Kulla Veneciane është një nga strukturat më të njohura të kësaj periudhe.

Sot, Durrësi është ende një port i rëndësishëm dhe ka një plazh të gjatë në jug të qytetit.

7. Vlorë

Vlora, qyteti i tretë më i madh në Shqipëri, luajti rol kyç në shpalljen e pavarësisë nga Perandoria Osmane. Më 28 nëntor 1912, Ismail Qemali dhe përfaqësues të tjerë shqiptarë shpallën pavarësinë e Shqipërisë në Vlorë, gjatë Luftës së Parë Ballkanike. Pavarësia u njoh më pas në Konferencën e Londrës në vitin 1913.

Shtëpia ku u shpall pavarësia sot është Muzeu Kombëtar i Pavarësisë, i cili ruan dokumente dhe objekte të asaj kohe.

Në qytet ndodhet edhe lagjja e vjetër me shtëpi të ngjyrosura dhe dyqane tradicionale. Aty pranë gjenden gjithashtu monumente të periudhës komuniste dhe Muzeu i Historisë.

Vlora ndodhet pranë Rivierës Shqiptare, një vijë bregdetare e njohur për ujërat e kaltra dhe plazhet. Në zonën e Porto Palermos ndodhet një kala e ndërtuar nga Ali Pashë Tepelena, si dhe një bazë e vjetër nëndetëse e braktisur, e cila sot tërheq vizitorë aventurierë./TheCollector

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.

Vende dhe Udhetime