A duhet të luten ateistët?

Një argument filozofik sugjeron se edhe njerëzit që nuk besojnë në Zot mund të kenë arsye racionale për t’u lutur. Por kundërshtimi i “shumë zotave” e vë këtë ide përballë një dileme të vështirë.

A duhet të luten ateistët?

Pyetja mund të duket kontradiktore në pamje të parë. Nëse dikush nuk beson se Zoti ekziston, pse duhet t’i drejtohet Atij përmes lutjes?

Megjithatë, një filozof ka paraqitur së fundmi një argument interesant: edhe ateistët mund të kenë arsye për t’u lutur. Ideja mbështetet te mundësia, sado e vogël, që Zoti të ekzistojë.

Supozoni se mendoni se ekziston një mundësi prej 5% që të keni një dashamirës jashtëzakonisht të fuqishëm, i cili mund të ndryshojë gjërat në favorin tuaj. Ju mund t’i dërgoni letra, të cilat ai do t’i lexonte nëse ekziston. Edhe nëse mendoni se ka shumë gjasa që askush të mos i lexojë, mund të duket se ia vlen ta bëni këtë herë pas here, sepse nëse dikush po i lexon, përfitimi i mundshëm është shumë i madh.

I njëjti arsyetim mund të zbatohet për lutjen.

Nëse jeni ateist, mendoni se Zoti ndoshta nuk ekziston. Por, nëse jeni mendjehapur, mund të pranoni se ekziston një mundësi e vogël që Zoti të jetë i vërtetë- qoftë 5%, 1% apo edhe më pak.

Në këtë rast, pse të mos luteni?

Nëse Zoti ekziston, lutja mund të ketë një vlerë shumë të madhe. Nëse nuk ekziston, atëherë, në rastin më të keq, keni humbur vetëm një minutë në ditë.

Po për përfitimet psikologjike?

Një pjesë e argumentit lidhet me përfitimet psikologjike që mund të sjellë lutja.

Dëshira për të mirën e njerëzve të tjerë dhe reflektimi mbi rëndësinë e mirëqenies së tyre mund të përmirësojnë mirëqenien personale dhe të rrisin empatinë.

Por këtu lind një pyetje: a janë këto përfitime specifike për lutjen?

Meditimi, për shembull, mund të ofrojë përfitime të ngjashme. Edhe Sam Harris, si antiteist, e rekomandon meditimin.

Nëse përfitimi vjen nga reflektimi mbi mirëqenien e të tjerëve, atëherë nuk është e qartë pse duhet zgjedhur lutja dhe jo meditimi apo aktivitete të tjera.

Edhe ndihma e drejtpërdrejtë ndaj njerëzve mund të ketë një efekt të ngjashëm mbi empatinë, ndërsa në të njëjtën kohë u ofron atyre ndihmë konkrete.

Për këtë arsye, përfitimet psikologjike nuk duket se mjaftojnë si argument në favor të lutjes.

Po nëse Zoti ekziston?

Argumenti bëhet më interesant kur kalon nga përfitimet psikologjike te pasojat e mundshme të lutjes.

Sipas pikëpamjeve të zakonshme fetare, Zoti i dëgjon lutjet dhe, në disa raste, veprimet e Tij mund të ndryshojnë si pasojë e tyre. Edhe pa një mrekulli të drejtpërdrejtë, Zoti mund t’i drejtojë ngjarjet përmes providencës së Tij drejt rezultateve të kërkuara në lutje.

Nëse Zoti ekziston, atëherë kjo mundësi nuk mund të përjashtohet lehtësisht.

Në këtë pikë, argumenti ngjan me bastin: nëse ekziston mundësia e një Zoti dhe shpërblimi i mundshëm është shumë i madh, atëherë mund të duket racionale të ndërmarrësh veprime që e marrin seriozisht këtë mundësi.

Por ka një ndryshim të rëndësishëm.

Argumenti nuk kërkon që ateisti të besojë në Zot. Ai kërkon vetëm që ateisti të pranojë mundësinë që Zoti ekziston dhe të veprojë mbi bazën e kësaj mundësie.

Një minutë lutje bëhet disa orë

Këtu argumenti arrin në një përfundim ironik.

Nëse një minutë lutje në ditë konsiderohet një “investim” i vogël përballë një përfitimi potencialisht shumë të madh, atëherë e njëjta logjikë duhet të zbatohet për çdo zot të mundshëm.

Kështu, një minutë lutje mund të shndërrohet në disa orë lutje çdo ditë.

Një strategji të tillë e mishëron, në mënyrë humoristike, personazhi Beni në filmin The Mummy të vitit 1999. Ai mban me vete simbole të feve të ndryshme dhe mëson gjuhë të ndryshme fetare, duke u përpjekur të jetë i përgatitur për çdo mundësi.

Në film, strategjia funksionon përkohësisht dhe Beni përfundon duke iu lutur disa perëndive të ndryshme.

Por në jetën reale, kjo qasje duket qartazi jopraktike.

A mjafton pasiguria?

Argumenti për lutjen mbështetet pjesërisht në idenë se nuk duhet të jemi tepër të sigurt për bindjet tona.

Nëse njerëz të zgjuar kanë arritur në përfundime të ndryshme për një çështje, mund të jetë e arsyeshme të pranojmë se mund të gabojmë.

Kjo mund të vlejë edhe për ateizmin. Një ateist mund të pranojë një mundësi të vogël që Zoti ekziston pa qenë i detyruar të besojë në Zot.

Por i njëjti arsyetim duhet të shtrihet edhe te fetë e ndryshme.

Nëse pranojmë se mund të gabojmë për ekzistencën e Zotit, duhet të pranojmë gjithashtu se mund të gabojmë për natyrën e Zotit dhe se një nga shumë traditat fetare mund të jetë e saktë.

Dhe pikërisht këtu argumenti për lutjen përballet me problemin e vet më të madh.

Nëse logjika na kërkon të lutemi për çdo mundësi të mundshme, atëherë lutja bëhet një detyrë e pafundme dhe praktikisht e pamundur.

Kjo e bën të arsyeshme pyetjen nëse vetë premisa fillestare- se një mundësi e vogël për ekzistencën e Zotit mjafton për ta bërë lutjen racionale- është vërtet e qëndrueshme.

Në fund, problemi nuk është thjesht nëse ateisti beson apo nuk beson në Zot. Pyetja është nëse pasiguria mbi ekzistencën e Zotit mjafton, në vetvete, për të na dhënë arsye të lutemi.

---

Copyright © Gazeta “Si”

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.

---