.png)
Kur Arbër Salihu regjistronte dhe performonte me dyshen prishtinase Oborri, një ftesë për të performuar jashtë vendit nuk do të thoshte gjithmonë se ai mund të shkonte. Banda kosovare humbiste koncerte sepse organizatorët nuk mbulonin kostot e vizave, ndërsa koha dhe shpenzimet e udhëtimit shpesh e bënin të vështirë justifikimin e pjesëmarrjes.
Këto kufizime ndikonin edhe në mënyrën se si muzikantët vendas e shihnin të ardhmen e tyre.
“Muzikantët në Kosovë u mësuan të fokusoheshin pothuajse ekskluzivisht te publiku shqipfolës”, thotë 35-vjeçari Salihu. Për ta, një karrierë ndërkombëtare shihej “si diçka kryesisht e paarritshme”.
Kjo nisi të ndryshojë në vitin 2018, kur këngëtarja Dua Lipa dhe babai i saj, Dukagjin Lipa, krijuan festivalin Sunny Hill në Prishtinë dhe nisën të sjellin në kryeqytetin e Kosovës artistë dhe vizitorë nga e gjithë bota.
Këtë vit, festivali tre ditë tërhoqi një rekord prej 120,000 njerëzish, përfshirë vizitorë nga më shumë se 60 shtete. Salihu performoi për herë të tretë me emrin e artit La Fazani, duke sjellë kombinimin e tij të hip-hopit, rock & roll-it dhe muzikës popullore, përpara një audience të mbushur plot.
Dukagjin Lipa synon që gjatë pesë viteve të ardhshme ta dyfishojë numrin e vizitorëve në Sunny Hill, duke e çuar në rreth 75,000 persona çdo natë.
Për të arritur këtë “pikë ideale”, do të nevojiten më shumë tokë, infrastrukturë dhe financim, tha ai në një intervistë. Mbështetja e qeverisë mund ta shkurtonte kohën e nevojshme për ta realizuar këtë objektiv, por ai tha se aktualisht nuk ka bisedime të tilla.
Ai përjashtoi çdo investim që do t’i jepte përparësi kthimit financiar në dëm të lirisë artistike.
“Dikush do të frymëzohet aq shumë nga këto momente në jetën e tij, saqë do ta ndjekë muzikën në mënyrë serioze”, tha ai. “Ajo që ne po ofrojmë është një ëndërr.”
Ambicia e Lipës ka jehonë në një vend me 1.6 milionë banorë, i cili ka popullsinë më të re në Evropë.
Mosha mesatare është pak nën 35 vjeç, ndërsa pothuajse një e katërta e popullsisë është nën 15 vjeç.
Megjithatë, shumë të rinj kosovarë u rritën në një kohë kur nuk mund të udhëtonin lirshëm dhe rrallë kishin mundësi t’i shihnin live artistët e huaj që ndiqnin në internet.
Sunny Hill ndihmoi në thyerjen e këtij izolimi.
Familja Lipa e përdori festivalin edhe për të bërë fushatë për liberalizimin e vizave me zonën Schengen, nën sloganin “Set Me Free”, dhe u bë një nga zërat më të njohur të kësaj fushate.
Në vitin 2024, kosovarët fituan të drejtën për të udhëtuar pa viza në 29 vende evropiane.
Gjatë festivalit, madhësia e asaj që familja Lipa ka krijuar duket në të gjithë Prishtinën. Banerët e Sunny Hill janë të vendosur përgjatë rrugëve, të rinjtë me byzylykët e festivalit mbushin verandat e kafeneve dhe hotelet mbushen.
Pas errësirës, turmat drejtohen drejt hapësirës së festivalit në Bërnicë, në periferi të qytetit, për të parë yje si Katy Perry, Lewis Capaldi dhe Martin Garrix, të cilët performojnë krahas artistëve shqiptarë dhe muzikantëve të rinj kosovarë.
Toka ku zhvillohet festivali dikur përdorej për depozitimin e mbetjeve të ndërtimit të autostradave. Sot ajo ka furnizim me energji elektrike të lidhur me rrjetin, rrugë të posaçme për emergjencat, zona të përcaktuara për prodhimin dhe shërbimet, si dhe më shumë se 1,500 pemë të reja të mbjella.
Biletat treditore për edicionin e këtij viti, i cili u zhvillua nga 31 korriku deri më 2 gusht, nisën nga 110 euro për blerësit e parë, u rritën në 165 euro për grupin e ardhshëm me zbritje dhe arritën në 195 euro me çmimin e rregullt.
Kjo krahasohet me një pagë mesatare mujore bruto prej 713 eurosh vitin e kaluar.
Bileta përfshinte rreth 50 artistë të shpërndarë në katër skena.
Një studim i porositur nga festivali vlerësoi se edicioni i vitit 2025 solli një ndikim të drejtpërdrejtë ekonomik prej 22 milionë eurosh.
Lipa pret që shifra e këtij viti të kalojë 50 milionë euro, megjithëse tha se studimi ende nuk ka përfunduar.
Edhe pse kjo shumë është modeste krahasuar me ekonominë e vendit, e cila kap vlerën e rreth 12.46 miliardë dollarëve, fundjava e festivalit sjell një rritje të ndjeshme të shpenzimeve në hotele, restorante dhe transport.
Mes vizitorëve janë edhe pjesëtarë të diasporës së madhe kosovare. Rreth një e treta e kosovarëve jetojnë jashtë vendit, kryesisht në Gjermani, Zvicër dhe SHBA, dhe shumë prej tyre planifikojnë udhëtimet në Kosovë duke i lidhur me datat e festivalit.
“Po bëhet një traditë për mua dhe kushërinjtë e mi që të mblidhemi së bashku”, tha 22-vjeçari Artan Berisha, i cili ka lindur në Bazel pasi prindërit e tij u larguan nga Kosova për arsye ekonomike. “Është e mrekullueshme ta përjetosh këtë ngjarje.”
Dua Lipa u kthye në Prishtinë për koncertin e saj të parë në Kosovë në vitin 2016, pesë vjet pasi ishte larguar nga qyteti në moshën 15-vjeçare për të ndjekur karrierën muzikore në Londër.
Publiku kishte ardhur për të parë një yll të ri të muzikës pop, por për familjen e saj ajo mbrëmje u ndje sikur vendi po i mirëpriste në shtëpi.
Dy vjet më vonë, familja Lipa e shndërroi këtë ndjenjë në festivalin Sunny Hill. Emri në anglisht i festivalit është “Kodra e Diellit”, lagjja e dikurshme e familjes në Prishtinë.
Festivali mbështet Sunny Hill Foundation, organizatën jofitimprurëse që Dua dhe babai i saj kishin krijuar më herët për të mbështetur artin, kulturën dhe arsimin në Kosovë. Festivali i jep kësaj organizate mundësinë të mbledhë fonde dhe të krijojë partneritete ndërkombëtare.
Meqë Kosova ndodhet jashtë itinerareve tradicionale të turneve muzikore në Evropë, Dua Lipa u mbështet te marrëdhëniet personale për ta nisur festivalin.
Martin Garrix, i cili kishte bashkëpunuar me të në vitin 2017, ishte ndër artistët e parë që pranoi atë që e quajti një “hap besimi”.
Tashmë menaxherët e artistëve e njohin Sunny Hill dhe disa prej tyre u drejtohen vetë organizatorëve.
Dua Lipa ka vazhduar të rikthehet në Kosovë edhe pse karriera e saj është rritur ndjeshëm. Ajo ishte artiste kryesore e festivalit në vitin 2025.
Edhe pse nuk ishte pjesë e listës së artistëve të këtij viti, ajo u kthye për natën e hapjes.
Kosova e sheh suksesin e saj si diçka që i afrohet një arritjeje kombëtare. Ajo u emërua ambasadore nderi në vitin 2022 dhe mori shtetësinë e Kosovës në vitin 2025 me dekret presidencial.
Një vit më parë, emri Dua, që në shqip do të thotë “I love”, ishte emri më i përdorur për vajzat e porsalindura në Kosovë.
Për Salihun, industria muzikore në vend ka ende shumë rrugë për të bërë.
Kosovës i mungon infrastruktura më e gjerë që artistëve u nevojitet për të ndërtuar një karrierë të qëndrueshme, duke përfshirë mbrojtjen e fortë të të drejtave të autorit dhe mbledhjen e të ardhurave nga këngët, kompanitë diskografike dhe mbështetjen ligjore.
“Shumë mekanizma bazë ende mungojnë”, thotë ai.
Megjithatë, sipas Salihut, festivali ka sjellë një “shtysë të madhe”, duke rritur standardet dhe duke bashkuar artistët me profesionistë të industrisë muzikore.
Krahas udhëtimit pa viza, kjo e ka ndihmuar atë të arrijë një audiencë ndërkombëtare, përfshirë pjesëmarrjen në Tallinn Music Week, ku fitoi një çmim që e riktheu në Estoni për të regjistruar muzikë të re.
Më e rëndësishmja, shton Salihu, është se Sunny Hill po ndryshon imazhin e Kosovës, e cila për një kohë të gjatë është lidhur kryesisht me luftën dhe konfliktet politike.
Kosova ende nuk njihet nga Serbia dhe nga pesë vende të Bashkimit Evropian, pothuajse dy dekada pasi shpalli pavarësinë dhe u bë shteti më i ri i Evropës.
“Vizitorët mund të shohin se ne jemi një popull me një nevojë të natyrshme për t’u shprehur, me gëzim në zemër”, tha ai, “dhe se jemi jashtëzakonisht të talentuar, me sasinë e duhur të erëzave.”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje