A po e kalojnë SHBA-të krizën e opioideve?

Gazeta Si – Në vitin 2025, shkalla e vdekshmërisë në Shtetet e Bashkuara ra në nivelin e saj më të ulët të regjistruar ndonjëherë, pjesërisht për shkak të progresit në menaxhimin e krizës së opioideve – emergjenca më e rëndë shëndetësore e vendit.

Sipas të dhënave të përkohshme nga autoritetet shëndetësore, vitin e kaluar pati pak më pak se 690 vdekje për 100,000 njerëz – një rënie e konsiderueshme nga 722 të regjistruara në vitin 2024 – me një rënie të vdekjeve nga mbidoza si një faktor kyç në këtë rënie.

Përdorimi i opioideve vlerësohet të ketë kontribuar në mbi një milion vdekje nga mbidoza në dekadën e fundit – shkaku kryesor i vdekjes tek amerikanët e moshës 18 deri në 44 vjeç.

Qasje të ndryshme për të frenuar problemin janë provuar prej kohësh si në nivel federal ashtu edhe në atë shtetëror, megjithatë disponueshmëria e gjerë e opioideve e ka bërë jashtëzakonisht të vështirë përmbajtjen e krizës. Për këtë arsye, të dhënat e vdekshmërisë po monitorohen nga afër.

Sipas raportit të fundit nga Qendrat për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC), vdekjet nga mbidoza kanë rënë për të tretin vit radhazi, megjithëse ritmi i rënies u ngadalësua në vitin 2025 krahasuar me rënien e ndjeshme të vitit të kaluar.

Konkretisht, vdekjet që përfshinin opioidet sintetike ranë nga gati 49,000 në vitin 2024 në pak mbi 38,000 në vitin 2025. Vdekjet e lidhura me përdorimin e kokainës dhe psikostimulantëve, siç është metamfetamina, gjithashtu ranë në vitin 2025.

Rënia e vdekjeve nga mbidoza – veçanërisht ato që përfshijnë fentanilin, opioidin e paligjshëm më të përhapur – i atribuohet kryesisht reformave të politikave të futura në vitet e fundit.

Për të ofruar kujdes më të mirë, shërbimet e telemjekësisë dhe klinikat mobile janë zgjeruar, duke lejuar një mbulim më të gjerë të shërbimeve.

Qasja në naloxone – një ilaç që mund të përmbysë shpejt një mbidozë të fentanilit dhe të ulë ndjeshëm rrezikun e vdekjes – është bërë gjithashtu shumë më e lehtë.

Kontrollet më të rrepta mbi recetat mjekësore dhe mbyllja e “mullive të ilaçeve” – ​​klinika që përshkruanin ilaçe shumë lirisht – kanë ulur ndjeshëm disponueshmërinë në treg të opioideve ligjore.

Jo vetëm që është bërë më e vështirë për shumë njerëz të sigurojnë këto substanca, por edhe numri i varësive të reja që rrjedhin nga recetat mjekësore është ulur.

Progresi ka qenë më i dukshëm në pjesë të Shteteve të Bashkuara si Vermont, Karolina e Veriut, Alabama, Rhode Island dhe New York, ku politikat federale janë plotësuar nga iniciativa lokale.

Anasjelltas, shtete si Arizona, Colorado dhe New Mexico kanë parë një situatë që përkeqësohet, me numrin e vdekjeve që është rritur me rreth 10 përqind.

Ndryshimi i të dhënave, rrjedh pjesërisht nga politikat e ndryshme lokale dhe pjesërisht nga faktorët historikë. Fentanili u përhap nga shtetet lindore drejt perëndimit.

Si pasojë, kulmi i krizës ka kaluar tashmë në shumë zona lindore – falë pjesërisht ekspertizës së fituar në menaxhimin e emergjencës – ndërsa problemet më të rënda në Perëndim kanë dalë vetëm vitet e fundit, me një vonesë të dukshme.

Për më tepër, fentanili po zëvendëson gjithnjë e më shumë heroinën; të dhënat tregojnë se ky tranzicion është ende duke u zhvilluar në Perëndim, duke sugjeruar që faza më kritike e epidemisë mund të mos ketë kaluar ende në ato rajone.

Shtetet e Bashkuara janë përballur me këtë krizë për afërsisht tridhjetë vjet, që daton që nga mesi i viteve 1990 kur ofruesit mjekësorë filluan të përshkruajnë qetësues dhimbjesh me bazë opioide – siç është oksikodoni, i tregtuar nga Purdue Pharma nën emrin e markës OxyContin – në një shkallë masive.

Kompania pretendoi në mënyrë të rreme se nuk kishte rrezik varësie, edhe pse provat për të kundërtën filluan të dilnin shpejt midis pacientëve që merrnin ilaçin.

OxyContin ishte projektuar për çlirim të ngadaltë gjatë dymbëdhjetë orëve; megjithatë, pasi bëheshin të varur, pacientët konsumonin doza të mëdha duke i shtypur pilulat, duke anashkaluar kështu mekanizmin që ngadalësonte çlirimin e drogës.

Shpejt, komunitete të tëra u përfshinë nga varësia masive – një krizë që kishte origjinën ligjërisht brenda praktikave mjekësore.

Për të zbutur problemin, rreth vitit 2010, rregullat e recetave për ilaçin u shtrënguan dhe Purdue Pharma nxori në shitje pilula që nuk mund të shtypeshin lehtë.

Miliona njerëz që vuanin nga abstinenca iu drejtuan tregjeve të paligjshme, duke kaluar së pari te heroina dhe më pas te fentanili – një opioid i sintetizuar në fund të viteve 1950 për anestezi kirurgjikale dhe pacientë me kancer terminal.

Përbërësit për ta prodhuar atë ishin lehtësisht dhe me çmim të lirë në Azi, duke nxitur rritjen e impianteve klandestine të prodhimit të drejtuara nga kartelet meksikane të drogës.

Fentanili mund të sintetizohej shpejt dhe me çmim të lirë. Deri në 50 herë më i fuqishëm se heroina, ai gjithashtu kontrabandohej lehtësisht në sasi të vogla.

Brenda pak vitesh, fentanili zëvendësoi progresivisht së pari heroinën dhe më pas shumicën e opioideve të tjera në tregun e paligjshëm – jo sepse përdoruesit e kërkonin, por sepse kartelet filluan ta përfshinin atë në produkte të ndryshme, duke krijuar pilula të falsifikuara që ngjanin shumë me ilaçin origjinal me recetë.

Kjo e bëri tregun e drogës shumë më të rrezikshëm: edhe njerëzit që nuk kërkonin opioide mund t’i gëlltisnin ato pa e ditur dhe të pësonin një mbidozë.

Ndërsa problemi në vitet 1990 buronte kryesisht nga mbi-përshkrimi i qetësuesve të dhimbjeve, sot ai nxitet kryesisht nga tregu i paligjshëm i fentanilit dhe opioideve të tjera sintetike.

Zvogëlimi i përshkrimit të papërshtatshëm të përshkrimit mbetet një masë e rëndësishme, por nuk është më i mjaftueshëm më vete; si pasojë, fokusi po zhvendoset drejt parandalimit, trajtimit të varësisë dhe zvogëlimit të dëmit.

Të dhënat nga viti 2025 sugjerojnë se kjo strategji po fillon të japë rezultate inkurajuese. Megjithatë, epidemiologët këshillojnë kujdes.

Dhjetëra mijëra vdekje nga mbidoza të regjistruara çdo vit tregojnë se Shtetet e Bashkuara mbeten në mes të një prej krizave më të rënda të shëndetit publik në historinë e tyre të kohëve të fundit, megjithatë ndryshimet e vogla në përhapjen e fentanilit ose në politikat shëndetësore mund të përkthehen shpejt në mijëra jetë të shpëtuara.

Përshtati: Gazeta “Si”