.png)
Gazeta Si – Në vitin 1967, një akullnajë kolosale në Antarktidë u emërua sipas Fredrik T. Thwaites për të përkujtuar rëndësinë e studimeve të tij në gjeologjinë akullnajore.
Por historia shpesh merr kthesa të papritura, veçanërisht kur bëhet fjalë për ngrohjen globale. Pothuajse gjashtëdhjetë vjet më vonë, për disa, emri Thwaites nuk ngjall më kujtimin një profesor amerikan, por diçka shumë të ndryshme: Apokalipsin.
Për shkak të ngrohjes së ujit të detit, akullnaja e madhe po shkrihet me shpejtësi dhe, në skenarët më pesimistë, mund të destabilizojë pjesën më të madhe të Antarktidës Perëndimore, me pasoja serioze për të gjithë planetin. Ky është burimi i vlerësimeve katastrofike të disa ekspertëve dhe nofka “Akullnaja e Apokalipsit”.
Në dekadat e fundit, Akullnaja Thwaites ka kontribuar tashmë në rritjen globale të nivelit të detit me disa milimetra, por nëse do të shembej, kjo mund të çonte në një rritje prej më shumë se gjysmë metri.
Dobësimi i saj do të ndikonte në masat e akullit përreth, duke çuar në një rritje afatgjatë të nivelit të detit prej disa metrash, duke zhytur qytete dhe vendbanime bregdetare në pjesën më të madhe të botës. Për këtë arsye, akullnaja është nën mbikëqyrje të veçantë.
Një ekspeditë e kohëve të fundit në Antarktidë e organizuar nga Mbretëria e Bashkuar dhe Koreja e Jugut, u përpoq të instalonte sonda nën shtresën e akullit, në thellësi të madhe, për të studiuar temperaturën dhe shpejtësinë e rrymave që e gërryejnë atë në bazën e saj.
Megjithatë, Akullnaja Thwaites është midis 800 dhe 1,200 metra e trashë në pika të ndryshme, dhe përpjekja për ta përshkuar atë deri në ujin e lëngshëm, ishte pjesërisht e pasuksesshme: instrumentet u bllokuan para se të arrinin në destinacionin e tyre.
Të kuptuarit se si ndodh shkrirja në bazën e saj, është thelbësore për të bërë parashikime më të sakta rreth shëndetit të akullnajës.
Antarktida është kontinenti më i paarritshëm në Tokë, jo vetëm, sepse ndodhet pranë Polit të Jugut. Toka e saj është pothuajse tërësisht e mbuluar nga një shtresë akulli që arrin 4,900 metra në pikën e saj më të lartë.
Akulli është më i trashë në zonën qendrore të kontinentit, ku bora grumbullohet dhe ngjeshet për të formuar akullnaja më të dendura dhe më të rënda.
Këto lëvizin nën ndikimin e gravitetit, duke rrëshqitur ngadalë drejt detit, duke mbuluar një ndryshim lartësie prej mijëra metrash.
Pjesa e akullit që shkëputet nga baza shkëmbore, arrin në ujë dhe noton, duke u bërë një platformë relativisht lundruese e lirë, e aftë të lëvizë sipas shkëmbit themelor – domethënë, si pjerrësia e kontinentit, duke u bërë përfundimisht shtrati i detit.
Në dekadat e fundit, uji i detit përreth Antarktidës është bërë gjithnjë e më i ngrohtë për shkak të ngrohjes globale, duke rezultuar në shkrirje të konsiderueshme të shtresave të akullit.
Në Antarktidën Lindore, fenomeni ka qenë më i kufizuar, sepse brigjet janë më të larta dhe si pasojë ka një pjesë më të vogël të akullit në kontakt me ujin.
Në perëndim, ku ndodhet Akullnaja Thwaites, ka shumë më tepër zona nën nivelin e detit, duke rezultuar në ekspozimin më të madh të akullit ndaj ujit të detit dhe temperaturave të tij anormale.
Nën Akullnajën Thwaites, toka anohet në brendësi, duke u bërë më e thellë sa më larg bregdetit. Kjo formë e pjerrët, lejon që uji i detit të depërtojë gjithnjë e më thellë midis shtratit të detit dhe akullnajës, duke bërë që ai të shkrihet më lehtë.
Antarktida Perëndimore është gjithashtu e ekspozuar ndaj rrymave më të ngrohta oqeanike, të cilat e amplifikojnë më tej fenomenin.
Hulumtimet e fundit kanë raportuar praninë e vorbullave nënujore që përziejnë ujin, duke përshpejtuar shkrirjen deri në 20 përqind krahasuar me zonat e tjera të bregdetit.
Vëzhgimet nga lart të Thwaites, tani tregojnë qartë se si po shpërbëhet në det. Ndërsa pjesa lindore mbështetet ende nga një platformë akulli, megjithëse e paqëndrueshme, pjesa perëndimore është shembur tashmë, duke krijuar një llucë ajsbergësh të mëdhenj, të cilët nuk pengojnë më rrjedhën e ujit në pjesët më të thella, të brendshme të akullnajës.
Blloqe masive akulli shkëputen periodikisht nga pjesa perëndimore, duke gjeneruar valë sizmike që mund të zbulohen mbi 1,500 kilometra larg.
Shkrirja e Thwaites dhe Pine Island, një tjetër akullnajë e madhe e Antarktidës Perëndimore, është monitoruar nga afër për vite me radhë për shkak të pasojave të saj të mundshme.
Të dy akullnajat veprojnë si një “tapë”, duke parandaluar që pjesa tjetër e akullit të Antarktidës Perëndimore të rrëshqasë drejt oqeanit, pasi ato ndodhen në zona ku shkëmbi është nën nivelin e detit.
Është llogaritur, se në 30 vjet, sasia e akullit që arrin në det nga Thwaites, është më shumë se dyfishuar, duke ngritur dyshime se i gjithë sistemi mund të shembet me pasoja globale. Aktualisht mungon konsensusi shkencor për kohën.
Sipas disa studimeve, shtresa e akullit lindor e Thwaites, mund të shembet deri në fund të dekadës, siç ka ndodhur me pjesën më të madhe të shtresës së akullit perëndimor.
Pjesa e përparme e akullnajës do të ishte pothuajse plotësisht e ekspozuar ndaj ujit, me humbje të konsiderueshme të masës së saj të akullit në dekadat në vijim.
Të tjerë besojnë se afati kohor mund të jetë më i gjatë, megjithëse pajtohen me parashikimin afatgjatë të një kolapsi total dhe të pakthyeshëm.
Ky “afatgjatë”, korrespondon me 200 ose 900 vjet, varësisht nga variablat dhe simulimet. Modelet më pesimiste, parashikojnë një shembje të shpejtë brenda 250 vjetësh, përveç, nëse i zvogëlojmë në mënyrë drastike emetimet e gazrave serrë për të zvogëluar rritjen e temperaturës mesatare globale.
Në një skenar me ngrohje të ulët, rreth gjysma e akullnajës mund të mbetet e paprekur edhe pas 500 vjetësh.
Siç ndodh shpesh me ndryshimet klimatike, dëmi i mundshëm është afatgjatë, por për ta shmangur atë, është e rëndësishme të veprohet në afat të shkurtër.
Uljet e emetimeve deri më tani nuk kanë qenë të mjaftueshme dhe madje edhe simulimet më pak pesimiste, tani tregojnë se do të duhet të jetojmë me një rritje të caktuar të temperaturës mesatare globale, duke u përpjekur të zbusim efektet e saj.
Për këtë arsye, disa grupe kërkimore janë skeptike në lidhje me mundësinë e ndalimit të përkeqësimit të Thwaites dhe akullnajave të tjera dhe po promovojnë një propozim që është, për të thënë të paktën, ambicioz.
“Seabed Curtain Project” (Projekti i Perdes së Shtratit të Detit), propozon instalimin e një perdeje gjigante të ankoruar në shtratin e detit, duke formuar një barrierë deri në 150 metra të lartë dhe 80 kilometra të gjatë.
Kjo shtresë gjigante do të bllokonte rrymat e ngrohta oqeanike që rrjedhin përgjatë shtratit të detit drejt bazës së akullnajës.
Këto rryma do të devijoheshin, para se të arrinin vijën e ujit, pikën ku akulli prek për herë të fundit shtratin e detit para se të dilte në det si një shtresë akulli lundruese.
Projekti do të kërkonte një investim fillestar të vlerësuar midis 40 dhe 80 miliardë dollarë dhe do të kërkonte deri në 2 miliardë dollarë në vit për mirëmbajtje.
Elementet e shtresës do të zgjasin afërsisht 25 vjet dhe për këtë arsye do të duhet të zëvendësohen periodikisht, ndërsa themelet për t’i ankoruar të gjitha, do të duhet të zgjasin të paktën një shekull.
Sipas promotorëve të iniciativës, instalimi mund të bllokojë deri në 50 përqind të rrjedhës së ujit të nxehtë, duke vonuar shembjen e Thwaites me shekuj dhe duke fituar kohë për të zvogëluar emetimet, gjë që mund të çojë në një ulje të ngrohjes globale në shekujt e ardhshëm.
Sipas promotorëve, kostoja e projektit do të ishte akoma më e ulët se kostoja e përshtatjes globale ndaj rritjes së nivelit të detit, që do të rezultonte nga shembja e akullnajës, por jo të gjithë janë të bindur.
Edhe pse do të ishte e realizueshme, kritikët argumentojnë se shtresa e madhe do të ishte një masë e dëshpëruar, një lloj fashe që ka të ngjarë të mos jetë e mjaftueshme për të blerë kohë dhe për të ngadalësuar pasojat e pashmangshme.
Janë ngritur gjithashtu shqetësime në lidhje me projektin, i cili është karakterizuar si një shpërqendrim i rrezikshëm nga nevoja për të minimizuar emetimet e gazrave serrë nga aktivitetet njerëzore.
Çdo ndërhyrje në shkallë të gjerë do të kërkonte ende miratimin e kombeve palë në Traktatin e Antarktidës, një marrëveshje ndërkombëtare që daton që nga fundi i viteve 1950 dhe që përfshin 58 vende, gjysma e të cilave kanë fuqi vendimmarrëse për çështjet e Antarktidës.
Traktati parashikon, ndër të tjera, ruajtjen e Antarktidës dhe për këtë arsye, mbështetësit e Projektit të Perdes së Shtratit të Detit, argumentojnë se vendet nënshkruese duhet ta shqyrtojnë në mënyrë aktive projektin, i cili do të mbronte një nga masat më të mëdha të akullit në Hemisferën Jugore.
Të tjerë, megjithatë, po bëjnë thirrje që vetë vendet nënshkruese të ndalojnë iniciativa të tilla, pasi ato mund të jenë kundërproduktive për ruajtjen e kontinentit, i cili përmban afërsisht 90 përqind të akullit të planetit.
Përshtati në shqip: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
