.png)
A janë gjithmonë shifrat të besueshme? Variacioni i parregullt statistikor është dëshmuar si një mjet i fuqishëm mjeko-ligjor për zbulimin e mashtrimeve të mundshme në kërkimin akademik, deklaratat e kontabilitetit dhe llogaritjet zgjedhore. Tani teknika të ngjashme po ndihmojnë për të ndryshuar disa numra të tjerë shumë të rëndësishëm; numrin e vdekjeve nga Covid-19.
Ky është përfundimi i një studimi të ri të publikuar në “Significance” , një revistë statistikore, nga studiuesi Dmitry Kobak.
Studimi i tij i fundit tregon se si numri i vdekjeve të raportuara ndryshon me kalimin e kohës. Ai zbulon se kjo mospërputhje është në mënyrë të dyshimtë e ulët, në një sërë vendesh – pothuajse ekskluzivisht në ato pa një demokraci funksionale ose një shtyp të lirë.
Kobak përdor një test të bazuar në “shpërndarjen Poisson”. Ky është emëruar sipas një eksperti statistikash francez, i cili vuri re për herë të parë se kur modelon disa lloje numërimesh, shpërndarja merr një formë specifike me një veti të kënaqshme matematikisht: mesatarja e shpërndarja është e barabartë me variancën e saj.
Kjo ide mund të jetë e dobishme në modelimin e numrit të vdekjeve nga Covid-19, por kërkon më shumë studime. Ndryshe nga një proces tipik Poisson, numri i njerëzve që vdesin nga Covid-19 mund të ndryshohet nga një ditë në tjetrën – për shembull, ngjarjet e mbipërhapjes çojnë në rritje të vdekjeve. Si rezultat, shpërndarja e vdekjeve duhet të jetë ajo që ekspertët e statistikës e quajnë “të mbishpërndara” – varianca duhet të jetë më e madhe se mesatarja.
Jonas Schöley, një demograf që nuk është i përfshirë në kërkimin e Kobak, thotë se ai kurrë në karrierën e tij nuk ka hasur në raporte vdekjesh që do të dështonin në këtë test.
Dhe shumica dërrmuese e vendeve që raportojnë të dhëna në Organizatën Botërore të Shëndetësisë e bëjnë këtë. Kjo nuk do të thotë që shifrat e tyre të vdekjeve ishin domosdoshmërish të sakta –numërimi ende mundon shumë vende me testime të pamjaftueshme (kjo është arsyeja pse “The Economist” vlerëson numrin e vdekjeve të pandemisë duke përdorur vdekje të tepërta). Por kjo tregon që numrat e raportuar nuk po ngatërrohen qëllimisht.
Megjithatë, të dhënat nga 17 vende kishin modelin e kundërt. Në shumë javë, varianca e secilës shpërndarje ishte më e vogël se mesatarja.
“Duket e arsyeshme të konkludohet se nuk ka mundësi që këto të jenë vëzhgime të pavarura”, thotë David Steinsaltz, një profesor i statistikave në Universitetin e Oksfordit.
Përcaktimi i motiveve është më i vështirë. Një shpjegim i mirë do të ishin pengesat burokratike në përpunimin e certifikatave të vdekjes. Megjithatë, sipas ekspertëve ka edhe pa rregulluesi të tjera.
Burimi: The Economist/ Përshtati: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje