Dhjetë mënyra se si kriza e koronavirusit do të formësojë botën në afatgjatë

Nga Martin Wolf-Covid-19 ka pasur një ndikim të menjëhershëm dhe masiv. Por si do të ndikojë kjo në planin afatgjatë? Kjo është shumë më e vështirë të thuhet.

Çfarë dimë tashmë, pas 10 muajsh Covid-19? Ne e dimë që bota ishte e papërgatitur për të përballuar një pandemi. Ajo ka shkaktuar rreth 1.1 milion vdekje në të gjithë botën, kryesisht në radhët e të moshuarve. Për më tepër, disa vende e kanë luftuar sëmundjen shumë më me sukses se disa të tjerë.

Ne e dimë që Covid-19 ka shkaktuar një recesion të madh global, por jo në mënyrë të barabartë në të gjithë vendet. Kjo u ka shkaktuar dëme veçanërisht serioze ekonomike të rinjve, nënave punëtore relativisht të pakualifikuara, dhe pakicave të cenueshme.

Ne e dimë që “distancimi shoqëror”, pjesërisht spontan dhe pjesërisht i zbatuar, ka dëmtuar të gjitha aktivitetet e varura nga afërsia njerëzore, ndërsa ndihmon atë kategori njerëzish që mund të punojnë në shtëpi. Kjo i ka ulur udhëtimet. Ne e dimë që një numër i madh i bizneseve po rëndohen tejet nga borxhi dhe shumë nuk do të arrijnë të mbijetojnë. Ndërhyrja nga autoritetet fiskale dhe monetare ka qenë e pashembullt në mbështetje, veçanërisht në vendet me monedha të pranuara ndërkombëtarisht.

Ne e dimë, jo më pak rëndësinë, se “loja e fajit” mbi pandeminë ka destabilizuar marrëdhëniet midis SHBA-ve dhe Kinës. Për më tepër, pandemia tashmë e ka vënë në pikëpyetje globalizimin, veçanërisht të zinxhirëve të furnizimit.

Cilat janë mundësitë më afatgjata? Këtu janë 10 aspekte.

Së pari, e ardhmja e pandemisë. Është e mundur që një vaksinë të jetë në dispozicion shumë shpejt dhe që do të vihet në dispozicion në të gjithë globin. Por ky kombinim duket i pamundur. Nëse është kështu, sëmundja do të mbetet një kërcënim për një kohë të gjatë.

Së dyti, qëndrueshmëria e humbjeve ekonomike. Këto varen pjesërisht nga sa shpejt vihet nën kontroll sëmundja, por edhe nga ajo se sa të thella do të jenë plagët, veçanërisht, ndikimi i papunësisë, borxhit të keq, rritjes së varfërisë, ndërprerjes së arsimit etj. Ekonomia botërore dhe shumica e ekonomive individuale ndoshta do të jenë përgjithmonë më të vogla dhe popujt e tyre gjithashtu më të varfër sesa do të kishin qenë nëse pandemia nuk do të ishte ulur këmbëkryq mes nesh.

Së treti, struktura e ekonomive. A do të kthehen këta siç kanë qenë para Covid-19 apo ne do të ndalojmë së udhëtuari, po ashtu edhe shkuarja në zyrë? Gjasat janë që të jenë të dyja. Udhëtimi do të rinisë. Po ashtu edhe ne do tiu rikthehemi zyrave. Por normaliteti mund të mos kthehet deri në status quo-në para-Covid. Ne kemi hyrë në një botë të re të angazhimit virtual që nuk do ta lëmë. Kjo do të ndryshojë disa modele të të jetuarit dhe të punuarit për mirë.

Së katërti, roli i zgjeruar i teknologjisë. Kjo nuk do të përmbyset. Në të njëjtën kohë, qendra e gjigantëve të teknologjisë ka rritur ndikimin e tyre të madh. Presioni për të rregulluar monopolet dhe për të rritur konkurrencën, veçanërisht në sektorin e teknologjisë, ka të ngjarë të rritet.

Së pesti, roli i zgjeruar i qeverisë. Krizat e mëdha priren të shkaktojnë një ndryshim të shpejtë në rolin e qeverisë. Veçanërisht e rëndësishme është presioni për të “ndërtuar më mirë”. Pra, qeveritë ka të ngjarë të jenë përgjithmonë më ndërhyrëse sesa para pandemisë.

Së gjashti, zgjidhja e ndërhyrjeve. Bankat qendrore janë zotuar me lehtësira në lidhje me normat e interesit për një kohë të gjatë. Me kusht që normat reale dhe nominale të interesit të mbeten të ulëta, qeveritë do të jenë në gjendje të menaxhojnë borxhet e tyre dhe të ndihmojnë në menaxhimin e ristrukturimit të borxheve që u detyrohen të tjerëve. Në një moment, deficitet fiskale do të duhet të zvogëlohen. Duke pasur parasysh presionet për shpenzime, kjo ka të ngjarë të nënkuptojë taksa më të larta, veçanërisht për “fituesit” e pasur.

Së shtati, efekti në politikën e brendshme. Disa vende kanë treguar përgjigje efektive ndaj krizës, ndërsa të tjerët jo. Nëse një vend është demokratik apo jo nuk e ka përcaktuar këtë ndryshim. Pjesë e asaj që bën është nëse qeveria kujdeset për efektivitetin e saj. Demagogët populistë, si Jair Bolsonaro, Boris Johnson dhe Donald Trump kanë performuar dobët. Kjo mund të detyrojë një ndryshim kundër politikës së tyre të performancës.

E teta, ndikimi në marrëdhëniet ndërkombëtare. Kjo është një krizë me të vërtetë globale dhe që mund të menaxhohet në mënyrë efektive vetëm me bashkëpunimin global. Megjithatë, trendet në drejtim të unilateralizmit dhe konfliktit ndërkombëtar janë përforcuar nga pandemia. Shanset janë të mira që kjo të përkeqësohet tani, veçanërisht midis SHBA-ve dhe Kinës.

Nëntë, e ardhmja e globalizimit. Globalizimi i mallrave ishte ngadalësuar tashmë pas krizës financiare të vitit 2008. Ka të ngjarë të ngadalësohet më tej post-Covid-19. Sistemi shumëpalësh ka të ngjarë të dëmtohet më tej, veçanërisht Organizata Botërore e Tregtisë dhe mosmarrëveshjet tregtare midis perëndimit dhe Kinës nuk do të zgjidhen. Në të njëjtën kohë, globalizimi virtual ka të ngjarë të përshpejtohet.

Më në fund, menaxhimi i të drejtave globale. Mbi këtë, Covid-19 është një shpatë me dy presa. Njëra palë është dëshira e shtuar për t’i bërë gjërat më mirë, jo vetëm brenda vendit, por edhe globalisht, veçanërisht mbi klimën. Tjetra është legjitimiteti i zvogëluar i marrëveshjeve ndërkombëtare, veçanërisht në SHBA, e cila është tërhequr nga marrëveshja e klimës së Parisit dhe Organizata Botërore e Shëndetësisë.

Covid-19 është një tronditje e thellë. Ajo ndjek përçarjen e madhe të krizës financiare globale vetëm 12 vjet më parë. Është e sigurt që do të ketë pasoja të mëdha afatgjata për biznesin, ekonominë, politikën e brendshme dhe marrëdhëniet ndërkombëtare. Shumë do të ndryshojë. Ne mund të mendojmë vetëm pak prej atij ndryshimi. Gjithçka mbetet shumë e pasigurt dhe e paqartë. / Burimi: Financial Times / Në shqip: Gazeta “Si” /

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.