.png)
Shkrirja e ngrirësve në supermarkete, kërcënimet e rreme me bomba ndaj avionëve dhe sulmet kibernetike janë vetëm një paralajmërim për atë që mund të ndodhë në të ardhmen. Evropa duhet të përgatitet për një realitet ku ndërprerjet e shërbimeve jetike mund të bëhen gjithnjë e më të shpeshta.
Në disa vende evropiane, ngrirësit e supermarketeve papritur filluan të ngroheshin, duke shkaktuar shkrirjen e produkteve ushqimore me vlerë miliona euro. Nga Finlanda në Irlandë, incidentet u lidhën me sulme kibernetike që synuan sistemet dixhitale të kontrollit të pajisjeve.
Hakeruesit rusë kanë pretenduar se qëndrojnë pas disa prej këtyre sabotimeve, por autorët nuk janë konfirmuar. Dyshimet përfshijnë edhe aktorë të tjerë shtetërorë ose grupe të pavarura hakerash.
Problemi është se pajisjet që dikur funksiononin në mënyrë të pavarur, sot janë të lidhura me internetin. Kjo i bën më efikase, por njëkohësisht më të ekspozuara ndaj sulmeve.
Këto incidente janë pjesë e asaj që njihet si luftë hibride, një formë agresioni që synon të dëmtojë dhe destabilizojë një shtet pa kaluar në një konflikt të drejtpërdrejtë ushtarak.
Përveç sulmeve ndaj supermarketeve, këtë javë hakerat tentuan të ndërhynin edhe në sistemet e ngrirjes së bankave franceze të gjakut. Ndërkohë, kërcënimet e rreme me bomba detyruan disa avionë komercialë në Evropë të ndryshonin itinerarin, të kryenin ulje emergjente ose të kërkonin shoqërim nga avionë luftarakë.
Këto zhvillime vijnë pas një serie incidentesh të viteve të fundit, përfshirë zjarrvënie të dyshuara si akte sabotimi, ndërhyrje me dronë në hapësirën ajrore, dëmtime të kabllove dhe tubacioneve nënujore, ndërhyrje në sinjalet GPS dhe fushata dezinformimi.
Sipas ekspertes suedeze të sigurisë Elisabeth Braw, qëllimi i këtyre sulmeve nuk është vetëm të shkaktojnë dëme materiale, por edhe të përhapin frikë dhe pasiguri në shoqëri.
Evropa duhet të përgatitet për emergjenca
Përballë këtyre kërcënimeve, gjithnjë e më shumë vende po i kushtojnë rëndësi përgatitjes së qytetarëve për situata emergjente.
Mbretëria e Bashkuar ka nisur fushatën “Jini gati”, e cila këshillon familjet të krijojnë rezerva për emergjenca dhe të përgatiten për ndërprerje të mundshme të shërbimeve jetike.
Ndërkohë, Suedia ka një traditë më të gjatë në këtë drejtim. Që prej vitit 2018, familjeve u shpërndahen udhëzues për mënyrën se si duhet të veprojnë në rast krize ose lufte. Ata përmbajnë këshilla për furnizimet ushqimore, ujin, mbrojtjen civile dhe bashkëpunimin mes fqinjëve.
Edhe qyteti i San Franciskos promovon një strategji të ngjashme, të mbështetur në katër parime: krijoni një plan, siguroni furnizimet e nevojshme, mbani lidhjet me të tjerët dhe trajnohuni për emergjenca.
Interesi për përgatitjen është rritur edhe në Mbretërinë e Bashkuar. Pas nisjes së fushatës “Jini gati”, shitësi Robert Dyas raportoi një rritje prej 160% të shitjeve javore të radiove. Maplin raportoi se shitjet e radiove pothuajse u dyfishuan, ndërsa ato të baterive portative u rritën më shumë se dy herë dhe shitjet e elektrikëve u rritën gati katërfish.
Rreziku i ndërprerjes së furnizimeve
Sipas Braw, kërcënimet nuk kufizohen vetëm te sulmet kibernetike. Ndërprerjet e energjisë elektrike, furnizimit me ujë, internetit dhe transportit mund të krijojnë pasoja serioze për jetën e përditshme.
Zinxhirët globalë të furnizimit janë veçanërisht të cenueshëm. Ndërprerjet e transportit detar mund të shkaktojnë mungesa ushqimore dhe rritje të çmimeve, ndërsa problemet në furnizimin me naftë dhe plehra kimike mund të ndikojnë në ekonominë globale.
Një tjetër rrezik është ndërprerja e internetit për shkak të dëmtimit të kabllove nënujore, përmes të cilave kalon pjesa dërrmuese e komunikimeve ndërkombëtare.
Braw argumenton se shoqëritë nuk mund të mbështeten më vetëm te shpresa se krizat do të shmangen.
Sipas saj, përgatitja për emergjenca dhe qëndrueshmëria e institucioneve e qytetarëve janë thelbësore për t’u përballur me kërcënimet e ardhshme.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje