Libra

Flutura Açka – Ta qepësh dhimbjen si poezi 


Suadela Balliu – “Çfarë dhimbjeje për këtë grua! Çfarë tragjedie!”, dëgjoja të pëshpëritnin dy zonjat me të cilat isha ulur në kafene “Roma”. Nuk e kuptova se përse bëhej fjalë derisa gruaja, së cilës i referoheshin me keqardhje të thellë u ngrit të largohej. Ishte Flutura Açka. Nuk munda ta përshëndetja prej nga ku isha ulur, por munda ta dalloja edhe pse larg dhimbjen që ia kish skalitur portretin, por qëndrimi i trupit, drejt, sikur mundohej të mos e linte dhimbjen ta gjunjëzonte, i jepte hijen e gruas së fortë, e njeriut që e mban tragjedinë, ashtu si Krishti kryqin.

Kisha kontaktuar me të disa ditë përpara  Panairit të Librit. Jo pa ngurrimin e njeriut që nuk do ta cytë tjetrin në plagën më të thellë, në vuajtjen më të paimagjinueshme, në humbjen më të pa ngushëllim, për një intervistë rreth librit të saj më të ri, me poezi “Roja i dritës”, i promovuar në nëntor gjatë Panairit. Kishim rënë dakord paraprakisht, unë bleva librin, por atë ditë nuk e gjeta në stendën e botimeve “Scanderbeg Books”  dhe ideja e intervistës atë çast më ngjau e pavend; të gërryesh shpirtin e plagosur të një nëne për të nxjerrë lajm?! M’u ndërmend pothuaj e njëjta ndjesi antipatie për profesionin tim, që dikur e shihja si ‘peshkaqenët’ që ushqehen me lajmet e këqija, si lajmësit e kobit, katastrofave, tragjedive, edhe pse në gazetari zgjodha shtegun më të butë, aty ku lajm bën një libër i ri, një ekspozitë, një shfaqje,  sukseset e një këngëtari, poeteje, piktori…

Zemër për t’i shkruar, më kishte dhënë forca e saj; ajo forcë që e bëri të ulej e të shkruante ata rreshta në profilin e saj të Facebook-ut, në maj të 2018-ës,  se i biri, Jerin va nden Brink, ishte ndarë nga jeta në moshën tetëmbëdhjetëvjeçare, prej një sëmundjeje të rrallë, nga e cila kishte vuajtur kohët e fundit. “Nuk është e lehtë për një nënë ta lyejë bojën me të zezë për të tillë lajm, as ta pranoj humbjen e qenies më të dashur që pata, dhe kam, mbi këtë dhé”, shkruante poetja.

Ishte lajmi i parë që mora sa hapa Facebook-un atë mëngjes dhe me dhimbjen që më kaploi për humbjen e një jete, për birin e një gruaje, të cilën e kisha njohur më nga afër dy vjet më parë në një udhëtim në Razëm e që kishte fituar menjëherë respektin dhe admirimin tim jo vetëm si një njeri i letrave, por si qenie njerëzore dhe një grua me karakter të fortë, nga ato që do të donim të kishim më shumë në shoqërinë tonë, pyesja veten se ku e gjente forcën, kthjelltësinë e mendjes, që edhe në atë ditë të zezë për të, t’u drejtohej miqve të saj, në fund të lajmit të mortit, duke u shkruar “Me drojën se nuk do të mësohem kurrë me mungesën e tij, uroj të dëgjoj vetëm lajme të mira prej jush.”

Çfarë kishte pas asaj korace në dukje të pathyeshme të kësaj gruaje? Përgjigjet i gjeta në libër. Më zhbëri dhimbja/ Tani jam gur/ Dhe bëj çfarë bën guri /Duron. Kështu do të shkruante një poezi më 7 maj të 2018-ës, vetëm një ditë pasi kishte ndarë lajmin e ndarjes nga jeta të birit të saj të vetëm. Tek përmbledhja poetike “Roja i dritës”, Flutura Açka i ka çelur derën lexuesit, të shohë përmes syve të saj, përmes lotëve, dhimbjes, lutjeve e shpresës që shuhet. Të shohë nënën, e pafuqishme për të luftuar me atë fat që i ra të birit, në shtretërit e spitalit, në atë që e quan “dhomë të nëndheshme”, në lëndinën ku i shpërndan grimat e jetës së tij dhe tek këpucët ‘orendi pa vlerë’ që tani jeton më gjatë se ai që i mbajti veshur…

Më tronditi sërish – ashtu si kish bërë pak kohë më parë kur publikoi një tekst të titulluar “Një telefonatë me erën”, tek fliste për formën e saj të zisë dhe format e ndryshme të të gjithë atyre prindërve që si ajo, kanë humbur bijtë…Në një bisedë televizive me Adi Krastën , me lotët që i rridhnin, me sytë që kishin vënë qeska prej sa e sa netësh të zbardhura në vaj, me atë skalitje të portretit prej dhimbjes, poetja kishte pranuar të fliste për të parën herë, në publik për humbjen dhe kujtimet.

“Më shkruajnë nëna, që kanë humbur fëmijë, më shohin si grua të fortë, kanë të gjithë të drejtën të më shohin si grua e fortë”, i rrëfente ajo Krastës dhe atij publiku që e ndiqte, “Ndryshimi im me to është se arrij ta artikuloj. Edhe ata mendojnë dhe ndiejnë si unë, por unë thjesht e artikuloj, nëse mundem. Nuk mundem kurrë ta pranoj, por thjesht mundem ta artikuloj”, thoshte Açka. Kur humb një bir, mohimi duket si e vetmja fazë e zisë, që zgjat në përjetësi. Më thonë se ke ikur/ Por, nuk kanë fuqi për të më bindur…Shkruan ajo në një prej poezive.

Ka nga ata prindër,  që e lenë në mes durimin, të tjerë që janë zemëruar me botën; “unë kam dhënë fjalën të vazhdoj”, shkruante ajo pak kohë më parë. “Ti je e fortë, më thonë shpesh, sepse unë u lë të shohin zhgunin e së fortës tek unë.”  Je grua e fortë/ Grua e fortë/ E fortë/ Më thonë./ Unë jam nëna/Jam nëna/Nën./ I them., shkruan në poezinë “Grua e fortë”, ndërsa vijon Lëkurën e mallit biroi hidhërimi/ E regji, më nuk mban/ Tani brendinë han.

Libri, i ndarë në kapituj, titulluar “Initium”, “Terminum”,  “Estensio” dhe në fund “Spiritus Ventus”,  përshkruajnë të gjithë rrugëtimin, jo drejt vdekjes, por drejt përjetësisë. Tani biri përkundet në shtratin e tejdukshëm të mallit dhe është një yll, një xixëllonjë që i çon mesazh, që e nanurit, e viziton netëve. Në “Terminus”, poezi si “Kur Bisturia” e përshkruajnë saktësisht ndjesinë e nënës, që bëhet njësh me dhimbjen e krijesës së saj.  Kur bisturia ther në ind/ Akrepat kthehen në bisturi / Të shpirtit tim. Dorën e butë e përkëdhelëse të nënës e gjejmë në vargjet, Zgjohu/ Shkojmë e flemë diku tjetër/ Ku shihen ëndrra më të bukura/ Se në burgun e trupit.

“Jam në atë zgrip të atillë, sa dua t’i ngjaj tim biri, me atë bukuri të jashtëzakonshme që kishte”, do të shprehej poetja në intervistën televizive “purifikoj veten çdo ditë t’i ngjaj tim biri, të jem e denjë për të”. Koka e bukur nën nënkresë/ E ndien të heshturin monolog/  Hap  sytë / Buzëqesh/ Me shtjekët e lumtur të të lumturit/ Me mollëzat e ndritshme të të ngopurit/ me dashni/ Tremba u ça/ U kris frika, mugësira/ i përjetshëm është ky çast/ Që shumëron veten me mijëra, shkruan në poezinë “Zgjimi”, e cila mban datën 6 janar, 2018.

“Pas atij apokalipsi kam bërë arkën e Noes dhe ruaj kujtimet e bukura”, rrëfen Açka, ndërsa kujton portretin e të birit, buzëqeshjen e tij. “Nuk qeshte , por gurgullonte”, thotë duke pranuar se muajt e fundit me të, ishin një leksion i madh jete.  Në poezinë “Gjysmëfjetur”, ajo shkruan: Të këqyr/ Ti je krijesë e bukur/ Kërcënuar nga copëjeta/ E përkryer je /E trëndafilta e buzëve/ Spikama e syve/ Hiri i  shenjave/ Burrësimi akut/ E xhelozon dhe bukurinë.

Ndërmend një poete skandinave, motër në vuajtje, e cila kishte humbur të birin 24 -vjeçar. “Kur humb prindërit humb të shkuarën, kur humb fëmijën humb të ardhmen”, thoshte poetja e huaj. ‘Kemi humbur dimension esencial për jetën e njeriut, që është  e ardhmja, nuk kemi pikë referimi më”, thotë Açka. Sa t’du!/ Portreti më i  bukur që dizenjoi natyra/ Shpirti më i ngjyrtë që preku bryma/ Ecja më e bukur që ndërtoi hapi/ Retina më e qashtër që njomi loti/ Materien time ke hijeshu/ Si ta  dizenjoj?/ Asnjë atlas nuk e nxe/ S’ka hartë kund/ Për këtë dashni, që prindin mund!, vijon ajo në poezinë “Gjysmëfjetur”.

Ngjyrat që dominojnë poezinë dhe jetën e saj në ato ditë të vështira janë e grija, e zeza, por edhe e bardha në pikëllim, i ngjan poetes mynxyrë. Të bardha dyert/ Të bardhë muret/ Të bardhë shtretët/ Të bardha hijet/ Të bardha barnat …dhe ëndrrat/ E bardha e pangjyrë/ Tani më ngjan mynxyrë, shkruan ajo në poezinë “Bardh” .

Në një tjetër poezi, “Në laboratorin e gjakut”, Açka e shkrin dhimbjen e saj me atë të prindërve të tjerë, fatin e të birit me të shumë fëmijëve si ai, përmes metaforës së një anijeje prej letre, që mban peshën e jetës dhe të shpresës. Një anije bërë nga duar fëmije/ Ka mbetur në parvaz/ Prej letre/ Me peshën e një jete…jeta e kushedi kujt, me kushedi ç’fat/ Që kushedi sa herë e shkeli këtë prag/ E ka kthyer në insekt Trembën e prindit, sakaq/ Të gjejë arsyen e lëngimit është aty/ Pse formulat e trupit i  janë ngatërruar/ Pse AND e fëmijës i është sulmuar/ Ndoshta, ndoshta, lutet/ Është veç një frikë e kaluar. Vargje që çdo prind do t’i bënte të tijat. Presin prindërit/  Në këtë holl kuruar për durimin/ Zënë në kurthin  e kimisë së helmuar/ Nga armiku më i egër i padukshëm/ Të pafuqishëm, stoikë/ i shtyjnë me dorë mendimet e errëta/ Hedhin sytë nga parvazi ku anija/ Po pret t’i çojë në ujëra të kthjellëta.

“Na ishte bërë vdekja si kushërirë, si njëri i familjes, çdo ditë nga një pikë helm”, thotë poetja. Në vargjet e saj, ku dhimbje qepet si poezi, pamjaftueshmëria e kohës që një nënë të marrë nga aroma e të birit, për ta pasur në ditët e mbushura me mall. Ra një çast qetësia/ Morfina dhimbjen mposht / Diklofenaku po harbon ndër inde/ Paracetamolë me grushteKapsula të rimta/ Të sundojnë sfilimën/ Gjithfarë kimie e shpikur/ Sulmon kiminë e lindur. Përshkruan ajo mpirësit e dhimbjes, Kaq shumë helmëri/ Ta zgjat gjumin/ Të ndjell plogështi,Të ha minuta, orë…Rri zgjuar, zgjate jetën ti! Është ajo “Qetësi” që e tremb nënën në ato çaste.

Pasi shkenca dorëzohet, sytë e prindit i drejtohen forcave të përtejme. Në ç’zgrip kemi mbërritur/ Të lutemi errësirës së natës/ Mjegullës  e brymës/ Në troje të zbrazët / Të ftohmës akute / Në të fundmen ndalesë/ Kësaj rruge?, shkruan ajo në poezinë “Lutja”. Pas lutjes duket se vjen pranimi, ku në poezinë “Planeti ngjyrë uji”, ajo shkruan: Tani kemi zbritur  në perandorinë e pranimit/ Ku portat janë  të ngushta/ Dhe ne, shndërruar në frymë, hymë/ Të prekim kudo/ Në shpirtin tënd/ Ku pafundësia/ Për herë të parë na është kufizuarNga eternia e mungesës …

Pas pranimit vijnë fjalët e fundit, amanetet. Dhe the: Amanetet janë kufizime, nëna i me/ Ani, le të jenë/ Nënat, si nënat të sillen i dinë. Jerini 18 vjeçar do të ndahej nga jeta në orët e vona të një nate maji. Nata më e gjatë në botë/ Ka aritmi ora/ Minutat hanë thonjtë. Vdekja jetës i  hedh vargonjtë/ Ti shushamë/ E vetme zezërin në natën e zbrazët/ Me shije karboni/ Hesht, pikur në zi/ E pabëzamja këmbanë/ Shembur në anë/ Lëshon tinguj vaji tani/ Nata më e gjatë në jetë/ Natë mbet’.

Kështu e përshkruan ajo natën më të errët të jetës së saj, kur biri i vetëm u largua nga kjo botë. “Është një zi kaq  e madhe,  sa xhelozon ta ndash me të tjerë”, thoshte Açka. “Është zija i me, dua ta mbaj për vete. Siç thoshte im bir, mamë është kryqi i m. Do ta mbaj vetë!”Ti heshte/ Ankimi kurrë nuk çeli lule n’ty/ As zogj të trazuar mërzie/ Nuk qerthullonin rinisë tënde/ Me fatin në pakt/ Që edhe pse i  padrejtë/ i rreptë/ Mizor/ i lig, nuk e shënjove teknologjisë tënde/ Të trupit, si arsenik/ Pse ishe ti,/ Ashtu, siç ishe/ i mirë deri në pamundësi,o,  Bir!

“Kur ndodhi, ishim të helmuar, plumb, karbon i zi”, do ta hapte zemrën para publikut poetja. Në poezinë “Arsenali Magjik” vjen ndarja, por kurrsesi lamtumira. Shpellë e papërmasë/ Kjo dhomë/ Në zemër të tokës/ Që ndrydh kaq pafundësi/ Sa dashuriaSa pengu/ Sa malli për ty…“Më ka mësuar im bir si të sillem me  tragjedinë, me humbjen e tij, si të sillem me të”.

Thotë se jeton me ndjesinë se ai do ta telefonojë. “Nuk mund ta pranoj kurrë që nuk e ke fëmijën. Unë jetoj me tim bir”, e kundërshton ethshëm zemra e nënës, fatin. “Unë i  shoh çdo ditë, edhe videot ku im Bir qesh me gjithë shpirt, siç ishte mësuar të qeshte me gjithë gjoksin e tij gurgullues. Të tjerë prindër përgjojnë telefonat, madje edhe natën, për ndonjë sinjal që mund të vijë nga përtejjeta, ka mes tyre që besojnë se u vijnë mesazhe; unë e kam mbyllur telefonin e tij Biri, por mesazhet, që shpesh janë zanore, nuk guxoj t’i fshij”, shkruante ajo në shkurt të këtij viti.

Në këtë jerm njerëzor nuk ka asgjë prej të tranuarish, thoshte ajo, “asgjë që mund ta quash jonormale, asgjë të dyshimtë për ta quajtur sëmundje. Është vetëm malli, që merr format nga më të çuditshmet në koshiencën dhe subkoshiencën tonë prindësore”, shkruante ajo, ndërsa sillte historinë e “telefonit të erës”, një telefon i vjetër, i zi,  në një kabinë të bardhë,  në një kopsht të bukur,  në një cep shkëmbor përballë Paqësorit në Otsuchi të Japonisë.

Telefoni i erës, krijuar nga Taru Sasaki, gjatë zisë për humbjen e nipit.

Krijuesi  i tij, Taru Sasaki, dikur humbi nipin nga kanceri dhe qysh prej asaj kohe, telefoni i erës,  i shërbeu ta mbante në këmbë gjatë zisë së thellë. “Telefoni magjik mes kallamishteve, panjave, shkurreve të spireas dhe një peme kivi, në shtegun mes gurëve për në kabinën e bardhë me çati të gjelbër, që rrihet nga erërat e Paqësorit, është sendi që i  lidh me heshtjen me mijëra japonezë. Atje ëndërroj të shkoj kur më kap zija e thellë e kur dita më duket natë e nata e thellë si vdekja.” Një të tillë, do të kishte dashur të vendoste, diku, në ndonjë vend të paqtë, për veten dhe për ata, që ndiejnë si ajo.

Në poezinë “Roja i  dritës”, nga  merr titullin i gjithë vëllimi me poezi ,ajo shpalos kujtimet, ende të freskëta, ende të nxehta prej lotëve, me të cilat thotë se jeton prej asaj nate humbjeje. Ti kishe kaq diell brenda teje/ Sa dhe dielli bante ndejë n’tandin sy/ E drita xhelozohej kur fikej mbrëmjeve / Horizontit ankohej/ Se s’mundej me të ngja ty…Ti dashuria që ecje/ Ti buzëqeshja baretëse/ Ti i  thikti rrezatim mirësie/ Kushedi ç’mors lexon tani/ Vajin tonë që lutet për kthim.Ti roja i dritës/ Përgjon errtitë që vijnë të na nxijnë/ Të na derdhin mjerim. Kështu shkruante në qershor të vitit të shkuar, ndërsa  erdhi nga Holanda në Tiranë. Mungesa është e padurueshme. I mungon orëve/ Ku mbrëmjeve tani shndrisin zaje kujtimesh…Ajër me ngjyrën e mungesës/ Lërmë takim diku/ Vij!

“Do mbetet tek unë si Piter Pan, djali që nuk njeh moshë”, do të thoshte Açka, ndërsa rrëfente historinë që e shtyu autorin e Piter Panit, James Matthew Barrie. Një histori humbjeje. Vdekja e të vëllait Davidit, në një aksident, një ditë përpara ditëlindjes së tij të katërmbëdhjetë. E ëma dhe i vëllai e menduan atë si një djalosh i përjetshëm. Kështu erdhi në jetë Piter Pan. “Edhe djali im është Piter Pan”, thotë Açka. Kipci im/ Shëmbëllimi im/ Tani fle në shtratin e tejdukshëm të mallit/ Zgjim nuk kërkon/ Të zgjuarit është i përkohshëm, shkruan ajo në poezinë “Ti vjen”.

Për ata që pyesin ku e gjen forcën kjo grua, në poezinë “Të shtunat e mia”, ajo e heq koracën dhe shfaqet e brishtë, e mpakur. Të shtunat e mia/ Shkërmoqin javët e mia/ Në lutje për paqe me Askundin/ Të shtunat e mia janë thinja/ Shpesh mbirë nga dëshira/ Për të prekur fundin.

Dëshira e të birit, ishte që hiri i tij të shpërndahej në vendin ku kaloi fëmijërinë, në Shqipëri. Do t’i përmendte Thethin, Prishtinën, Tiranën, Firencen. Ishin disa nga vendet ku kishin qenë të lumtur, të tre, edhe pse të tillë kishte shumë. Po fle në shtratin tënd të hyjtë/ Në këtë lëndinë/ Grimcërat e tua janë në paqe/ Dhe sjellin xixëllonja dritëlehta/ Si mesazhe, shkruan ajo në poezinë “Një lëndinë në Theth”, ku hiri i të birit fluturoi i lirë, i çliruar prej sëmundjes. 

“Ne e krijuam, e mësuam atë fëmijë të atillë që ta donte shumë Shqipërinë.  Nuk besoj se ka djem të atillë në moshën e tij që ta kenë parë Shqipërinë kaq shumë, nga Preveza deri në varrin e i sa Boletinit. Nuk ka vend të mos ketë qenë e të mos ketë bërë foto. Një nga pengjet e mia është një tatuazh që ai donte të bënte me shkronjat e alfabetit të Elbasanit donte të shkruante një varg të kanunit. Mos të duket e largët dita që do ta bëj unë atë tatuazh”, ka thënë ajo. Ditët e fundit, do të kujtonte Açka, i biri  kërkonte gjëra  shqiptare;  petulla, çaj mali, ujë të ftohtë. “U kthye tek thelbi, e kam parë sesi kthehet njeriu tek thelbi. Dua ujë të freskët, më kërkonte”. 

Flutura Açka në “A Show”

Përkohësia, efemerja e kësaj jete trondit me metaforën e këpucëve. Këpucët e tua/ Shoshone të zbrazura nga pesha/ Shkelin përditë shtigjeve/ Të padukshmeve, kthesa/ Pyjesh n’kreshta/ Të paprekshme/ Për qenie të thjeshta/ Këpucët/ Si shumë sende pa vlerë/ Orendi tani/ Kanë jetë më të gjatë se ti.

“Mbaj mend fjalët e tij. Kur unë qaja në shtëpi më tha në një moment: Mami të lutem mos qaj!” , kujtonte ajo, e cila gjatë gjithë atyre muajve i mblodhi fuqitë të merrte penën e të shkruante, si shtegtim drejt një vendi ngashërimi që s’bëzante, si një vend ku realiteti mund të ndryshohej, ku shpresa është më e madhe, ku mund të krijosh dimensione paralele e të jetosh me të vdekurit e tu, më të gjallë se të gjallët. Nën shkrimtaren, gruan e fortë, qëndron gjithnjë nëna. Te porta rri nëna/ Dhe te zemra/ Niobë që mardh/ Te dera, te tremba…

.

 

Më Shumë