Çokollata, historia e një super-ushqimi prej thuajse 2 shekujsh

Gazeta Si – Dita Botërore e Çokollatës festohet globalisht më 7 korrik – çokollata konsiderohet si “pija” ose “ushqimi i perëndive” për shkak të shumë vetive që i atribuohen asaj nga popujt e Amerikës Qendrore.

Data shënon një moment simbolik në historinë e saj: sipas traditës, më 7 korrik 1847, çokollatisti anglez, Joseph Fry krijoi çokollatën e parë moderne duke përzier gjalpin e kakaos, pluhurin e kakaos dhe sheqerin.

Kjo shpikje e transformoi çokollatën nga një pije, në një produkt të ngurtë, duke e bërë atë të arritshme për një audiencë gjithnjë e në rritje.

Origjina e lashtë – Në realitet, historia e çokollatës shkon shumë më larg. Origjina e saj qëndron në qytetërimet para-kolumbiane të Amerikës Qendrore, ku Majat dhe Aztekët përgatitnin një pije me bazë kakaoje, shpesh të aromatizuar me erëza dhe spec djegës.

Eksploruesit evropianë e sollën kakaon në Botën e Vjetër në shekullin e 16-të, ku fillimisht ishte një pije e rezervuar për oborret mbretërore dhe familjet fisnike.

Gjatë shekujve, teknikat e përpunimit u rafinuan, duke çuar në krijimin e çokollatës në formë shkopi dhe, më pas, në shumë varietetet e disponueshme sot: çokollatë e zezë, me qumësht dhe e bardhë, si dhe versione me arra, erëza ose aromatizues.

Historia e çokollatës në Evropë – Fillimisht, ato kokrra kakaoje nuk patën shumë sukses. Për Majat dhe Aztekët, ato ishin aq të çmuara saqë shërbenin si monedhë – përveçse përdoreshin për të përgatitur pije për raste të veçanta – por ne europianët në atë kohë nuk ishim mësuar me shije kaq të hidhura dhe ishim skeptikë, siç ndodh shpesh kur njerëzit i qasen diçkaje të re me ide të paracaktuara.

Si pasojë, për një kohë të gjatë, ne e përdorëm çokollatën për qëllime mjekësore, duke e përgatitur atë si një infuzion, derisa Jezuitët – ekspertë në përzierje – filluan ta shoqëronin me përbërës të ëmbël, si sheqeri i kallam sheqerit dhe vanilja, duke shpikur në mënyrë efektive çokollatën e parë të nxehtë.

Shpikjet që shënuan përhapjen e çokollatës – Para Revolucionit Industrial, çokollata ishte një luks shumë i shtrenjtë i përballueshëm vetëm për të pasurit, derisa eksperimentimi me metoda të reja përpunimi hapi rrugën për përhapjen e saj të gjerë.

Përpara krijimit të çokollatës, kimisti holandez, Coenraad Johannes van Houten, filloi trajtimin e kokrrave të kakaos me kripëra në vitin 1828, duke krijuar pluhur kakaoje.

Më pas, ai shpiku një presë që mund të ndante gjalpin yndyror të kakaos nga kokrrat e pjekura, duke dhënë një kakao me pak yndyrë; ky produkt ishte shumë më i tretshëm si pije dhe shumë më i gjithanshëm për t’u përdorur – zhvillime që përkuan me një epokë të inovacionit mekanik.

Kjo çoi në krijimin e çokollatës në vitin 1847, e ndjekur më vonë nga çokollata me qumësht (1875) dhe çokollata e bardhë (1930).

Këto ishin shpikje zvicerane, siç ishte edhe “conching” – një proces që përfshinte trajtim në temperaturë të lartë për të arritur një qëndrueshmëri të lëmuar dhe uniforme.

Në fund të fundit, kjo e bëri çokollatën më të këndshme për t’u ngrënë, duke kapërcyer strukturën e thatë që e kishte karakterizuar më parë.

Jo vetëm shije, por edhe përfitime – Përtej aromës së saj, kakaoja ofron veti të vlefshme ushqyese. Është e pasur me polifenole – antioksidantë që ndihmojnë në luftimin e stresit oksidativ – dhe përmban minerale thelbësore, si magnez, hekur, bakër dhe kalium.

Çokollata e zezë me të paktën 70% kakao është përgjithësisht zgjedhja më e shëndetshme, pasi ofron një përqendrim më të lartë të përbërësve të dobishëm dhe më pak sheqer sesa varietetet e tjera.

Konsumimi i saj stimulon çlirimin e endorfinave dhe serotoninës – substanca të lidhura me një humor të mirë – prandaj shpesh konsiderohet si një “ushqim i vogël ngushëllues”, në gjendje të ofrojë një moment kënaqësie.

Përshtati: Gazeta “Si”