Substancat kimike që gjenden në plastikë, kozmetikë, lodra, pesticide dhe produkte të përditshme mund të ndërhyjnë në sistemin hormonal të njeriut, duke shkaktuar pasoja afatgjata për zhvillimin e trurit, fertilitetin dhe metabolizmin. Në një raport të ri, Kombet e Bashkuara kërkojnë masa urgjente, duke paralajmëruar se rregulloret aktuale nuk janë të mjaftueshme për të mbrojtur shëndetin dhe mjedisin.
Kombet e Bashkuara kanë ngritur alarmin për përhapjen e kimikateve që çrregullojnë funksionimin e sistemit hormonal, duke paralajmëruar se ekspozimi ndaj këtyre substancave përbën një kërcënim gjithnjë e më të madh për shëndetin e njeriut dhe ekosistemet.
Bëhet fjalë për substanca të njohura si kimikate që prishin funksionin endokrin (EDC), të cilat gjenden në një numër të madh produktesh të përdorimit të përditshëm, përfshirë artikujt plastikë, produktet kozmetike, lodrat, pajisjet elektronike, pesticidet dhe disa produkte farmaceutike.
Sipas një raporti të ri të publikuar nga dy organizma të OKB-së, shkenca ka përparuar ndjeshëm në identifikimin e rreziqeve që lidhen me këto substanca, por masat ligjore dhe mekanizmat e kontrollit nuk kanë ecur me të njëjtin ritëm.
Ekspertët paralajmërojnë se ekspozimi mund të nisë që përpara lindjes, pasi gjurmë të këtyre kimikateve janë zbuluar edhe në qumështin e gjirit dhe në gjakun e kordonit umbilikal.
Rreziku nis që në barkun e nënës
Një nga shqetësimet kryesore të studiuesve lidhet me ekspozimin gjatë shtatzënisë, foshnjërisë dhe fëmijërisë, periudha kur organizmi është veçanërisht i ndjeshëm ndaj ndryshimeve hormonale.
Kimikatet që çrregullojnë sistemin endokrin mund të ndërhyjnë në hormonet përgjegjëse për zhvillimin, rritjen, riprodhimin dhe metabolizmin.
Sipas raportit të OKB-së, ekspozimi në fazat e hershme të jetës mund të ndikojë në zhvillimin e trurit, sistemin riprodhues dhe funksionimin e organizmit, duke shkaktuar pasoja që mund të zgjasin për shumë vite.
Sheila Aggarwal-Khan, drejtoreshë e Divizionit të Industrisë dhe Ekonomisë në Programin e Kombeve të Bashkuara për Mjedisin (UNEP), theksoi se këto substanca janë veçanërisht shqetësuese për shkak të ndikimit të tyre në funksionet themelore biologjike.
Sipas saj, disa nga efektet mund të jenë afatgjata dhe, në raste të caktuara, të pakthyeshme.
Studimet shkencore kanë lidhur ekspozimin ndaj këtyre substancave me një gamë të gjerë problemesh shëndetësore.
Ndër sistemet që mund të preken janë:
Sistemi riprodhues: probleme me fertilitetin dhe zhvillimin riprodhues.
Truri dhe sistemi nervor: ndikime të mundshme në zhvillimin e trurit dhe funksionet neurologjike.
Tiroidja: ndërhyrje në rregullimin e hormoneve të tiroides.
Metabolizmi: çrregullime në mënyrën se si organizmi përpunon dhe përdor energjinë.
Sistemi imunitar: ndryshime në funksionimin e mbrojtjes natyrore të organizmit.
Shëndeti kardiovaskular: lidhje të raportuara me probleme që prekin zemrën dhe enët e gjakut.
Ekspertët theksojnë se rreziku nuk lidhet vetëm me një produkt apo një substancë të vetme, por edhe me ekspozimin e vazhdueshëm ndaj përzierjeve të ndryshme kimike.
Shtrirja e problemit është globale. Sipas raportit, më shumë se 350 mijë kimikate dhe përzierje kimike janë regjistruar për prodhim dhe përdorim në mbarë botën.
Megjithatë, shumica dërrmuese e tyre nuk janë vlerësuar ndonjëherë në mënyrë të plotë për vetitë që mund të çrregullojnë sistemin endokrin.
Në Bashkimin Evropian, 231 substanca janë identifikuar zyrtarisht si kimikate që prishin funksionin hormonal, ndërsa 121 të tjera janë ende nën vlerësim.
Edhe pse BE-ja ka vendosur rregulla për kontrollin e këtyre substancave përmes legjislacionit për kimikatet, pesticidet, biocidet dhe materialet e paketimit, organizatat mjedisore argumentojnë se kuadri aktual nuk garanton mbrojtje të mjaftueshme.
Michael Warhurst, drejtor ekzekutiv i organizatës mjedisore CHEM Trust, paralajmëroi se qytetarët dhe kafshët e egra vazhdojnë të ekspozohen ndaj përzierjeve të kimikateve të dëmshme, pavarësisht disa përparimeve në legjislacionin evropian.
Një tjetër shqetësim i ngritur nga studiuesit është praktika e zëvendësimit të një kimikati të dëmshëm me një tjetër, pa u vlerësuar plotësisht siguria e alternativës.
Një shembull është bisfenoli A (BPA), një substancë që është përdorur gjerësisht në prodhimin e plastikës dhe enëve për ruajtjen e ushqimeve dhe pijeve.
Pas shqetësimeve shkencore dhe reagimit të konsumatorëve, përdorimi i tij është kufizuar në disa produkte dhe tregje. Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se zëvendësimi i BPA-së me substanca të ngjashme, të cilat nuk janë testuar mjaftueshëm, mund të krijojë një problem të ri.
Laura Vandenberg, një nga autoret kryesore të raportit, theksoi se heqja e një kimikati nga tregu nuk garanton automatikisht që produkti zëvendësues është më i sigurt.
Sipas saj, nevojitet një vlerësim më i plotë shkencor përpara se alternativat të hidhen në përdorim masiv.
Në raportin e ri, organizmat e Kombeve të Bashkuara kërkojnë një qasje më të koordinuar ndërkombëtare për të kufizuar ekspozimin ndaj kimikateve që çrregullojnë sistemin hormonal.
Ndër rekomandimet kryesore janë:
Mbrojtja prioritare e grave shtatzëna, foshnjave dhe fëmijëve.
Përmirësimi i monitorimit të ekspozimit ndaj kimikateve.
Zgjerimi i programeve shkencore për identifikimin dhe testimin e substancave.
Forcimi i legjislacionit dhe kontrollit mbi produktet që përmbajnë EDC.
Vlerësimi i ndikimit ekonomik dhe shëndetësor të ekspozimit.
Zhvillimi dhe përdorimi i alternativave më të sigurta.
Bethanie Carney Almroth, profesoreshë e ekotoksikologjisë në Universitetin e Göteborgut dhe raportuese speciale e OKB-së për toksinat dhe të drejtat e njeriut, argumentoi se qasja aktuale duhet të ndryshojë rrënjësisht.
Sipas saj, institucionet duhet të kalojnë nga reagimi pasi dëmi ka ndodhur drejt parandalimit të ekspozimit dhe pasojave të tij.
Një nga problemet më të mëdha në vlerësimin e rrezikut është se shumë substanca analizohen veçmas, ndërsa njerëzit në jetën e përditshme ekspozohen njëkohësisht ndaj disa kimikateve.
Olwenn Martin, një nga autorët e raportit, theksoi se njohuritë shkencore mbi ndikimin e këtyre substancave po zgjerohen dhe se ato mund të lidhen me më shumë probleme shëndetësore sesa mendohej më parë.
Ajo e krahasoi mënyrën aktuale të vlerësimit të kimikateve me përpjekjen për të luftuar ndryshimet klimatike duke analizuar veçmas secilin gaz serrë, pa marrë parasysh ndikimin e tyre të përbashkët.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
.png)




Lini një Përgjigje