.png)
Bordi i Paqes i Donald Trump publikoi një plan veprimi me 15 pika për Gazën në fund të korrikut, në të cilin Hamasi do t’ia dorëzonte armët e tij një komiteti teknokratësh palestinezë, të certifikuar nga një organ ndërkombëtar verifikimi, dhe Izraeli do të tërhiqej nga Rripi i Gazës në faza. Pasi Izraeli e hodhi poshtë zyrtarisht planin më 9 gusht, i dërguari i SHBA-së Jared Kushner fluturoi për në bregdetin egjiptian për t’u takuar me përfaqësuesit e Hamasit.
Nga atje, ai udhëtoi për në Jerusalem, ku u propozua që armët të dorëzoheshin nën mbikëqyrjen e një gjenerali amerikan. Ky ndryshim në procesin e çarmatimit është një ilustrim i qartë i asaj që ka shkuar keq me çdo marrëveshje të arritur mbi Gazën që nga janari 2025: askush nuk ka përcaktuar paraprakisht se kush certifikon pajtueshmërinë.
Baza e të Dhënave dhe Seti i të Dhënave të Marrëveshjes së Paqes i Universitetit të Edinburgut regjistroi katër marrëveshje që lidhen me procesin e armëpushimit në Gaza në vitin 2025. Ato përfshijnë një marrëveshje armëpushimi në janar, një seri armëpushimesh dhe marrëveshjesh të lidhura në tetor dhe një rezolutë të OKB-së në nëntor.
Këto marrëveshje trajtuan gjëra të tilla si shkëmbimi i pengjeve dhe i të burgosurve, dhe krijuan një autoritet kalimtar për Rripin e Gazës. Por ata nuk ndërtuan mekanizmin që vendos se çfarë konsiderohet shkelje, kush gjykon në rast mosmarrëveshjesh dhe si rifillon procesi pasi të jetë gjetur një shkelje.
Seri marrëveshjesh
Marrëveshja e janarit 2025 përmbante dispozitat më të detajuara të katër marrëveshjeve. Teksti i saj i publikuar emëronte numrin e pengjeve dhe të burgosurve për shkëmbim, korridoret përmes të cilave trupat izraelite do të largoheshin nga Gaza dhe renditjen në të cilën familjet e zhvendosura mund të ktheheshin në shtëpi. Ajo që nuk bëri është të thoshte se çfarë do të përfshinte mbajtja e palëve në të.
Garantuesve- SHBA-së, Egjiptit dhe Katarit- iu kërkua vetëm të punonin për vazhdimin e negociatave. Një mekanizëm ndjekjeje u njoftua nga kryeministri i Katarit, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim al-Thani, së bashku me marrëveshjen në vend që të shkruhej në të. Garantuesve iu dha mundësia të regjistronin problemet, por jo të zbatonin marrëveshjen.
Ky boshllëk u shfaq kur faza e parë e marrëveshjes përfundoi më 1 mars me fazën e dytë në harresë dhe, më 18 mars, Izraeli rifilloi fushatën e tij të bombardimeve.
Dy marrëveshjet e tetorit 2025 synonin ta rikthenin procesin në rrugën e duhur sipas kushteve të rinegociuara. Marrëveshja e 10 tetorit synonte të adresonte mungesën e një mekanizmi zbatimi në marrëveshjen e janarit.
Një qendër e drejtuar nga Izraeli nga Komanda Qendrore e SHBA-së, krahu i ushtrisë amerikane përgjegjëse për Lindjen e Mesme, u krijua për të koordinuar ndihmën dhe për të monitoruar armëpushimin. Por pak gjëra ndryshuan pas dy muajsh. Punonjësit e ndihmës dhe stafi i OKB-së u ankuan për kufizime të vazhdueshme të ndihmës dhe mungesë diskutimi se kush do të qeveriste dhe siguronte Gazën.
E ashtuquajtura Deklaratë Trump për Paqe dhe Prosperitet të Qëndrueshëm u nënshkrua më 13 tetor nga udhëheqësit e SHBA-së, Egjiptit, Katarit dhe Turqisë. Kjo marrëveshje i angazhoi nënshkruesit për një sërë parimesh rreth tolerancës fetare, të drejtave të njeriut, sigurisë dhe dialogut në të gjithë rajonin.
As Izraeli dhe as Hamasi nuk e nënshkruan atë. Kjo nuk është e pazakontë pasi garantuesit shpesh nënshkruajnë atë që palët ndërluftuese nuk do ta nënshkruajnë. Por katër qeveri nuk mund të premtojnë tolerancë dhe të drejta të njeriut në emër të dy palëve që nuk e kanë nënshkruar, dhe asgjë në tekst nuk thotë se çfarë do të bëjnë ata për t’i bërë ato.
Rezoluta e nëntorit e OKB-së ishte marrëveshja më e rëndësishme institucionale. Ajo zyrtarisht miratoi planin e paqes së Trump në Gaza, të quajtur Plani Gjithëpërfshirës për t’i dhënë fund konfliktit në Gaza, dhe themeloi Bordin e Paqes si kreun e një organi të ri kalimtar që mbikëqyr tranzicionin politik në Gaza.
Ajo nuk tha asgjë rreth asaj se kush është anëtar i këtij organi, përfshirë gratë, të cilat shfaqen në marrëveshje vetëm në lidhje me të burgosurit dhe pengjet.
Megjithatë, rezoluta ndërtoi mekanizmin për rindërtimin ekonomik të Gazës. Ajo gjithashtu përfshinte një dispozitë rreth “vetëvendosjes dhe shtetësisë” së popullit palestinez. Por rezoluta mbart të njëjtin defekt si armëpushimet.
Sipas rezolutës së OKB-së, shtetësia bëhet e mundur pasi reforma e Autoritetit Palestinez, i cili u krijua në vitin 1994 si një administratë e përkohshme për Gazën dhe Bregun Perëndimor, të “kryhet me besnikëri” dhe rindërtimi në Gaza “të ketë përparuar”. Askush nuk u emërua për të gjykuar se kur ka ndodhur ndonjëra prej tyre.
Kjo na kthen te plani rrugor prej 15 pikash, i cili ishte një përpjekje për të adresuar disa nga mungesat e detajeve në marrëveshjet e mëparshme. Plani përmban një komitet ndërkombëtar verifikimi që do të vërtetonte se të dyja palët kanë përfunduar çdo fazë para se të fillojë tjetra.
Megjithatë, tërheqja me faza e trupave izraelite që plani rrugor kishte premtuar tani është anuluar. Më 17 gusht, Bordi i Paqes e siguroi kryeministrin izraelit, Benjamin Netanyahu, se forcat izraelite nuk do të largoheshin nga Gaza derisa të përfundonte çarmatimi i Hamasit. Verifikimi i këtij çarmatimi është zhvendosur gjithashtu nga një komitet shumëpalësh në një gjeneral amerikan.
Çdo version i zbatueshëm i kësaj marrëveshjeje ka nevojë për një arbitër me të cilin të dyja palët mund të jetojnë, të dakordësuar para se të fillojnë hapat, me një procedurë të deklaruar për shkeljet. Ka nevojë që garantuesit rajonalë që i bënë të mundura këto marrëveshje në radhë të parë të jenë brenda atij mekanizmi.
Dhe përtej kësaj, duhet të ketë një rregullim qeverisës në të cilin palestinezët në Gaza kanë njëfarë fjale dhe që u ofron atyre një horizont politik për të synuar dhe disa mjete për të adresuar traumën e luftës. Pa këtë, edhe nëse çështja e çarmatimit zgjidhet, e njëjta mungesë do të prodhojë të njëjtin bllokim.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje