Marilyn Monroe dhe biznesi i të famshmëve të vdekur

Ka pasur shumë Marilyn Monroe. Në vitet 1940, një aktore e re e quajtur Norma Jeane ndryshoi emrin e saj të zakonshëm në këtë emër më glamuroz; Marilyn, mendonte ajo, ishte “një vel” që mund ta vishte. Më pas erdhi Marilyn e Hollywood-it dhe, shumë shpejt, Marilyn si simbol seksi.

Të tjera versione u shfaqën: Marilyn e brishtë që e quante burrin e saj “Daddy”; Marilyn politike që i këndoi (dhe ndoshta pati marrëdhënie me) presidentin; dhe madje Marilyn letrare, që lexonte Dostojevskin dhe u martua me Arthur Miller, një dramaturg. Më vonë, Marilyn u kthye në një figurë tragjike, duke vdekur nga një mbidozë në vitin 1962, në moshën 36-vjeçare.

Këtë vit ka pothuajse po aq festime sa ka versione të Marilyn-it: 1 qershori shënon 100-vjetorin e lindjes së saj. Ka ekspozita në National Portrait Gallery në Londër dhe në Academy Museum of Motion Pictures në Los Angeles, si dhe libra të rinj dhe shfaqje filmash. Në ankande përkujtimore, fansat mund të blejnë gjithçka, nga buzëkuqi i përdorur i Marilyn-it deri te një pllakë nga banjoja e saj. Po dalin edhe produkte të reja: mund të pish shampanjë Marilyn, të përdorësh porcelan Marilyn ose të veshësh këpucë me taka të mbuluara me gurë të çmuar me emrin e saj. Dhe nëse kjo nuk mjafton Marilyn, rreth 500 persona do të mblidhen në Palm Springs më 30 maj për të tentuar të thyejnë rekordin botëror për grumbullimin më të madh të njerëzve të veshur si Marilyn.

Këto festime nuk ushqehen vetëm nga adhurimi. Pjesa më e madhe e organizimeve të këtij 100-vjetori është planifikuar nga kompania që zotëron të drejtat mbi pasurinë dhe pronësinë intelektuale të Monroe-s. E themeluar në vitin 2010, Authentic Brands Group e bleu Marilyn-in si pasurinë e saj të parë të famshme; sot portofoli i saj përfshin Elvis Presley dhe Muhammad Ali.

Nga pronësia intelektuale e të famshmëve të ndjerë mund të fitohen shuma të mëdha. Authentic pretendon se fiton rreth 80 milionë dollarë në vit vetëm nga pasuria e Monroe-s. (Kompania është biznesi i dytë më i madh në botë për licencimin e IP-së pas Disney-t, me një kombinim të pasurive të të famshmëve dhe markave të tjera që pritet të sjellin mbi 38 miliardë dollarë këtë vit.) Çdo figurë me peshë, nga Albert Einstein deri te Rosa Parks, ka përfaqësues për licencimin e pronësisë së saj intelektuale.

Biznesi i përfitimit nga të famshmit e vdekur është ligjërisht kompleks. Pasuritë zotërojnë atë që Mark Roesler, drejtues i CMG, e quan “një portofol IP-je”. Kjo përfshin të drejtat e autorit, markat tregtare dhe “të drejtën e imazhit”, e cila në disa shtete amerikane i lejon trashëgimtarët të kontrollojnë përdorimin komercial të emrit, fytyrës dhe zërit të një personi të famshëm. (Monroe nuk kishte shumë të afërm, ndaj Authentic bleu të gjithë pasurinë e saj.)

Tregu u rrit në fund të viteve 1970 dhe fillim të viteve 1980, pjesërisht i nxitur nga vdekja e Elvis Presley-t dhe përpjekjet e pasurisë së tij për të ndaluar përfitimin e të tjerëve nga imazhi i tij; me kalimin e kohës, të drejtat e publicitetit pas vdekjes u zgjeruan, thotë Jennifer Rothman, autore e një libri mbi këtë temë. Identitetet e të famshmëve filluan të shiheshin si pasuri që mund të trashëgohej si çdo pronë tjetër.

Ky biznes është fitimprurës edhe për dy arsye të tjera. Së pari, fytyrat e famshme shesin produkte. Imazhi i Einstein-it është përdorur për syze leximi, ndërsa ai i Elvis Presley-t për verë të kuqe. (Disa marrëveshje refuzohen: CMG ka hedhur poshtë një ide për të bërë prezervativë me James Dean, për shembull.) Marrëveshjet e markave ndihmojnë që Marilyn të “mbajë ritmin” me kulturën moderne, thotë Dana Carpenter nga Authentic. Edhe pse emri i saj përdoret ndonjëherë për produkte që ajo vetë nuk do t’i kuptonte, si maskat moderne LED për fytyrën, synimi është të tërheqë breza të rinj fansash.

Së dyti, IP-ja e të famshmëve ndihmon në tregimin e historive më të gjata. Në teori, kushdo mund të bëjë një film apo dokumentar për Marilyn Monroe ose Einstein, por pasuritë shpesh zotërojnë materiale të mbrojtura me të drejta autori që janë të vlefshme për film-bërësit. Authentic ka licencuar IP për filmin “Elvis”, ndërsa CMG, që punon me pasurinë e Robert Oppenheimer-it, ka ndihmuar në filmin “Oppenheimer”. Në vitin 2023, Authentic krijoi edhe studion e saj të prodhimit dhe bashkëprodhoi filmin “EPiC: Elvis Presley in Concert”.

Siç shprehet Jamie Salter, drejtues i Authentic, pasuritë më të suksesshme nuk mendojnë vetëm për “ruajtjen e së kaluarës”, por edhe për “pjesëmarrjen në kulturë”.

Ata mendojnë edhe për të ardhmen. Në veçanti, kompanitë po gjejnë mënyra për të përdorur inteligjencën artificiale dhe hologramet për të rikthyer yjet në turne dhe përvoja për fansat. Në vitin 2024, Authentic bashkëpunoi me Soul Machines për të krijuar një “Marilyn digjitale” që është “autentike dhe reaguese”. Avatari mban buzëkuqin e kuq karakteristik të Monroe-s dhe thotë shpesh “darling”.

Megjithatë, AI e ka bërë edhe më të lehtë që të tjerët të përdorin imazhin dhe zërin e një të famshmi. Sot, edhe një student në dhomën e tij mund të krijojë një video që duket ose tingëllon si një yll. Kjo është bërë një lojë “godit e kap” për të hequr imazhet e paautorizuara nga interneti, pranon Roesler.

Edhe të famshmit që janë ende gjallë po mendojnë për të ardhmen e markës së tyre personale. Authentic ka edhe një listë “legjendash të gjalla”, përfshirë Sir David Beckham, i cili bashkëpunon aktivisht në marrëveshjet e tij të IP-së. Që nga bashkëpunimi në vitin 2022, marka Beckham ka promovuar produkte nga birra deri te kufjet.

Monroe besonte se ajo “i përkiste publikut dhe botës”. Falë Authentic, njerëzit do ta njohin atë për shumë më gjatë sesa mund ta kishte imagjinuar, qoftë si yll filmi, avatar digjital apo fytyra e bukur në një shishe shampanje./TheEconomist

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.

Lini një Përgjigje Anuloje përgjigjen