.png)
Nga Gazeta ‘Si’– Këto ditë, Europa dhe Amerika nuk bien dakord për shumë gjëra.
Por kur bëhet fjalë për rendin e bazuar në rregulla, udhëheqësit europianë dhe amerikanë bien dakord për një gjë: ai rend ka marrë fund.
Por a ka marrë vërtet fund?
Rendi i udhëhequr nga Amerika, Pax Americana, vdiq me rizgjedhjen e Donald Trump në nëntor 2024. Ishte e qartë se Trump 2.0 do të vazhdonte dhe do ta përshpejtonte tërheqjen e Amerikës nga roli i lidershipit global që Uashingtoni kishte marrë për herë të parë në fillim të viteve 1940.
Megjithatë, kjo nuk është e njëjta gjë me shpalljen e fundit të rendit të bazuar në rregulla. E megjithatë, pikërisht këtë kanë bërë një sërë liderësh, duke nisur me fjalimin shumë të komentuar të Mark Carney në Davos muajin e kaluar.
“Rendi i vjetër nuk do të kthehet,” paralajmëroi Carney audiencën e tij. “Mos e përmendni më rendin ndërkombëtar të bazuar në rregulla sikur ai ende funksionon siç pretendohet.”
Carney nuk është i vetmi që shpall fundin e këtij rendi.
Në fjalimin e tij në Konferencën e Sigurisë në Mynih, kancelari gjerman Friedrich Merz deklaroi në mënyrë të ngjashme se “rendi ndërkombëtar, i bazuar në të drejta dhe rregulla, është në prag të shkatërrimit. Kam frikë se duhet ta themi edhe më hapur: ky rend, i papërsosur edhe në momentet e tij më të mira, nuk ekziston më.”
Aleatët e dikurshëm të Amerikës nuk ishin të vetmit që vajtuan fundin e rendit të bazuar në rregulla. Diplomati kryesor amerikan në Mynih fundjavën e kaluar, Sekretari i Shtetit Marco Rubio, gjithashtu mori “lopatën” për ta varrosur atë.
“Rendi global i pasluftës nuk është thjesht i vjetruar; ai tani është bërë një armë që përdoret kundër nesh,” deklaroi Rubio. “Nuk mund ta vendosim më të ashtuquajturin rend global mbi interesat jetike të popullit dhe kombeve tona.”
Takimet e liderëve botërorë në Davos dhe Mynih pa dyshim kanë theksuar realitetin e një Shteti të Bashkuar që po lë bosh rolin e tij tradicional si lider i botës së lirë, si ofruesi kryesor i të mirave publike globale dhe si mbrojtësi kryesor i një bote të bazuar në aleanca të forta sigurie, tregti të hapur dhe mbrojtje të demokracisë dhe të drejtave të njeriut.
Përmes politikave tarifore, kërcënimeve për të pushtuar vende aleate, përdorimit të njëanshëm të forcës në Venezuelë dhe gjetkë, Amerika e Trump është rikthyer të sillet si fuqitë perandorake të fundit të viteve 1800 dhe fillimit të viteve 1900.
Në fakt, Rubio dukej sikur shprehte keqardhje që ajo epokë kishte marrë fund.
“Për pesë shekuj, përpara përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, Perëndimi ishte në zgjerim, misionarët e tij, pelegrinët, ushtarët, eksploruesit që dilnin nga brigjet e tij për të kaluar oqeanet, për të vendosur kontinente të reja, për të ndërtuar perandori të mëdha që shtriheshin në të gjithë globin.”
Nëse kjo është ajo që Shtetet e Bashkuara po i ofrojnë botës si rendin e ri global, një rikthim te imperializmi, ndërtimi i perandorive, shfrytëzimi i burimeve kombëtare, imponimi i krishterimit si bosht civilizues, atëherë pjesa tjetër e botës me të drejtë mund të thotë: Jo, faleminderit!
As thirrja nostalgjike e Rubios për qytetërimin perëndimor si bazë e unitetit transatlantik nuk u prit mirë.
“Ne jemi pjesë e një qytetërimi, qytetërimit perëndimor,” deklaroi ai. “Ne jemi të lidhur me njëri-tjetrin nga lidhjet më të thella që mund të ndajnë kombet, të farkëtuara nga shekuj historie të përbashkët, besimi të krishterë, kulture, trashëgimie, gjuhe, prejardhjeje dhe sakrificash që paraardhësit tanë bënë së bashku.”
Por për shumicën e europianëve, dhe në fakt për shumicën e amerikanëve, këto nuk janë tiparet që e dallojnë Perëndimin. Nga lista mungonin vlera thelbësore si demokracia, të drejtat e njeriut dhe sundimi i ligjit.
Ndërsa Amerika feston 250-vjetorin e pavarësisë së saj, është e jashtëzakonshme që diplomati i saj kryesor duket se ka harruar çfarë e bëri Amerikën të veçantë: idenë, të gdhendur në Deklaratën e Pavarësisë, se “Ne i mbajmë këto të vërteta si të vetëkuptueshme, se të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë, se janë pajisur nga Krijuesi i tyre me disa të drejta të patjetërsueshme, ndër të cilat janë Jeta, Liria dhe kërkimi i Lumturisë.”
Amerika e Trump po i ofron botës diçka qartësisht të papranueshme për të gjithë, përveç realistëve më të vendosur, që besojnë vetëm te fuqia dhe ndjekja e saj e zhveshur. Nuk është një botë në të cilën të tjerët do të dëshironin të jetonin.
Por kjo nuk do të thotë se rendi i bazuar në rregulla ka marrë fund. Po, fuqitë e mëdha, të udhëhequra nga Rusia, Kina dhe SHBA-ja, nuk duken më të gatshme të jetojnë sipas rregullave të ndërtuara me kujdes gjatë 80 viteve të fundit.
Por pjesa tjetër e botës me siguri po, sidomos fuqitë e mesme si Kanadaja, Bashkimi Europian, Japonia, Australia, India, Brazili dhe të tjera që Carney i ka thirrur në veprim.
Në fushën e sigurisë, aleatët e NATO-s po riafirmojnë rëndësinë e aleancave të tyre dhe po rrisin shpenzimet për kapacitete të reja dhe të domosdoshme. Ata po mbështesin Ukrainën për të siguruar që ajo të jetë pjesë e Europës, duke ia mohuar Rusisë objektivin kryesor të luftës së saj agresive.
Regjime të reja tregtare po negociohen mes fuqive të mesme, për të ulur varësinë e ekonomive të tyre nga politikat grabitqare tregtare dhe të furnizimit të Kinës dhe SHBA-së.
Rregulla ekzistuese dhe të reja mund të qeverisin tregtinë mes 40 vendeve që i përkasin BE-së, Partneritetit të rishikuar Trans-Paqësor, Indisë dhe të tjerëve. Së bashku, këto vende përbëjnë pothuajse 40 për qind të PBB-së globale, shumë më tepër se SHBA-ja dhe Kina.
Dhe nuk ka asgjë që i pengon fuqitë e mesme të mbrojnë të drejtat themelore të njeriut, të mbështesin demokracinë dhe institucionet ndërkombëtare që janë zhvilluar ndër vite për të ofruar shërbime, ndihmë dhe mbrojtje për ata që kanë nevojë.
SHBA-ja mund të ketë braktisur rolin e saj si udhëheqëse e sistemit të bazuar në rregulla. Por ka arsye të forta për të shpresuar se fuqitë e mesme, që kanë përfituar shumë nga ky sistem, do ta marrin vetë stafetën e lidershipit.
Burimi: Politico/ Përshtati Gazeta Si
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje