.png)
Nga Gazeta ‘Si’- BE-ja po harton një plan të paprecedentë që mund t’i japë Ukrainës një anëtarësim të pjesshëm në bllok që në vitin e ardhshëm, ndërsa Brukseli përpiqet të forcojë pozicionin e vendit në Europë dhe ta largojë atë nga Moska, sipas 10 zyrtarëve dhe diplomatëve.
Katër vjet pas pushtimit të plotë të Rusisë, dhe me Kievin që shtyn për anëtarësim në BE në vitin 2027 për t’u përfshirë në një marrëveshje paqeje me Kremlinin, ideja në fazë të hershme do të përfaqësonte një ndryshim dramatik në mënyrën se si blloku pranon vende të reja.
Plani do ta shihte Ukrainën të ulej në tryezën e BE-së përpara se të kryente reformat e nevojshme për privilegjet e anëtarësimit të plotë.
Zyrtarë europianë dhe qeveria ukrainase thonë se kandidatura e Kievit për anëtarësim është urgjente. Rusia ka gjasa të përpiqet të “ndalojë lëvizjen tonë drejt BE-së”, u tha gazetarëve në Kiev të premten presidenti ukrainas Volodymyr Zelenskyy, kur u pyet për rëndësinë e formalizimit të një date pranimi në 2027.
“Kjo është arsyeja pse ne themi: caktoni një datë. Pse një datë specifike? Sepse data do të nënshkruhet nga Ukraina, Europa, SHBA-ja dhe Rusia.”
Ideja e BE-së pasqyron vizionin e Emmanuel Macron për një Bashkim me shumë shpejtësi, të cilin ai e ka paraqitur disa herë që kur u bë president i Francës në vitin 2017. Versioni më i fundit është quajtur në mënyrë joformale “zgjerim i përmbysur”, sipas një zyrtari të BE-së dhe dy diplomatëve europianë, sepse në thelb i fut vendet në bllok në fillim të procesit të përmbushjes së kritereve të anëtarësimit, dhe jo në fund.
Zyrtarët e BE-së thonë se ideja është tërheqëse sepse do t’i jepte Kievit kohë për të përfunduar reformat në institucionet demokratike, gjyqësor dhe sistemin politik, duke ulur njëkohësisht gjasat që vendi të humbasë shpresën për anëtarësim dhe t’i kthejë shpinën Perëndimit. Megjithatë, ka pengesa përpara, jo më pak kundërshtimi i kryeministrit hungarez Viktor Orbán, i cili është kundër anëtarësimit të Ukrainës.
Bazuar në biseda me pesë diplomatë që përfaqësojnë vende të ndryshme, si dhe tre zyrtarë të BE-së dhe dy ukrainas — të cilëve u është garantuar anonimiteti për të diskutuar negociata konfidenciale — POLITICO ka identifikuar pesë hapa.
Hapi 1: Përgatitja e Ukrainës
BE-ja po e “parangarkon” kandidaturën e Ukrainës për anëtarësim. Kjo përfshin dhënien e udhëzimeve joformale për negociimin e “klasterëve” — hapat ligjorë në rrugën drejt anëtarësimit.
Blloku i ka dhënë tashmë Ukrainës detaje për tre nga gjashtë klasterët negociues. Në një takim informal të ministrave të çështjeve europiane në Qipro në mars, BE-ja synon t’i japë një delegacioni ukrainas detaje për klasterë të tjerë, në mënyrë që puna të nisë edhe për ta.
“Pavarësisht rrethanave jashtëzakonisht sfiduese, në mes të agresionit të vazhdueshëm rus, Ukraina po përshpejton përpjekjet për reforma,” i tha POLITICO-s Marilena Raouna, zëvendësministre për Europën e Qipros, që mban presidencën e Këshillit të BE-së. Takimi i 3 marsit synon të rikonfirmojë këtë mbështetje, tha ajo.
Por “nuk do të ketë rrugë të shkurtra” në reforma, tha një zyrtar i BE-së — mesazh që u përsërit nga dy diplomatë të lartë nga vende mbështetëse të forta të Ukrainës dhe nga të gjithë zyrtarët e BE-së me të cilët foli POLITICO.
“Anëtarësimi në BE sjell përfitime vetëm nëse kalon përmes transformimit që ofron procesi i zgjerimit — kjo është superfuqia e vërtetë e anëtarësimit,” tha një zyrtar. “Komisioni Europian duhet t’i pajtojë këto dy gjëra: nevojën për të lëvizur shpejt dhe domosdoshmërinë e reformave në Ukrainë.”
Nga ana e saj, Kievi thotë se është gati të bëjë punën e nevojshme.
“Do të jemi teknikisht gati deri në 2027,” tha Zelenskyy të premten. “Po flisni për fundin e luftës dhe garanci sigurie njëkohësisht. Dhe BE-ja për ne është garanci sigurie.”
Hapi 2: Krijimi i një anëtarësimi ‘light’ në BE
Qeveritë e BE-së e pyetën presidenten e Komisionit, Ursula von der Leyen, për përpjekjet për të thyer ngërçin e zgjerimit në një takim në Bruksel të premten, sipas diplomatëve të pranishëm ose të informuar mbi diskutimin.
Ajo paraqiti disa opsione dhe modele që BE-ja po shqyrton. Mes tyre ishte edhe ideja e “zgjerimit të përmbysur”.
“Do të ishte një lloj rikalibrimi i procesit — hyn dhe më pas të jepen gradualisht të drejta dhe detyrime,” tha një zyrtar i BE-së i njohur me diskutimin. “Pra, do të kishte një rishikim të mënyrës së anëtarësimit, bazuar në situatën shumë të ndryshme që kemi sot krahasuar me kohën kur u vendosën kriteret.”
Ideja nuk është të ulet standardi, por të dërgohet një mesazh politik i fuqishëm vendeve, anëtarësimi i të cilave është bllokuar nga lufta ose kundërshtimi i disa kryeqyteteve si Budapesti — jo vetëm Ukrainës, por edhe Moldavisë dhe Shqipërisë, ndër të tjera.
“Është e rëndësishme të dërgohet një mesazh politik,” tha një diplomat i BE-së. “Lufta e agresionit po vazhdon prej katër vitesh. Ukrainasit kanë nevojë për mbështetje. BE-ja duhet ta ofrojë këtë mbështetje, politikisht dhe psikologjikisht.”
Ndërsa Zelenskyy ka thënë më parë se Ukraina nuk do të pranojë status të dorës së dytë në BE, ajo mund të jetë e hapur ndaj diçkaje që e kodifikon rrugën drejt BE-së përpara anëtarësimit të plotë, tha një zyrtar i njohur me mendimin e Kievit.
Një zyrtar moldav i tha POLITICO-s se vendi “dëshiron të anëtarësohet në një Bashkim Europian që funksionon efektivisht përtej 27 shteteve anëtare dhe mirëpret diskutimet për reformat e brendshme të nevojshme për këtë.”
Megjithatë, “anëtarësimi i plotë — me të drejta të barabarta dhe pjesëmarrje të plotë në vendimmarrjen e BE-së — duhet të mbetet destinacioni i qartë dhe përfundimtar.”
Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, i tha POLITICO-s muajin e kaluar se një qasje kreative ndaj anëtarësimit në BE ishte një “ide e mirë” dhe se vendi i tij do të pranonte edhe përkohësisht të mos kishte komisionerin e vet.
Ideja ka edhe kundërshtarë brenda BE-së.
“Në parim, nuk mund të diskutohen dy kategori shtetesh anëtare,” tha një zyrtar i BE-së. “Kjo nuk do të ishte e drejtë as për Ukrainën dhe as për projektin evropian. Mesazhi duhet të jetë përshpejtimi i reformave.”
Gjermania, në veçanti, është kundër krijimit të niveleve të shumta të anëtarësimit dhe e shqetësuar se vendet që hyjnë para se të jenë gati do të marrin premtime që Brukseli nuk mund t’i përmbushë, sipas një diplomati të lartë. Megjithatë, shpresa është që nëse fuqitë e tjera të mëdha si Parisi, Roma dhe Varshava e mbështesin shtytjen, Berlini mund të bindet.
Hapi 3: Pritja e largimit të Orbánit
Sfida për perspektivën e anëtarësimit të Ukrainës është sigurimi i mbështetjes së të 27 vendeve anëtare, pasi çdo vendim për zgjerim kërkon unanimitet. Orbán, aleati më i afërt i Putinit në BE, është i palëkundur në kundërshtimin e tij.
Komisioni dhe kryeqytetet e BE-së po shohin zgjedhjet hungareze në prill dhe po punojnë edhe për mënyra për të anashkaluar veton e Orbánit.
Orbán përballet me një garë të ngushtë dhe është pas në sondazhe. Ai e ka përdorur çështjen e anëtarësimit të Ukrainës në BE në fushatën e tij, duke thënë fundjavën e kaluar se “Ukraina është armiku ynë” për shkak të përpjekjeve për të ndaluar importet e energjisë ruse dhe se ajo “kurrë” nuk duhet të anëtarësohet në BE.
Asnjë nga zyrtarët me të cilët foli POLITICO nuk beson se Orbán do të ndryshojë mendje para zgjedhjeve.
Antipatia e kryeministrit hungarez ndaj Kievit “është e thellë”, tha një diplomat i lartë i BE-së. “Është personale mes Orbánit dhe Zelenskyyt. Më shumë se një lojë strategjike apo taktike.”
Orbán dhe Zelenskyy kanë shkëmbyer shpesh sulme publike. Zelenskyy e ka akuzuar Orbánin për “veprime shumë të rrezikshme” duke bllokuar rrugën e Ukrainës drejt BE-së dhe e ka quajtur Budapestin “një Moskë të vogël”. Orbán e ka quajtur Ukrainën “një nga vendet më të korruptuara në botë” dhe ka akuzuar Zelenskyyn për kërcënime ndaj sovranitetit hungarez.
Disa zyrtarë të BE-së shpresojnë se, nëse Orbán humbet zgjedhjet, rivali i tij Péter Magyar, lideri konservator i opozitës Tisza, mund të ndryshojë qëndrim ndaj Ukrainës, pasi vitin e kaluar premtoi ta çonte çështjen në referendum.
Por nëse Orbán rizgjidhet, kalohet në hapin e katërt.
Hapi 4: Luajtja e kartës Trump
Ndërsa kundërshtimi i Orbánit duket i palëkundur, ekziston një njeri që liderët europianë besojnë se mund t’ia ndryshojë mendjen: Donald Trump.
Presidenti amerikan, i afërt me Orbánin dhe që e ka mbështetur atë para zgjedhjeve hungareze, nuk e ka fshehur dëshirën për të qenë ai që shtyn Ukrainën dhe Rusinë drejt një marrëveshjeje paqeje. Me anëtarësimin e Ukrainës në BE deri në 2027 të përfshirë në një draft-propozim me 20 pika për t’i dhënë fund luftës, shpresa është që Trump të telefonojë Budapestin për të arritur një marrëveshje.
Zelenskyy e la të kuptohej këtë shpresë të premten.
Sipas propozimit të paqes, SHBA-ja “merr përsipër detyrimin të jetë garant që askush të mos bllokojë” elemente të marrëveshjes, tha ai. “Ne flasim për faktin nëse Shtetet e Bashkuara do të punojnë politikisht me disa entitete europiane që të mos bllokojnë.”
Administrata Trump më parë e ka ushtruar presionin ndaj Orbánit gjatë negociatave për paketat e sanksioneve të BE-së ndaj Moskës, tha një diplomat i BE-së.
Hapi 5: Nëse gjithçka dështon, heqja e të drejtës së votës së Hungarisë
Nëse “arti i marrëveshjes” i Trumpit dështon, BE-ja ka edhe një kartë tjetër: rikthimin në tryezë të Nenit 7 të traktatit të BE-së kundër Hungarisë, sipas dy diplomatëve të BE-së.
Neni 7, i përdorur kur një vend konsiderohet se rrezikon të shkelë vlerat themelore të bllokut, është sanksioni politik më i rëndë që BE-ja mund të vendosë, sepse pezullon të drejtat e një shteti anëtar, përfshirë edhe të drejtën për të vendosur mbi pranimin e vendeve të reja.
BE-ja nuk ka ndërmend ta ndërmarrë këtë hap tani, duke supozuar se do t’i shërbente Orbánit në prag të zgjedhjeve të prillit. Por kryeqytetet po matin mbështetjen për përdorimin e këtij instrumenti nëse Orbán rizgjidhet dhe vazhdon të bllokojë vendimmarrjen e BE-së. Një veprim i tillë është “absolutisht i mundur”, tha një diplomat i tretë.// Politico
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
