Pse përgjigjja e Iranit ndaj një sulmi amerikan mund të jetë e ndryshme këtë herë

Nga Gazeta ‘Si’- Mbërritja e grupit goditës të aeroplanmbajtëses USS Abraham Lincoln në zonën e përgjegjësisë së Komandës Qendrore të SHBA-së, pranë ujërave iraniane, ka rritur ndjesinë se një përballje më e gjerë mund të jetë duke marrë formë.

Ky dislokim nënvizon sa afër mund të jenë tashmë Uashingtoni dhe Teherani një përballjeje të drejtpërdrejtë, më afër se në çdo moment të viteve të fundit.

Udhëheqësit iranianë gjenden të shtrënguar mes një lëvizjeje proteste që po kërkon gjithnjë e më hapur rrëzimin e vetë regjimit dhe një presidenti amerikan që i ka mbajtur qëllimet e tij qëllimisht të paqarta, duke ushqyer ankth jo vetëm në Teheran, por në gjithë një rajon tashmë të paqëndrueshëm.

Përgjigjja e Iranit ndaj një goditjeje të mundshme ushtarake amerikane mund të mos ndjekë modelin e njohur dhe të llogaritur me kujdes që është parë në përballjet e mëparshme me Uashingtonin.

Një grup sulmues detar i udhëhequr nga USS Abraham Lincoln ka mbërritur në Lindjen e Mesme, thonë raportet.

Kërcënimet e fundit të Presidentit Donald Trump, të bëra në kontekstin e shtypjes së dhunshme të trazirave të brendshme në Iran, vijnë në një moment tensioni të jashtëzakonshëm të brendshëm për Republikën Islamike. Si rezultat, çdo sulm amerikan tani mbart një rrezik dukshëm më të lartë për përshkallëzim të shpejtë, si në rajon ashtu edhe brenda Iranit.

Në vitet e fundit, Teherani ka treguar prirje për hakmarrje të vonuar dhe të kufizuar.

Pas sulmeve amerikane ndaj objekteve bërthamore iraniane më 21–22 qershor 2025, Irani u përgjigj të nesërmen me një sulm me raketa ndaj bazës ajrore Al Udeid në Katar, e operuar nga SHBA-të.

Sipas Presidentit Trump, Irani kishte dhënë paralajmërim paraprak për sulmin, duke u mundësuar mbrojtjeve ajrore të kapnin shumicën e raketave. Nuk pati viktima. Shkëmbimi u interpretua gjerësisht si një përpjekje e qëllimshme e Iranit për të treguar vendosmëri duke shmangur një luftë më të gjerë.

Një model i ngjashëm u pa edhe në janar 2020, gjatë presidencës së parë të Trump. Pas vrasjes nga SHBA e komandantit të Forcës Quds, Qassem Soleimani, pranë aeroportit të Bagdadit më 3 janar, Irani u kundërpërgjigj pesë ditë më vonë duke lëshuar raketa ndaj bazës amerikane Ain al-Asad në Irak.

Edhe atëherë u dha paralajmërim paraprak. Megjithëse nuk pati të vrarë nga personeli amerikan, dhjetëra raportuan më vonë dëmtime traumatike të trurit. Episodi përforcoi perceptimin se Teherani kërkonte ta menaxhonte përshkallëzimin dhe jo ta provokonte atë.

Megjithatë, momenti aktual është dukshëm ndryshe.

Irani po del nga një nga valët më serioze të trazirave të brendshme që nga themelimi i Republikës Islamike në vitin 1979.

Protestat që shpërthyen në fund të dhjetorit dhe fillim të janarit u përballën me një shtypje të ashpër dhe të dhunshme. Organizatat e të drejtave të njeriut dhe punonjës mjekësorë brenda vendit raportojnë se disa mijëra persona janë vrarë, ndërsa shumë të tjerë janë plagosur ose ndaluar.

Numrat e saktë nuk mund të verifikohen për shkak të mungesës së aksesit dhe një ndërprerjeje të internetit që ka vazhduar për më shumë se dy javë.

Autoritetet iraniane nuk kanë pranuar përgjegjësi për vdekjet, duke fajësuar ato që i quajnë “grupe terroriste” dhe duke akuzuar Izraelin për nxitjen e trazirave.

Ky narrativ është përsëritur edhe në nivelet më të larta të shtetit. Sekretari i Këshillit të Lartë të Sigurisë Kombëtare të Iranit tha së fundmi se protestat duhen parë si vazhdim i luftës 12-ditore të verës së kaluar me Izraelin — një kornizë që jep ide mbi qasjen e autoriteteve të fokusuar te siguria dhe që mund të jetë përdorur si justifikim për shkallën dhe intensitetin e goditjes.

Edhe pse përmasat e protestave në rrugë janë zvogëluar, ato nuk kanë përfunduar. Pakënaqësitë mbeten të pazgjidhura dhe ndarja mes pjesëve të mëdha të shoqërisë dhe sistemit qeverisës rrallëherë është dukur kaq e thellë.

Më 8 dhe 9 janar, forcat e sigurisë thuhet se humbën kontrollin e disa pjesëve të qyteteve dhe lagjeve në qytete të mëdha, përpara se ta rimerrnin autoritetin përmes force dërrmuese.

Kjo humbje e shkurtër kontrolli duket se i ka tronditur thellë autoritetet. Qetësia që pasoi u imponua, jo u negociua, duke e lënë situatën shumë të ndezur.

Retorikë e papajtueshme

Në këtë sfond, natyra e çdo goditjeje amerikane bëhet vendimtare.

Një sulm i kufizuar mund t’i lejojë Uashingtonit të pretendojë sukses ushtarak duke shmangur një luftë të menjëhershme rajonale, por mund t’u japë gjithashtu autoriteteve iraniane një pretekst për një valë tjetër represioni të brendshëm.

Një skenar i tillë rrezikon goditje të reja, arrestime masive dhe një valë të re dënimesh të ashpra, përfshirë dënime me vdekje, ndaj protestuesve tashmë të ndaluar.

Në anën tjetër, një fushatë më e gjerë amerikane që do ta dobësonte ndjeshëm ose paralizonte shtetin iranian mund ta shtynte vendin drejt kaosit.

SHBA-të sulmuan centralet bërthamore iraniane gjatë luftës së Iranit me Izraelin në qershor 2025.

Shembja e papritur e autoritetit qendror në një vend me mbi 90 milionë banorë vështirë se do të sillte një tranzicion të pastër apo të shpejtë. Përkundrazi, mund të shkaktonte paqëndrueshmëri të zgjatur, dhunë fraksionesh dhe pasoja zinxhir në rajon, me efekte që mund të duan vite për t’u përmbajtur.

Këto rreziqe ndihmojnë në shpjegimin e retorikës gjithnjë e më të ashpër nga Teherani.

Komandantë të lartë si në Gardën Revolucionare Islamike ashtu edhe në forcat e rregullta të armatosura, së bashku me zyrtarë të lartë politikë, kanë paralajmëruar se çdo sulm amerikan — pavarësisht shkallës — do të trajtohej si akt lufte.

Deklarata të tilla kanë shqetësuar fqinjët e Iranit, veçanërisht shtetet e Gjirit që strehojnë forca amerikane. Një reagim i shpejtë iranian do t’i vinte ato vende dhe Izraelin në rrezik të menjëhershëm, pavarësisht përfshirjes së tyre direkte, duke rritur mundësinë e përhapjes së konfliktit përtej Iranit dhe SHBA-ve.

Edhe Uashingtoni përballet me kufizime. Trump ka paralajmëruar vazhdimisht autoritetet iraniane kundër përdorimit të dhunës ndaj protestuesve dhe, në kulmin e trazirave, u tha iranianëve se “ndihma po vjen”. Këto komente u përhapën gjerësisht brenda Iranit dhe ngritën pritshmëri te protestuesit.

Të dyja palët janë të vetëdijshme për panoramën më të gjerë strategjike.

Trump e di se Irani është ushtarakisht më i dobët se përpara luftës 12-ditore të verës së kaluar, ndërsa Teherani është i vetëdijshëm se ai ka pak oreks për një konflikt të plotë dhe të zgjatur.

Kjo vetëdije e ndërsjellë mund të ofrojë njëfarë sigurie, por mund të krijojë edhe keqkuptime të rrezikshme, me secilën palë që mund të mbivlerësojë avantazhin e vet ose të keqinterpretojë qëllimet e kundërshtarit.

Për Trump, gjetja e ekuilibrit është thelbësore. Ai ka nevojë për një rezultat që mund ta paraqesë si fitore, pa e shtyrë Iranin as drejt një cikli të ri represioni dhe as drejt kaosit.

Për udhëheqësit iranianë, rreziku qëndron te koha dhe perceptimi. Modeli i mëparshëm i hakmarrjes së vonuar dhe simbolike mund të mos mjaftojë më nëse besojnë se shpejtësia është thelbësore për të rivendosur frenimin jashtë dhe kontrollin brenda vendit të tronditur nga trazirat e fundit.

Megjithatë, një reagim i shpejtë do të rriste ndjeshëm rrezikun e gabimeve në llogaritje, duke tërhequr aktorë rajonalë në një konflikt që pak kush mund ta përballojë.

Me të dyja palët nën presion të madh dhe me pak hapësirë manovrimi, loja e gjatë e balancimit në prag përplasjeje mund të jetë duke iu afruar momentit të saj më të rrezikshëm — një moment ku kostoja e gabimit nuk do të paguhej vetëm nga qeveritë, por nga miliona iranianë të zakonshëm dhe nga i gjithë rajoni përreth.

Burimi: BBC/Përshtati Gazeta Si

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.