Tymi i zjarreve gjatë shtatzënisë lidhet me rrezik më të lartë të autizmit te fëmijët

Një studim i madh amerikan, që përfshiu rreth 900 mijë çifte nënë-fëmijë, ka zbuluar një lidhje mes ekspozimit të grave shtatzëna ndaj ndotjes nga zjarret dhe rrezikut më të lartë që fëmijët të diagnostikohen me autizëm. Lidhjet më të forta u vunë re gjatë tremujorit të dytë dhe të tretë të shtatzënisë. Megjithatë, studiuesit theksojnë se rezultatet nuk provojnë se tymi shkakton autizëm.

Sipas studiuesve, çdo rritje prej 0,75 mikrogramësh për metër kub në përqendrimin mesatar të grimcave të imëta të lidhura me zjarret gjatë shtatzënisë shoqërohej me një rritje prej 30% të rrezikut për një diagnozë të autizmit.

Gjetjet ngrenë shqetësime të reja mbi ndikimin që mund të ketë ndotja e ajrit në zhvillimin e trurit të fetusit dhe rëndësinë e mbrojtjes së grave shtatzëna nga ekspozimet mjedisore.

Hulumtimi u krye në Shtetet e Bashkuara dhe përfshiu rreth 900 mijë çifte nënë-fëmijë, të cilët u ndoqën për një periudhë mesatare prej 6,3 vjetësh.

Studiuesit shqyrtuan ekspozimin e nënave ndaj grimcave të imëta të lidhura me zjarret gjatë shtatzënisë dhe e krahasuan atë me diagnozat e autizmit te fëmijët.

Rezultatet treguan se lidhja ishte më e fortë kur ekspozimi ndaj ndotjes ndodhte gjatë tremujorit të dytë dhe të tretë të shtatzënisë.

Sipas Stefania Papatheodorou, epidemiologe në Shkollën e Shëndetit Publik të Universitetit Rutgers dhe autore kryesore e studimit, shtatzënia është një periudhë veçanërisht e ndjeshme, pasi truri i fetusit zhvillohet me shpejtësi dhe ekspozimet mjedisore mund të ndërhyjnë në procese të rëndësishme biologjike.

Pse mund të jetë i rrezikshëm tymi i zjarreve?

Tymi i zjarreve në pyje nuk përmban vetëm hi dhe tym të zakonshëm. Ai përbëhet nga një përzierje grimcash të imëta, gazrash dhe ndotësish kimikë, përbërja e të cilëve ndryshon në varësi të materialeve që digjen.

Kur zjarret përfshijnë edhe ndërtesa, plastikë, pajisje elektronike, bojëra dhe materiale të tjera industriale, në ajër mund të çlirohen substanca potencialisht toksike.

Grimcat e imëta mund të depërtojnë thellë në mushkëri dhe të kontribuojnë në procese inflamatore në organizëm.

Studiuesit po shqyrtojnë mundësinë që këto procese biologjike të ndikojnë edhe në mjedisin ku zhvillohet fetusi, duke ndërhyrë potencialisht në zhvillimin e trurit.

Një tjetër problem është se tymi mund të udhëtojë në distanca të mëdha. Kjo do të thotë se njerëzit mund të ekspozohen ndaj ndotjes edhe kur jetojnë larg zonave ku po digjen zjarret dhe nuk shohin tym në ambientin përreth.

Pse tremujori i dytë dhe i tretë janë të rëndësishëm?

Gjatë shtatzënisë, truri i fetusit kalon nëpër faza të ndërlikuara zhvillimi. Formohen lidhjet ndërmjet qelizave nervore, organizohen rrjetet neuronale dhe zhvillohen strukturat që më vonë mbështesin komunikimin, kujtesën dhe funksionet njohëse.

Për këtë arsye, studiuesit janë të interesuar të kuptojnë nëse ekspozimi ndaj ndotësve të ajrit gjatë periudhave të caktuara të shtatzënisë mund të ndikojë në këto procese.

Megjithatë, autizmi është një gjendje komplekse neurozhvillimore, në zhvillimin e së cilës ndërveprojnë faktorë të shumtë gjenetikë dhe mjedisorë. Asnjë faktor i vetëm nuk mund të shpjegojë të gjitha rastet.

A do të thotë kjo se tymi shkakton autizëm?

Jo. Studiuesit theksojnë se studimi ishte vëzhgues dhe, për këtë arsye, nuk mund të vërtetojë një lidhje shkak-pasojë.

Fakti që fëmijët e ekspozuar ndaj niveleve më të larta të ndotjes kishin më shumë gjasa të merrnin një diagnozë autizmi nuk do të thotë se ekspozimi ndaj tymit ishte shkaku i drejtpërdrejtë.

Për të kuptuar më mirë këtë marrëdhënie, nevojiten kërkime të tjera që të shqyrtojnë mekanizmat biologjikë, ndikimin e faktorëve gjenetikë dhe rolin e ekspozimeve të ndryshme mjedisore.

Papatheodorou theksoi se kuptimi i ndikimit të ekspozimeve mjedisore para lindjes, së bashku me faktorët gjenetikë dhe të tjerë, mbetet një përparësi e rëndësishme kërkimore.

Si mund të mbrohen gratë shtatzëna nga tymi i zjarreve?

Edhe pse lidhja me autizmin nuk është provuar si shkakësore, kufizimi i ekspozimit ndaj tymit është i rëndësishëm për shëndetin e nënës dhe të fëmijës.

Ekspertët rekomandojnë disa masa praktike gjatë periudhave me ndotje të lartë nga zjarret:

Kontrolloni rregullisht njoftimet dhe parashikimet për cilësinë e ajrit.

Qëndroni brenda ambienteve të mbyllura kur nivelet e ndotjes janë të larta.

Mbani dritaret dhe dyert të mbyllura gjatë episodeve të tymit.

Përdorni pastrues ajri me filtra HEPA, nëse është e mundur.

Kufizoni aktivitetin fizik në natyrë kur ajri është i ndotur.

Nëse duhet të dilni në ambiente me tym, përdorni një maskë të përshtatshme, si N95, e cila mund të filtrojë një pjesë të madhe të grimcave të imëta.

---

Copyright © Gazeta “Si”

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.

---