.png)
Kur sistemet tona imune mobilizohen, ato ndonjëherë mund të kalojnë në të kundërtën, duke shkaktuar një reaksion shkatërrues dhe një stuhi të madhe citokine.
Pse ndodh kjo gjë dhe si mund ta ndalojmë?
Ndërkohë që të prekurit nga Covid-19, po shtohen, personat më të sëmurë dhe ata që kanë më shumë gjasa të vdesin, janë ata, trupat e të cilëve reagojnë në kundërshti me imunitetin dhe ndikojnë në organizëm menjëherë. Qelizat imune vërshojnë në mushkëri duke e sulmuar atë, kur në fakt duhet ta mbrojnë. Enët e gjakut ngushtohen dhe gjaku mpikset, ndërkohë që organet fillojnë të mos funksionojnë.
Sipas mjekëve dhe shkencëtarëve kjo për shkak të një reagimi unitar të tepruar dhe në mënyrë që të dëmtojë në vend që të ndihmojë. Normalisht, kur trupi i njeriut has në një mikrob, sistemi imunitar sulmon pushtuesin dhe më pas qetësohet. Por nganjëherë, ajo ushtri e rregullt e qelizave që zotërojnë armë molekulare del jashtë kontrollit. Megjithëse ka teste dhe trajtime që mund të ndihmojnë për të identifikuar dhe zvogëluar këtë kryengritje, është shumë herët të jesh i sigurt në rrjedhën më të mirë të terapisë për ata që vuajnë nga kjo stuhi për shkak të Covid-19.
Variantet mbi këtë reaksion hiperaktiv imunitar ndodhin në një sërë kushtesh, të shkaktuara nga infeksioni, gjenet e dëmtuara ose çrregullimet autoimune, në të cilat trupi mendon se indet e tij janë pushtues. Të gjithë bien nën termin ombrellë. E gjitha kjo ndodh për shkak të një veprimi që shkencëtarët e quajnë “stuhi e citokinës” për shkak se substancat e quajtura citokina janë kudo nëpër rrjedhën e gjakut. Këto proteina të vogla janë lajmëtarët e ushtrisë imune, që kalojnë midis qelizave me një sërë efektesh. Disa kërkojnë më shumë aktivitet imunitar, disa kërkesa më pak.
Ja çfarë dinë shkencëtarët për stuhitë e citokinës dhe pjesën që ata luajnë në Covid-19.
Kur citokinat që rrisin aktivitetin imunitar bëhen të shumta, sistemi imunitar mund të mos jetë në gjendje të ndalojë vetë. Qelizat imune përhapen përtej pjesëve të infektuara të trupit dhe fillojnë të sulmojnë indet e shëndetshme, duke gëlltitur qelizat e kuqe dhe të bardha të gjakut dhe duke dëmtuar mëlçinë. Muret e enëve të gjakut hapen për të lënë qelizat imune në indet përreth, por ato dëmtojnë mushkrine dhe presioni i gjakut bie. Mpiksjet e gjakut formohen në të gjithë trupin dhe kur organet nuk marrin mjaftueshëm gjak, një person dëmtohet aq shumë sa mund të rrezikojë vdekjen ose dëmtimin e përhershëm të organeve të tij.
“Shumica e pacientëve që përjetojnë një gjë të tillë teksa janë të prekur me Covid do të kenë ethe fillimisht dhe gjysma prej tyre mund të përjetojnë simptoma të tjera si dhimbje koke, deri në gjendje kome. Ata kanë tendencë të jenë më të sëmurë nga sa prisnin,” thotë Randy Cron, një reumatolog pediatrik dhe imunolog në universitetin e Alabama në Birmingham
Mjekët vetëm tani po i kuptojnë stuhitë e citokinës dhe si t’i trajtojnë ato. Megjithëse nuk ka asnjë test diagnostikues të gabuar, ka shenja që mund të zhvillohet një stuhi. Për shembull, nivelet e gjakut të proteinës ferritin mund të rriten, pasi mund të përqendrohen në gjak indikatori C-reagues i indikatorit të inflamacionit, i cili bëhet nga mëlçia. Paraqitjet e para që rastet e rënda Covid-19, që përfshinin një stuhi të citokinës dolën nga spitalet kineze pranë epiqendrës së shpërthimit. Mjekët në Wuhan, në një studim të 29 pacientëve, raportuan se nivele më të larta të citokinave IL-2R dhe IL-6 u gjetën në personat me gjendjen më të rëndë nga Covid-19. Një ekip tjetër, duke analizuar 150 raste në Wuhan, zbuloi se një grup treguesish molekularë për një stuhi të citokinës përfshirë IL-6, CRP dhe ferritin ishin më të larta tek ata që vdiqën sesa tek ata që mbijetuan. Dhe imunologët në Hefei raportuan rezultate të ngjashme në mesin e pacientëve që vdiqën, si dhe nivele të larta qelizash imune aktive, të dëmshme që spastrojnë citokina të rrezikshme në gjakun e pacientëve Covid-19 që kërkuan kujdes intensiv.
Stuhitë e citokinës janë gjithashtu të përhapura në mesin e pacientëve në SHBA.
“Unë kam parë shumë,” thotë Roberto Caricchio, shefi i reumatologjisë në universitetin e Tempullit në Filadelfia. Nuk ka ende të dhënat e sakta, por ai thotë se një “pjesë e konsiderueshme” ndoshta 20 deri në 30% e pacientëve me raste të rënda dhe simptoma të mushkërive kanë shenja të një stuhie citokine.
“Covid është ndoshta një stuhi relativisht unike e citokinës,” thotë Cron.
Shkalla e mpiksjes së gjakut duket se tejkalon ato që shpesh shihen në kushte të tjera stuhie, por nivelet e ferritinës nuk rriten në nivele mjaft të njëjta me qiell. Në Covid-19, mjekët mund të vëzhgojnë qelizat imune që sulmojnë mushkëritë kaq herët, dhe aq ashpër, sa që formohet një lloj indi mbresë që quhet fibrozë. Kjo nuk është hera e parë që një stuhi citokine është lidhur me një pandemi. Shkencëtarët dyshojnë se stuhitë e citokinës shkaktuan shumë nga vdekjet në pandeminë e gripit të vitit 1918 dhe shpërthimi i Sars në vitin 2003, një virus i lidhur me atë që shkakton Covid-19. Kohët e fundit, Cron dhe kolegët e tij analizuan 16 raste fatale të këtij fenomeni, ndërmjet viteve 2009 dhe 2014, të gripit pandemik H1N1, një virus i ri i gripit që u shfaq në vitin 2009 dhe që nga atëherë është bërë një pjesë e duhur gjatë sezonit të gripit. Deri në katër të pestat e atyre pacientëve kishin përjetuar një stuhi citokine.
Zbutja e stuhisë
Steroidët shpesh janë zgjedhja e parë e trajtimit. Ata veprojnë gjerësisht për të lagur sistemin imunitar por, natyrisht, ai sistem ka të nevojshme të ketë një intensitet më të ulët për të luftuar pushtuesit.
“Në rastin e Covid-19, nuk është ende e qartë nëse steroidet janë të dobishëm ose të dëmshëm, thotë Cron.
Ekzistojnë gjithashtu ilaçe që ndërhyjnë në citokinat specifike. Sipas mjekëve nëse steroidet janë një bombë atomike, këto ilaçe janë në shënjestër sulme raketash. Ideja është që ata do ta lënë të paprekur përgjigjen e mirë imune. Për shembull, anakinra (Kineret) është një version i modifikuar i një proteine natyrore njerëzore që bllokon receptorët për citokinën IL-1. -Është e aprovuar nga FDA për artritin reumatoid dhe një sërë sëmundjesh inflamatore të të gjithë sistemit që foshnje. Provat e hershme, përsëri nga Kina, tregojnë se tokilizumab antitrupi (Actemra) mund të jetë i dobishëm për Covid-19. Ky antitrup bllokon receptorin IL-6, duke parandaluar qelizat të marrin mesazhin IL-6. Tocilizumab normalisht përdoret për të trajtuar artritin dhe për të lehtësuar stuhitë e citokinës në pacientët me kancer që kryejnë munoterapi.
Studiuesit po iniciojnë disa prova klinike të bllokuesve të citokinës për Covid-19. Tocilizumab është duke studiuar më tej në Itali dhe Kinë, e shumë medikamente të tjera kudo në botë.
“Një pacient i cili kishte sëmundje të mushkërive dhe një stuhi citokine u përmirësua mjaft në tocilizumab. Është e rëndësishme që mjekët të hartojnë një plan trajtimi për të sulmuar, si stuhinë e citokinës dhe infeksionin viral që e shkaktoi atë,” thotë Caricchio.
Por për çdo trajtim që të funksionojë, mjekët duhet ta kapin atë në momentin që ndodh. Caricchio dhe Cron rekomandojnë që të gjithë të sëmurët që pranohen në spital me Covid-19 të marrin një test të lirë për ferritin në gjakun e tyre.
“Sa më shpejt që mjekët të trajtojnë stuhinë e egër, aq më të mira janë rezultatet. Nëse sistemi juaj imunitar ju vret, atëherë duhet të bëni diçka,” thotë Cron. Burimi BBC, Përshtati në Shqip Gazeta SI
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje