‘Ekziston një histori tjetër’/ Lufta e gjatë kundër skllavërisë në Amerikë

Gazeta “SI”- Libri The Great Resistance i historianos Carrie Gibson trajton një nga temat më të errëta dhe më të rëndësishme të historisë: skllavërinë në Amerikë dhe rezistencën kundër saj. Ai nuk flet vetëm për fundin e skllavërisë, por për një luftë që zgjati rreth 400 vjet, nga shekulli i 16-të deri në fund të shekullit të 19-të. Gibson përpiqet të tregojë një histori që shpesh është lënë në hije. Shumica e librave dhe studimeve janë përqendruar te vendet anglishtfolëse, si SHBA-ja ose Xhamajka, dhe te figurat e bardha abolicioniste, por rezistenca kundër skllavërisë ishte shumë më e gjerë, duke përfshirë Amerikën Latine, Karaibet, Brazilin dhe vetë Afrikën, dhe mbi të gjitha, vetë njerëzit e skllavëruar.

Një nga idetë kryesore të librit është se liria nuk u “dhurua” nga të bardhët, por u fitua me dhimbje, sakrifica dhe rezistencë të vazhdueshme nga vetë njerëzit e skllavëruar. Këto forma rezistence ishin të ndryshme: arratisje, revolta, komplote, sabotime dhe madje edhe vetëvrasje si akt i fundit i lirisë. Libri fillon me një episod tronditës: në vitin 1737, dhjetëra afrikanë të skllavëruar u hodhën nga një anije në Karaibe, duke zgjedhur vdekjen në vend të jetës në robëri. Ky akt tregon sa i tmerrshëm ishte sistemi i skllavërisë dhe sa e fortë ishte dëshira për liri. Gibson thekson se nuk dëshironte të përqendrohej vetëm te dhuna e ushtruar ndaj skllevërve, sepse kjo shpesh kthehet në një formë “shikimi nga larg” të vuajtjes. Në vend të kësaj, ajo fokusohet te zgjedhjet dhe veprimet e tyre, duke i parë si njerëz aktivë, jo vetëm si viktima.

Një problem i madh që autorja thekson është mungesa e emrave dhe identiteteve të njerëzve të skllavëruar në dokumentet historike. Shpesh, arkivat përmendin vetëm numra: “16 skllevër të varur”, “100 skllevër të ndëshkuar”. Emrat nuk regjistroheshin, sepse jeta e tyre nuk shihej si e vlefshme. Kjo heshtje, sipas Gibson, është shumë domethënëse. Ajo tregon sa çnjerëzor ishte sistemi dhe sa shumë histori janë humbur. Libri përpiqet, sa të jetë e mundur, t’i rikthejë këto zëra të harruar.

Në libër përfshihen disa figura të njohura të rezistencës kundër skllavërisë, si Nanny e Xhamajkës, udhëheqëse e marunëve, Denmark Vesey dhe Nat Turner, që organizuan revolta në SHBA, dhe Frederick Douglass dhe Olaudah Equiano, ish-skllevër që u bënë zëra të fuqishëm kundër skllavërisë. Por Gibson sjell edhe histori shumë më pak të njohura, si ajo e Lourenço da Silva Mendonça, një afrikan që në shekullin e 17-të shkoi deri në Vatikan për të kërkuar fundin e skllavërisë, ose Mahommah Gardo Baquaqua, një njeri i skllavëruar në Brazil që më vonë shkroi për jetën e tij. Këto shembuj tregojnë se rezistenca ishte globale dhe se njerëzit e zinj luftuan për liri shumë përpara se skllavëria të shpallej zyrtarisht e ndaluar.

Një nga ngjarjet më të rëndësishme që trajtohet në libër është Revolucioni i Haitit, revolta e vetme e skllevërve që çoi në krijimin e një shteti të pavarur. Udhëheqësi i tij, Toussaint Louverture, është një figurë heroike, por Gibson nuk e idealizon atë. Ajo tregon se edhe ai, në disa momente, u detyrua të merrte vendime të vështira dhe kontradiktore, përfshirë përdorimin e punës së detyruar. Kjo tregon se historia nuk është bardh e zi: edhe lufta për liri shpesh ishte e ndërlikuar dhe e dhimbshme.

Libri nuk ndalet vetëm te e kaluara. Gibson argumenton se pasojat e skllavërisë vazhdojnë edhe sot, sidomos në SHBA. Ajo lidh kulturën e dhunës dhe përdorimin e armëve me nevojën historike për të shtypur revoltat e skllevërve dhe për të kontrolluar popullsinë e zezë dhe indigjene. Ajo përmend edhe institucione si Citadel-i në Karolinën e Jugut, i cili u krijua nga frika e revolteve të skllevërve, si ajo e Denmark Vesey-t.

Një aspekt shumë interesant i librit është roli i sheqerit dhe produkteve luksoze. Gibson e quan sheqerin “kokaina e kohës së vet”. Ndryshe nga pambuku, i cili kishte përdorim praktik, sheqeri ishte luks – diçka për të cilën miliona njerëz u skllavëruan, u rrahën dhe u vranë, edhe pse askush nuk kishte realisht nevojë për të. Sipas autores, këtu fillon bota moderne: një sistem global ku luksi i disave ndërtohet mbi vuajtjen ekstreme të të tjerëve.

The Great Resistance nuk është një libër i lehtë për t’u lexuar, por është i domosdoshëm. Ai tregon se fundi i skllavërisë nuk ishte një akt bamirësie, por rezultat i një rezistence të gjatë, të dhimbshme dhe të përgjakshme. Libri na fton të kuptojmë historinë në mënyrë më të plotë dhe të reflektojmë mbi pasojat që ajo ka ende sot.

Burimi: The Guardian