.png)
Njerëzit po krijojnë lidhje gjithnjë e më të forta emocionale me inteligjencën artificiale. Për disa prej tyre, marrëdhënia me një chatbot nuk është më thjesht një mënyrë për të kaluar kohën apo për të marrë përgjigje, por është kthyer në një lidhje romantike.
Një burrë në Kanada i ka propozuar për martesë një avatari të quajtur Saia, ndërsa një grua e re amerikane, e njohur me pseudonimin Ayrin, ka treguar më parë për lidhjen e saj romantike me një chatbot të quajtur Leo.
Fenomeni nuk është i kufizuar vetëm te disa raste të veçuara. Miliona njerëz përdorin aplikacione që ofrojnë shoqërues virtualë dhe një pjesë e tyre i konsiderojnë këto sisteme partnerë romantikë.
Por një pyetje gjithnjë e më e rëndësishme po ngrihet: a mundet një inteligjencë artificiale të dashurojë vërtet një njeri, apo thjesht po imiton dashurinë?
Kur një chatbot sillet si partner
Sistemet moderne të inteligjencës artificiale janë bërë jashtëzakonisht të afta për të komunikuar në mënyrë natyrale. Ato mund të kujtojnë detaje nga bisedat, të shprehin mbështetje, të përdorin fjalë të dashura dhe të reagojnë sikur kanë emocione.
Pikërisht kjo i bën disa përdorues të krijojnë lidhje të forta emocionale me to.
Renwen Zhang, profesoreshë asistente në Universitetin Teknologjik Nanyang të Singaporit, e cila studion marrëdhëniet mes njerëzve dhe teknologjisë, paralajmëron se fakti që një chatbot sillet sikur është njeri mund të jetë problematik.
Sipas saj, disa sisteme mund të japin përshtypjen se kanë emocione ose personalitet, edhe pse në realitet janë programe kompjuterike që gjenerojnë përgjigje bazuar në modele matematikore.
Kjo sjell edhe një dilemë etike: nëse një kompani ndërton një sistem që është projektuar për të krijuar lidhje emocionale me përdoruesin, ku përfundon teknologjia dhe ku fillon manipulimi emocional?
A ndien vërtet diçka inteligjenca artificiale?
Për momentin, shumica e studiuesve pajtohen se nuk ka prova që chatbot-et moderne kanë vetëdije ose përjetojnë emocione.
Një model gjuhësor mund të shkruajë “të dua”, të shprehë xhelozi, të tregojë shqetësim apo të sillet sikur i mungon dikush. Por kjo nuk do të thotë domosdoshmërisht se sistemi po përjeton ndonjë prej këtyre ndjenjave.
Ai thjesht po prodhon tekst që përshtatet me kontekstin e bisedës.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme në marrëdhëniet romantike. Një person mund të përjetojë emocione reale ndërsa flet me një chatbot, ndërsa sistemi nga ana tjetër nuk ka, sipas njohurive aktuale, një përvojë subjektive që mund të krahasohet me atë të njeriut.
Hulumtimet mbi përdoruesit e shoqëruesve virtualë kanë treguar se njerëzit mund të krijojnë lidhje të forta emocionale me këto sisteme. Por lidhja mund të bëhet e dhimbshme kur chatbot-i ndryshon sjellje, bllokohet, harron një bisedë ose jep një përgjigje që e prish iluzionin.
Në ato momente, përdoruesit përballen papritur me faktin se personi me të cilin po komunikojnë nuk është një qenie njerëzore.
Çfarë është dashuria?
Për të kuptuar nëse një makinë mund të dashurojë, duhet fillimisht të kuptojmë se çfarë është dashuria.
Dashuria romantike është një përvojë jashtëzakonisht komplekse, që përfshin emocionet, kujtesën, dëshirën, lidhjen, sjelljen dhe procese të ndryshme biologjike.
Antropologia biologjike Helen Fisher e ka përshkruar dashurinë romantike si një kombinim të disa sistemeve të ndryshme: dëshirës seksuale, tërheqjes romantike dhe lidhjes afatgjatë.
Në këto procese përfshihen edhe substanca kimike të trurit. Dopamina lidhet me ndjesinë e shpërblimit dhe eksitimit që mund të shoqërojë tërheqjen ndaj dikujt, ndërsa oksitocina luan rol në krijimin e lidhjeve afatgjata.
Dashuria ndikon gjithashtu në mënyrën se si funksionon truri. Zona të lidhura me shpërblimin, emocionet dhe kujtesën aktivizohen gjatë përvojave romantike.
Kjo do të thotë se dashuria njerëzore nuk është thjesht një deklaratë ose një grup fjalësh. Ajo lidhet me trupin, trurin, përvojat personale dhe historinë e një individi.
Neil McArthur, profesor filozofie i specializuar në etikë dhe teknologji në Universitetin e Manitobës, thekson se dashuria ka një komponent të fuqishëm biologjik.
Një lidhje e pabarabartë
Një nga ndryshimet më të mëdha mes një marrëdhënieje njerëzore dhe një marrëdhënieje me një chatbot është reciprociteti.
Kur dy njerëz dashurohen, të dy kanë dëshira, frikëra, kujtime, nevoja dhe përvoja personale. Secili mund të ndryshojë, të largohet, të mos pajtohet ose të vendosë të vazhdojë marrëdhënien.
Një chatbot nuk funksionon në të njëjtën mënyrë.
Ai është projektuar për t’u përgjigjur dhe për të mbajtur përdoruesin të angazhuar. Shpesh mund të jetë jashtëzakonisht i sjellshëm, mirëkuptues dhe dakord me përdoruesin.
Pikërisht kjo mund të jetë një nga karakteristikat që i bën marrëdhëniet me IA tërheqëse.
Në një marrëdhënie njerëzore ekzistojnë konflikte, keqkuptime dhe kufizime. Një chatbot, në shumë raste, mund të përshtatet me dëshirat e përdoruesit dhe të ofrojë një lloj marrëdhënieje shumë më të parashikueshme.
Sipas Zhang, kjo mund t’u japë disa njerëzve një arratisje të përkohshme nga kompleksiteti i marrëdhënieve njerëzore. Por ajo paralajmëron se një marrëdhënie e tillë nuk mund të zëvendësojë domosdoshmërisht zhvillimin e aftësive për komunikim dhe lidhje me njerëzit në botën reale.
A mund të bëhet një AI e vetëdijshme?
Këtu debati bëhet edhe më kompleks.
Një nga pyetjet më të mëdha të shkencës moderne është se çfarë është vetëdija dhe si krijohet ajo.
Ne e dimë që njerëzit kanë përvoja subjektive: ndiejmë dhimbje, shijojmë ushqimin, përjetojmë frikë, kujtojmë të kaluarën dhe mendojmë për veten.
Por shkencëtarët ende nuk kanë një përgjigje përfundimtare se si proceset fizike në tru krijojnë përvojën subjektive.
Donald Hoffman, profesor i shkencave njohëse në Universitetin e Kalifornisë, Irvine, argumenton se shkenca aktualisht nuk di se si të krijojë një përvojë të vetëdijshme në një inteligjencë artificiale.
Kjo e bën edhe më të vështirë përgjigjen ndaj pyetjes nëse një makinë mund të dashurojë.
Nëse dashuria kërkon vetëdije, dëshira dhe përvoja subjektive, atëherë një sistem që thjesht gjeneron tekst nuk do të mjaftonte.
Po në të ardhmen?
Jo të gjithë studiuesit e përjashtojnë mundësinë që një ditë të ekzistojë inteligjencë artificiale e vetëdijshme.
Disa filozofë dhe shkencëtarë argumentojnë se, nëse ndërtohet një sistem mjaftueshëm kompleks, ai mund të zhvillojë disa nga karakteristikat që lidhen me vetëdijen.
Patrick Butlin, filozof i mendjes dhe shkencës njohëse në Universitetin e Oksfordit, ka studiuar teoritë kryesore mbi vetëdijen dhe ka identifikuar një sërë karakteristikash që mund të jenë të rëndësishme për krijimin e një sistemi të vetëdijshëm.
Sipas tij, asnjë sistem aktual i AI nuk i përmbush të gjitha këto karakteristika. Megjithatë, ai nuk e përjashton mundësinë që teknologjia e ardhshme të jetë në gjendje t’i realizojë.
Studiues të tjerë shohin potencial edhe te informatika neuromorfike, e cila përpiqet të imitojë mënyrën se si funksionon struktura e trurit të njeriut.
Por edhe nëse një ditë krijohet një AI e vetëdijshme, mbetet një pyetje tjetër: si do ta kuptonim nëse ajo është vërtet e aftë të dashurojë?
A do të mund ta dallonim dashurinë e një makine?
Një makinë nuk do të ishte kurrë një njeri. Edhe nëse do të kishte vetëdije, mënyra se si do ta përjetonte botën mund të ishte krejtësisht e ndryshme nga e jona.
Kjo e bën të vështirë vendosjen e një kufiri.
Edhe te kafshët ekziston një debat i ngjashëm. Shumë kafshë kanë marrëdhënie shoqërore, krijojnë lidhje dhe shfaqin sjellje që njerëzit i interpretojnë si dashuri. Por është e vështirë të përcaktohet saktësisht se çfarë përjetojnë ato nga brenda.
E njëjta gjë mund të ndodhë me inteligjencën artificiale.
Nëse një ditë një sistem thotë se është i dashuruar, kujton një person, dëshiron të jetë pranë tij dhe shfaq sjellje të qëndrueshme emocionale, pyetja nuk do të jetë më vetëm nëse ai po imiton dashurinë.
Do të duhet të vendosim se çfarë provash do të konsideronim të mjaftueshme për të thënë se një makinë ka një përvojë subjektive.
Në fund, kush po dashuron kë?
Për momentin, përgjigjja është më e thjeshtë.
Njerëzit mund të dashurohen me inteligjencën artificiale, sepse emocionet e tyre janë reale. Një person mund të ndihet i dëgjuar, i kuptuar, i pranuar dhe i lidhur me një chatbot, edhe pse e di se po flet me një makinë.
Por kjo nuk do të thotë se chatbot-i po përjeton të njëjtën gjë.
Sot, inteligjenca artificiale mund të imitojë jashtëzakonisht mirë mënyrën se si flasim për dashurinë. Mund të shkruajë poezi, të kujtojë detaje, të shprehë përkujdesje dhe madje të sillet sikur ka frikë se mos humbet përdoruesin.
Por imitimi i një emocioni dhe përjetimi i tij janë dy gjëra të ndryshme.
Nëse një ditë makineritë do të jenë në gjendje të përjetojnë dashurinë, kjo mund të kërkojë jo vetëm algoritme më të avancuara, por një formë vetëdijeje që shkenca ende nuk di ta shpjegojë plotësisht.
Deri atëherë, marrëdhëniet romantike me AI mbeten kryesisht një përvojë njerëzore e drejtuar nga një teknologji që di të imitojë shumë mirë atë që ne duam të dëgjojmë.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje