.png)
Një fushë beteje e dominuar nga dronë plotësisht autonomë, të aftë të zgjedhin dhe sulmojnë objektiva pa ndërhyrjen njerëzore, tingëllon si një skenar distopian fantastiko-shkencor. Por lufta mes Rusisë dhe Ukrainës po e afron teknologjinë ushtarake me këtë realitet.
Gjatë viteve të fundit, të dyja palët kanë përdorur dronë gjysmë-autonomë dhe po garojnë për zhvillimin e mjeteve ajrore pa pilot me nivele gjithnjë e më të larta autonomie.
Nëse ritmi aktual i zhvillimit dhe prodhimit vazhdon, një fushë beteje me qindra apo edhe mijëra dronë autonomë mund të bëhet realitet brenda pak vitesh. Kjo ngre shqetësime të mëdha për kontrollin njerëzor mbi përdorimin e forcës, sidomos kur bëhet fjalë për dallimin mes objektivave ushtarake dhe civilëve.
Lufta e dronëve po përshkallëzohet
Që nga fillimi i pushtimit të plotë rus të Ukrainës në shkurt 2022, të dyja palët i kanë dhënë përparësi përdorimit dhe prodhimit të dronëve.
Rusia, e cila fillimisht nuk kishte kapacitet për të prodhuar në numër të madh disa lloje dronësh sulmues, kërkoi ndihmë teknologjike nga Irani dhe më pas zgjeroi prodhimin vendas. Ukraina, ndërkohë, ka zhvilluar me shpejtësi industrinë e saj të dronëve përmes kompanive private dhe inovacionit teknologjik.
Me përparimin e luftës, të dyja palët kanë shtuar sisteme autonome te dronët ekzistues dhe kanë zhvilluar modele të reja të pajisura me inteligjencë artificiale.
Disa prej tyre mund të identifikojnë objektiva, të navigojnë dhe të drejtohen vetë drejt tyre.
Në nëntor 2025, një dron ukrainas FPV përdori një sistem drejtimi të mbështetur nga IA për të goditur një tank që dyshohej se ishte rus, pasi lidhja me operatorin ishte ndërprerë. Operatori kishte zgjedhur objektivin, por droni kreu vetë fazën përfundimtare të sulmit.
Megjithatë, këta dronë përbëjnë ende vetëm një pjesë të vogël të miliona mjeteve pa pilot që Rusia dhe Ukraina kanë përdorur gjatë luftës.
Rusia po zhvillon dronë me autonomi më të madhe
Në nivelin më të avancuar teknologjik, raportohet se Rusia ka përdorur të paktën një model mjeti ajror pa pilot me aftësi të konsiderueshme autonome.
Analizat e dronëve rusë V2U të kapur nga forcat ukrainase kanë zbuluar kompjuterë të vegjël Nvidia të projektuar për të ekzekutuar softuer vendimmarrës të bazuar në IA.
Variantet më të reja nuk përmbanin disa nga sistemet e jashtme të komunikimit që do të tregonin kontroll të vazhdueshëm nga një operator.
Sistemet e vizionit kompjuterik u mundësojnë këtyre dronëve të analizojnë imazhet nga sensorët, të identifikojnë objekte, t’i gjurmojnë dhe të zgjedhin objektiva të mundshëm.
Kjo do të thotë se një pjesë e vendimeve që më parë merreshin nga operatori mund të kryhen tashmë nga kompjuteri në bord.
Rusia po integron teknologji të ngjashme edhe në disa variante të dronëve Geran, të bazuar në dronët iranianë Shahed-136. Disa prej tyre përdorin sensorë që mund ta drejtojnë dronin gjatë fazës përfundimtare të fluturimit, pasi objektivi është përcaktuar nga operatori.
Ukraina po përdor module të AI-së
Ukraina është përqendruar në zhvillimin e moduleve të bazuara në inteligjencën artificiale, të cilat mund të instalohen në lloje të ndryshme dronësh.
Këto sisteme mund të përfshijnë çipa, softuer dhe kamera që i lejojnë dronët të identifikojnë objektivat dhe të orientohen drejt tyre.
Një prej këtyre moduleve mund të gjurmojë objektivin dhe të drejtojë dronin gjatë 500 metrave të fundit të fluturimit.
Kompani të ndryshme po zhvillojnë versione më të avancuara, me synimin për t’u dhënë dronëve nivele edhe më të larta autonomie.
Ukraina ka deklaruar gjithashtu se ka përdorur dronë që mund të zgjedhin objektivat në mënyrë autonome dhe pa lidhje radioje me një pilot njerëzor gjatë sulmeve në Krimenë e pushtuar nga Rusia. Megjithatë, këto sisteme nuk janë prodhuar ende në masë.
Përfitimet në fushën e betejës
Avantazhet e dronëve autonomë janë të qarta.
Ata varen më pak nga lidhjet e komunikimit dhe mund të vazhdojnë misionin edhe kur sinjali bllokohet nga sistemet e luftës elektronike.
Navigimi autonom mund të ndihmojë gjithashtu në goditjen e objektivave në lëvizje, ndërsa sistemet e AI-së mund të reagojnë më shpejt ndaj ndryshimeve në fushën e betejës.
Nëse dronët plotësisht autonomë vendosen në numër të madh, ata mund të zvogëlojnë edhe nevojën për operatorë njerëzorë.
Por pikërisht këtu shfaqen shqetësimet më të mëdha.
Rreziku i humbjes së kontrollit njerëzor
Një nga shqetësimet kryesore është se zhvillimi i teknologjisë mund të ecë më shpejt se rregullat që përcaktojnë kontrollin njerëzor mbi armët autonome.
Rregullat ukrainase kërkojnë që njerëzit të mbeten të informuar për vendimet luftarake dhe të verifikojnë objektivat në fazat e fundit të një sulmi.
Rusia gjithashtu flet për nevojën e kontrollit njerëzor, duke përmendur mundësinë për të ndryshuar, kufizuar ose çaktivizuar sistemet autonome. Megjithatë, qëndrimi i saj nuk thekson domosdoshmërisht nevojën që një njeri të verifikojë objektivin përpara goditjes.
Dallimi është i rëndësishëm: një sistem që mund të ndalet nga një njeri nuk është domosdoshmërisht i njëjtë me një sistem ku njeriu duhet të marrë aktivisht vendimin përfundimtar për përdorimin e forcës.
Hapi tjetër: tufat e dronëve
Zhvillimi i ardhshëm mund të jetë edhe më kompleks: tufat e dronëve.
Këto janë grupe prej dhjetëra, qindra apo edhe mijëra dronësh që mund të komunikojnë me njëri-tjetrin dhe të ndryshojnë sjelljen në mënyrë autonome.
Në vend që secili dron të kontrollohet veçmas, një grup i tillë mund të funksionojë si një sistem i përbashkët, duke ndarë informacion mbi objektivat dhe duke përshtatur lëvizjet sipas situatës.
Një teknologji e tillë do të ishte jashtëzakonisht e vështirë për t’u përballuar në fushën e betejës, por do ta bënte edhe më të vështirë ruajtjen e kontrollit njerëzor.
Nëse dronët mund të marrin vendime bazuar në informacionin që marrin nga njëri-tjetri, bëhet më e vështirë të përcaktohet se ku përfundon vendimi i njeriut dhe ku fillon vendimi i makinës.
Lufta në Ukrainë po përshpejton kështu një garë teknologjike që mund të ndryshojë mënyrën se si zhvillohen konfliktet e ardhshme. Pyetja kryesore nuk është më vetëm se sa autonomë mund të bëhen dronët, por sa kontroll duhet t’u lejohet njerëzve të mbajnë mbi vendimet që këto makina marrin në fushën e betejës.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje