.png)
Me nivelet e ujit në lumin Rhine në një pikë rekord të ulët gjatë këtij vere përvëluese, kompanitë në portin më të madh dhe më të ngarkuar të Evropës po paguajnë një pjesë të kostos së thatësirës që ka përfshirë kontinentin.
Anijet e mallrave që transportojnë kimikate, naftë dhe produkte të tjera drejt dhe nga Roterdami, përmes lumit Rhine me nivel shumë të ulët uji, po ngarkohen vetëm në rreth 30% të kapacitetit të tyre, në mënyrë që të ulet pesha dhe të shmanget ngecja në fundin e lumit. Kjo do të thotë se operatorët duhet të paguajnë për rreth 100 maune shtesë çdo javë dhe, megjithatë, nuk mund të transportojnë gjithçka që transportonin më parë.
Kjo, thotë Lex Bezemer nga Autoriteti Portual i Roterdamit, është “një nga episodet më të rëndësishme që kemi përjetuar në dekadat e fundit”.
Masat e kushtueshme që po ndërmerr porti përbëjnë vetëm një pjesë të kostos së përgjithshme të një sezoni të thatë që u zhvillua me një shpejtësi mahnitëse. Kjo thatësirë po sjell fatura të mëdha për bujqësinë, industrinë dhe madje edhe sektorin teknologjik, ndërsa mund të jetë paralajmërim për ndryshime afatgjata në mënyrën se si kontinenti zhvillon aktivitetin ekonomik.
Massimo Tavoni, drejtor i Institutit Evropian për Ekonominë dhe Mjedisin, një qendër kërkimore e pavarur me bazë në Venecia, paralajmëron se kjo thatësirë është vetëm një shije e asaj që mund të vijë, ndërsa kontinenti që po ngrohet më shpejt në botë po ndien gjithnjë e më shumë ndikimin e ndryshimeve klimatike.
“Thatësirat janë të rrezikshme. Ato janë ngjarje ekstreme, por zgjasin për një kohë të gjatë,” thotë ai. “Evropa është jashtëzakonisht e ekspozuar. Ajo është vërtet një pikë e nxehtë e ndryshimeve klimatike.”
Sipas Copernicus Climate Change, agjencisë së BE-së për vëzhgimin e Tokës, qershori dhe korriku renditen si muajt më të nxehtë të regjistruar ndonjëherë në Evropën Perëndimore. As javët e ardhshme nuk pritet të sjellin shumë lehtësim: parashikohen shumë pak reshje të konsiderueshme.
Një pjesë e madhe e Evropës po përballet tashmë me mungesa kritike të lagështisë në tokë dhe me rënie të ndjeshme të niveleve të lumenjve. Në pikën më të cekët të Rhine-it, në Kaub të Gjermanisë, niveli të premten ra në pikën më të ulët që nga fillimi i regjistrimeve. Ai arriti në një nivel “njëshifror”, nën të cilin transporti me anije mund të bëhet i pamundur dhe lumi mund të ndahet në dy pjesë.
Ekspertët nga institucione që variojnë nga Zurich Insurance deri te qendra kërkimore e Tavonit vlerësojnë se kjo thatësirë e shpejtë e vitit 2026 mund t’i shkaktojë Evropës një goditje ekonomike afatshkurtër prej të paktën 50 miliardë eurosh, shifër që mund të rritet ndjeshëm nëse mungesa e ujit vazhdon. Kostoja totale e vapës së këtij vera mund të jetë shumë më e lartë — deri në 180 miliardë euro, sipas një banke.
Kjo mund të shtojë edhe presionet inflacioniste, duke ulur të ardhurat e disponueshme të familjeve dhe duke i detyruar bankat qendrore të mbajnë normat e interesit më të larta për më gjatë.
“Sa më gjatë të zgjasë thatësira, aq më shumë rritet ndikimi negativ,” thotë Oliver Rakau, kryeekonomist për Gjermaninë në Oxford Economics.
Sipas European Drought Observatory, një organizatë kërkimore e BE-së, rreth gjysma e BE-së dhe Mbretërisë së Bashkuar tani ndodhet nën një formë të caktuar thatësire. Por llogaritja e kostove sapo ka filluar.
Ministrja franceze e mjedisit, Monique Barbut, tha javën e kaluar se kushtet ekstreme të kësaj vere mund t’i kushtojnë Francës 10–15 miliardë euro. Një thatësirë në vitin 2022 kishte shkaktuar humbje direkte dhe indirekte prej 5.6 miliardë eurosh, shtoi ajo. Edhe pse fatura e plotë e këtij viti nuk do të dihet derisa thatësira të përfundojë, “pa dyshim do të jetë shumë më e lartë”.
Thatësira ka rritur gjithashtu shqetësimet nëse Evropa mund të mbështesë zgjerimin e shpejtë të qendrave të të dhënave, të cilat shumëkush i konsideron thelbësore për rritjen ekonomike të kontinentit, por që varen nga uji për ftohje, në një kohë kur dhjetëra miliona njerëz në Evropë po përballen me kufizime të përdorimit të ujit.
Më shumë se një e treta e rreth 3,000 qendrave të të dhënave në Evropë ndodhen në zona që përballen me stres të lartë ose jashtëzakonisht të lartë ujor, sipas analizës së World Resources Institute, një organizatë kërkimore mjedisore.
“Edhe në një vit normal ekziston një konkurrencë e fortë për burimet ujore,” thotë Liz Saccoccia, përgjegjëse për sigurinë ujore në WRI. “Gjatë një viti thatësire si ky, kjo konkurrencë bëhet edhe më e ashpër, duke rritur rrezikun e ndërprerjeve industriale, problemeve me furnizimin energjetik dhe humbjeve bujqësore.”
Një ndryshim i shpejtë
Kur pjesa më e madhe e Evropës Perëndimore u godit nga reshje të dendura në fillim të këtij viti, pak njerëz prisnin që brenda pak muajsh rajoni të përballej me një thatësirë kaq të rëndë.
“Shpejtësia me të cilën po ndodh kalimi drejt thatësirës në vitin 2026 është gjëja më alarmante,” thotë Balakrishnan Solaraju-Murali, specialist i të dhënave klimatike në Zurich Insurance.
Në të kaluarën, nëse rezervuarët ishin plot dhe tokat të ngopura me ujë deri në prill, “Evropa konsiderohej pothuajse e mbrojtur nga mungesat e ujit gjatë verës”, thotë ai. Por një dimër me reshje nuk mjafton më për të parandaluar një “katastrofë verore. Ndryshimet klimatike e kanë prishur plotësisht këtë logjikë”.
Ndërsa Evropa përvëlohet nën diellin e pandërprerë të verës, studiuesit po i kushtojnë gjithnjë e më shumë vëmendje pasojave ekonomike për ekonominë e BE-së, me vlerë 18.8 trilionë euro.
“Thatësira është një çështje e bilancit financiar,” thotë Peter Bakker, president i World Business Council for Sustainable Development, një organizatë e drejtuar nga drejtues kompanish dhe me më shumë se 230 grupe globale. Ai rendit disa nga aktivitetet ekonomike që ndërpriten nga thatësira: “bujqësia, prodhimi i energjisë, prodhimi industrial dhe rrugët jetike të transportit”.
Vetëm këtë vit, centrale bërthamore nga Franca deri në Hungari janë detyruar të reduktojnë aktivitetin për shkak të mungesës së ujit të nevojshëm për ftohje, ndërsa është prekur edhe prodhimi hidroenergjetik.
Këtë muaj, ushtria rumune kreu shpërthime të kontrolluara nën ujë në shtratin e lumit Danub, në një përpjekje përfundimisht të pasuksesshme për të ridrejtuar ujin jetik për ftohje drejt centralit bërthamor Cernavodă, i kërcënuar nga thatësira. Pas dështimit të këtyre përpjekjeve, centrali filloi të mbyllej javën e kaluar.
Kompania franceze e energjisë EDF paralajmëroi në korrik se pret një rënie prej 10% të fitimeve këtë vit, duke përmendur nivelet më të ulëta të lumenjve dhe valët e të nxehtit që kanë ndikuar në prodhimin e energjisë, si dhe çmimet më të ulëta në treg.
Kompania gjermane e kimikateve Covestro shpalli force majeure për disa produkte PET dhe paralajmëroi klientët se mund të mos përmbushte angazhimet e dorëzimit nga fabrika e saj në Dormagen për shkak të niveleve të ulëta të ujit në Rhine. Në Holandë, disa pjesë të kanaleve ujore janë mbyllur për trafikun e anijeve.
Nivelet e ulëta të Danubit kanë rritur tashmë koston e transportit të grurit nga Evropa Qendrore dhe Lindore drejt Detit të Zi, në një kohë kur përshkallëzimi i ri i luftës mes Rusisë dhe Ukrainës ka ndërprerë transportet e grurit në rajon dhe ka shtuar presionin mbi rrugët alternative të eksportit.
Cezar Gheorghe, themelues i konsulencës rumune për grurin AgriColumn, thotë se kostoja e transportit të grurit me maune në pjesën rumune të Danubit drejt Konstancës, portit më të madh të vendit, është rritur nga rreth 11 euro për ton para korrjes në 18–20 euro.
Rreth Vercellit, në veri të Italisë, një nga zonat më të rëndësishme të kultivimit të orizit në Evropë, Roberto Guerrini, fermer orizi dhe president i degës Vercelli-Biella të Coldiretti, shoqatës më të madhe të fermerëve në Itali, thotë se disa fusha orizi kanë mbetur “plotësisht të vdekura, të djegura, me orizin e tharë”, pasi uji për vaditje nuk arriti tek ato.
“Nuk mbaj mend një verë italiane me kaq pak shi dhe me kaq shumë nxehtësi të vazhdueshme për dy muaj e gjysmë,” thotë ai.
Disa ferma në rajonin më të gjerë të Luginës së Po-së po humbasin gjysmën ose më shumë të prodhimit, thotë Guerrini, duke i lënë shumë prej tyre në rrezik falimentimi. Mungesat e përsëritura po i detyrojnë gjithashtu fermerët të mendojnë zëvendësimin e orizit me kultura të tjera ose lënien e tokës pa mbjellë, në vend që të rrezikojnë humbjen e një tjetër korrjeje.
Nëse modeli i viteve të fundit vazhdon, paralajmëron Guerrini, sipërfaqja e Italisë e mbjellë me oriz mund të zvogëlohet ndjeshëm.
“Ne rrezikojmë realisht të humbasim identitetin e një territori,” thotë ai.
Rritja ekonomike po thahet
Sektorët më të ekspozuar menjëherë ndaj mungesës së reshjeve janë bujqësia dhe disa pjesë të industrisë.
Një dokument i fundit kërkimor i Bankës Qendrore Evropiane vlerësoi se, në një skenar ekstrem, humbjet mesatare vjetore të rritjes reale të vlerës së shtuar për frymë, të lidhura me nxehtësinë dhe thatësirën, mund të arrijnë në 4.5 pikë përqindjeje për bujqësinë, me ndikimin më të madh të përqendruar në Evropën Lindore.
Por ndikimi më i menjëhershëm dhe më i rëndësishëm vjen nga nivelet e ulëta të Rhine-it, një arterie kryesore për industrinë gjermane — ekonominë dominuese të kontinentit.
Një analizë e Kiel Institute for the World Economy, një institut gjerman kërkimor, sugjeroi se nivelet e ulëta të ujit në Rhine gjatë thatësirës së vitit 2018 shkaktuan një rënie prej 0.4% të PBB-së gjermane, ekuivalente me rreth 18 miliardë euro sot.
Problemi është se këtë herë thatësira ka ardhur shumë më herët se ajo periudhë e thatë e tetorit dhe mund të zgjasë shumë më tepër.
Studimi i institutit tregon se një muaj me nivele të ulëta uji redukton transportin e brendshëm ujor me rreth 25% dhe ul prodhimin industrial gjerman me rreth 1%.
Nivelet e ujit këtë vit janë tashmë më të ulëta se në vitin 2018, kështu që “ndikimi në tregti mund të jetë i ngjashëm me atë të atij viti ose ndoshta edhe më i keq, ndërsa shfaqen mungesa në furnizim”, thotë Marion Amiot, drejtuese e ekonomisë klimatike në S&P Global Ratings.
Duke pasur parasysh madhësinë e ekonomisë gjermane, goditja ndaj Rhine-it do të ketë pasoja për të gjithë zonën euro, sipas Neil Shearing, kryeekonomist në Capital Economics. Ai parashikon një goditje të përkohshme prej 0.1–0.2% të PBB-së së Eurozonës.
Një pjesë e këtij aktiviteti ekonomik mund të rikuperohet më vonë gjatë vitit ose në fillim të vitit 2027, pasi lumi të kthehet në nivele më të përshtatshme për lundrim. Për këtë arsye, ai ende nuk i ka ulur parashikimet për të gjithë vitin për Eurozonën.
Kur përfshihen edhe mënyrat e tjera se si thatësira po godet aktivitetin ekonomik, fatura e sezonit të thatë rritet edhe më shumë.
Duke pasur parasysh numrin e madh të sektorëve dhe vendeve të prekura, vlerësimi prej të paktën 50 miliardë eurosh është “konservator”, sipas studiuesve dhe ekonomistëve, përfshirë Murali nga Zurich Insurance, Tavoni nga EIEE dhe Ernst Hobma, studiues ekonomik në bankën holandeze Triodos Bank.
Murali mendon se thatësira e këtij viti mund të kushtojë “lehtësisht” 50 miliardë euro, duke shtuar se “mund ta tejkalojë këtë vlerësim”.
Hobma, i cili ka studiuar ndikimin e kësaj vere jashtëzakonisht të nxehtë, thotë se, megjithëse është e vështirë të ndash ndikimet e thatësirës nga ato të nxehtësisë, mungesa e ujit mund të shkaktojë një humbje prej 0.35–0.4 pikë përqindjeje të PBB-së në vitin 2026, ose rreth 75 miliardë euro, në sektorët e bujqësisë, transportit dhe energjisë në BE.
Kërkimi i kryer në bashkëpunim me Triodos vlerëson se kostoja totale e vapës ekstreme të kësaj vere për ushqimin, energjinë, transportin dhe produktivitetin e punës arrin në 1% të PBB-së së BE-së, ose rreth 180 miliardë euro.
Kjo shifër përfshin edhe ndikime që nuk lidhen drejtpërdrejt me thatësirën, si zjarret në pyje, dëmtimet e infrastrukturës dhe vdekjet e shkaktuara nga nxehtësia ekstreme.
Këta faktorë përfaqësojnë një goditje nga ana e ofertës, e cila vetëm sa do t’i shtojë presionet mbi ekonominë evropiane, ndërsa ajo përpiqet të rimëkëmbet nga një sërë goditjesh, përfshirë rritjen e çmimeve të energjisë pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022 dhe luftën e këtij viti me Iranin.
Ndërsa humbjet bujqësore kanë ndikim relativisht të vogël në PBB-në totale, korrjet më të ulëta mund të rrisin çmimet e ushqimeve.
David Rees, drejtues i ekonomisë globale në kompaninë e menaxhimit të aseteve Schroders, thotë se thatësira mund t’i shtojë një vale inflacioni të çmimeve të ushqimeve që pritet vitin e ardhshëm, e nxitur gjithashtu nga mungesat e plehrave bujqësore që lidhen me luftën me Iranin dhe fenomenin klimatik El Niño.
Çmimet më të larta të ushqimeve mund të ndikojnë në vendimin e Bankës Qendrore Evropiane për të rritur normat e interesit, duke frenuar rritjen ekonomike, paralajmëron ai.
Kostoja e thatësirës mund të rritet edhe në planin afatgjatë.
Një analizë e re nga FAIRR, një rrjet investitorësh i fokusuar te rreziqet në sektorin ushqimor, vlerëson se stresi kronik ujor po u shkakton tashmë 6.4 miliardë dollarë kosto vjetore të fshehura 18 kompanive të mëdha të listuara të blegtorisë në botë, përmes faktorëve si rritja e çmimit të ushqimit për kafshët dhe furnizimeve alternative me ujë. Kjo shifër mund të rritet në 7.1 miliardë dollarë deri në vitin 2050.
“Uji është shumë i shtrenjtë,” tha Henry Throp, menaxher kërkimi për klimën në FAIRR. “Thjesht nuk e shihni në bilanc në mënyrën që do të prisnit.”
Përgatitja për të ardhmen
Ndërsa bizneset po përpiqen të përballojnë pasojat e thatësirës, një nga pyetjet kryesore është se kur do të përfundojë ajo.
Me tokën kaq të thatë, reshjet intensive mund të sjellin rreziqe shtesë, duke shkaktuar përmbytje të menjëhershme dhe duke sjellë kosto të tjera. Një thatësirë e zgjatur do t’i godiste bizneset edhe më fort.
Komisioni Evropian paralajmëroi të mërkurën se parashikimet tregojnë për mot të ngrohtë gjatë gjithë gushtit dhe deri në shtator, ndërsa El Niño mund të sjellë “kushte më të ngrohta se normalja” deri në pranverën e ardhshme.
Ndërsa ndryshimet klimatike po bëhen gjithnjë e më të dukshme, Bakker nga World Business Council for Sustainable Development u bën thirrje kompanive të përgatiten më mirë për thatësirat.
Vetëm rreth 15% e bizneseve të BE-së kanë përfunduar plane formale “përshtatjeje”, edhe pse 42% thanë se gjatë vitit të kaluar kishin përjetuar rritje të kostove të lidhura me klimën, sipas kërkimeve të WBCSD.
Këtë verë fenomeni është bërë edhe më i theksuar. Termat që lidhen me nxehtësinë ekstreme, thatësirën dhe zjarret në pyje janë përmendur në një rekord prej një në dhjetë thirrje financiare të kompanive evropiane me vlerë tregu mbi 1 miliard dollarë gjatë javëve të fundit, sipas të dhënave nga AlphaSense.
Paul Munday, drejtues global për përshtatjen dhe rezistencën ndaj klimës në S&P, argumenton se gjatë viteve të ardhshme shpenzimet për përshtatjen ndaj klimës në Evropë ka të ngjarë të rriten. Kompanitë që ofrojnë “zgjidhje për rezistencën”, si teknologjitë për përdorim më efikas të ujit, sistemet e paralajmërimit të hershëm ose kulturat bujqësore rezistente ndaj thatësirës, pritet të përfitojnë.
“Pika kryesore është se [thatësira] po trajtohet gjithnjë e më shumë jo si një ndërprerje e përkohshme, por si pjesë e një realiteti të ri operacional për kompanitë në Evropë,” pajtohet Geoff Townsend, specialist i industrisë në Ecolab, kompani e trajtimit të ujit dhe kimikateve.
Disa biznese tashmë po ndërmarrin masa.
Pas rënies së nivelit të ujit të Rhine-it në vitin 2018, BASF dyfishoi numrin e “anijeve të afta për të operuar në nivele të ulëta uji” dhe vendosi një sistem paralajmërimi të hershëm që jep njoftim deri në gjashtë javë përpara, në bashkëpunim me Institutin Federal të Hidrologjisë.
EDF në Francë po përpiqet të bëhet më efikase në përdorimin e ujit. Në hidrocentralin e saj Lacourt në jug të Francës, një turbinë e re mund të prodhojë energji me një prurje lumi prej vetëm 3.5 metra kub në sekondë, krahasuar me 6.5 metra kub për njësitë më të vjetra të centralit.
Fermerët e grurit dhe farërave vajore në të gjithë Evropën po korrin gjatë orëve të hershme të mëngjesit për të përfituar nga lagështia e lehtë e natës. Kjo i ndihmon të korrat të arrijnë nivelin minimal të lagështisë dhe zvogëlon rrezikun që makineritë të shkaktojnë zjarr në fushat e thara.
Operatorët e qendrave të të dhënave po projektojnë gjithnjë e më shumë objektet e tyre duke marrë parasysh mungesën e ujit, thotë Michael Winterson, sekretar i përgjithshëm i European Data Centre Association.
Rreth një e treta e kapacitetit të instaluar të qendrave evropiane të të dhënave tashmë përdor sisteme ftohjeje që nuk bazohen në ujë, thotë ai, ndërsa sistemet me qark të mbyllur — që ripërdorin ujin në vend që ta shkarkojnë — po bëhen gjithnjë e më të zakonshme në Evropën Jugore.
“Nuk besoj se mungesa e ujit do t’i frenojë qendrat e të dhënave. Besoj se mungesa e ujit do të na detyrojë ne, rregullatorët dhe shoqërinë të mendojmë se si duhet të projektojmë dhe operojmë qendrat e të dhënave në Evropë,” thotë Winterson. “Kjo verë është një thirrje e fortë për veprim.”
Ndërkohë, në Roterdam, autoriteti portual po monitoron nga afër kushtet atmosferike dhe po punon për të siguruar që mallrat të vazhdojnë të qarkullojnë nëpër Evropë.
Autoriteti thotë se po bëhen më shumë përpjekje për të ndërtuar “lidhje të forta midis transportit të brendshëm ujor, hekurudhave dhe transportit rrugor”.
Sfida për Evropën është që këto përpjekje të ecin më shpejt se përhapja e thatësirave — të këtij viti dhe të viteve që do të vijnë.
Prodhuesit e orizit në Vercelli po kërkojnë ndihmë nga shteti për ndërtimin e rezervuarëve që mund të mbledhin reshjet e vjeshtës dhe pranverës.
“Por kjo duhej të ishte bërë 30 vjet më parë,” tha Guerrini i shoqatës së fermerëve. “Kjo punë nuk u bë dhe tani po paguajmë pasojat.”/FT
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje