.png)
Më shumë se 100 ditë pas nisjes së luftës së tretë në Gjirin Persik, tregjet e naftës duket se janë bërë më rezistente ndaj lajmeve negative nga fronti i konfliktit.
Më 8 qershor, pasi sulmet e reja mes Iranit dhe Izraelit kërcënuan armëpushimin e brishtë dy-mujor, çmimi i naftës Brent, standardi ndërkombëtar i referencës, u rrit me vetëm 1%. Edhe pas përshkallëzimit të mëtejshëm të tensioneve mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, në orët e para të 11 qershorit Brent tregtohej rreth 93 dollarë për fuçi, më shumë se 30 dollarë nën nivelin maksimal të arritur gjatë muajit prill.
Qetësia relative në tregjet e naftës shpjegohet me faktin se ekonomia globale ka gjetur mënyra për të kompensuar mungesën e rreth 15 milionë fuçive në ditë, e shkaktuar nga mbyllja e Ngushticës së Hormuzit. Kina ka ulur importet e saj me rreth 5 milionë fuçi në ditë krahasuar me nivelet para luftës, ndërsa masat e kursimit të karburantit kanë reduktuar kërkesën në pjesë të tjera të botës me një sasi të ngjashme. Ndërkohë, vende si Brazili dhe Venezuela kanë rritur prodhimin, ndërsa pjesa e mbetur e boshllëkut po mbulohet përmes përdorimit të rezervave strategjike të naftës, veçanërisht nga vendet e pasura.
Në muajin mars, 32 vendet anëtare të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA) ranë dakord të çlironin 400 milionë fuçi nga rezervat shtetërore, në operacionin më të madh të koordinuar në historinë e organizatës. Deri tani është shpërndarë pak më pak se gjysma e kësaj sasie, me një ritëm rekord prej 2.5 deri në 3 milionë fuçi në ditë. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se këto lëshime mund të ngadalësohen ndjeshëm në javët në vijim, një faktor që mund të përcaktojë nëse tregjet do të ruajnë qetësinë gjatë verës.
Japonia, Shtetet e Bashkuara dhe Europa janë aktorët kryesorë në këtë histori. Në fillim të luftës, Japonia siguronte rreth 90% të importeve të saj të naftës nga Lindja e Mesme. Duke zotëruar një nga rezervat strategjike më të mëdha në botë, Tokio ishte një nga mbështetëset më të forta të përdorimit të koordinuar të këtyre rezervave. Të dhënat tregojnë se Japonia kishte filluar të përdorte rezervat e saj edhe përpara vendimit të IEA-së në mars. Më pas, qeveria japoneze njoftoi se do të nxirrte në treg një sasi të barabartë me 50 ditë konsum kombëtar, ose rreth 90 milionë fuçi, shumica e të cilave tashmë janë shpërndarë tek rafineritë vendase.
Megjithatë, ritmi i përdorimit të rezervave japoneze është ngadalësuar. Në muajin e fundit, ai ka zbritur në rreth 600 mijë fuçi në ditë. Ndërkohë, rafineritë japoneze kanë arritur të zëvendësojnë pjesën më të madhe të importeve që më parë kalonin përmes Hormuzit, duke përdorur tubacione alternative dhe duke blerë më shumë naftë nga prodhues jashtë Gjirit Persik, veçanërisht nga SHBA-ja. Kjo ka bërë që rezervat publike të Japonisë të mbeten mbi pragun prej 120 ditësh furnizim, më shumë se minimumi prej 90 ditësh i kërkuar nga IEA.
Edhe pse kryeministrja japoneze Sanae Takaichi nuk e ka përjashtuar plotësisht mundësinë e një lëshimi tjetër të rezervave, ajo refuzoi një kërkesë të tillë muajin e kaluar. Analistët vlerësojnë se autoritetet japoneze janë të kujdesshme për të mos e zbrazur tepër rezervën strategjike, ndërsa kriza nuk ka ende një zgjidhje të qartë dhe konkurrenca për burimet alternative të naftës po shtohet.
Shtetet e Bashkuara përballen me kufizime edhe më të mëdha. Rezerva strategjike amerikane hyri në këtë konflikt tashmë e përgjysmuar, pas përdorimit masiv të saj gjatë viteve 2022-2023, kur çmimet e naftës u rritën ndjeshëm pas pushtimit rus të Ukrainës. Edhe pse SHBA premtoi të nxirrte në treg 172 milionë fuçi në kuadër të marrëveshjes së IEA-së, rezervat e saj kanë rënë në nivelet më të ulëta që nga vitet 1980.
Për këtë arsye, qeveria amerikane po huazon fuçi nafte në vend që t’i shesë ato drejtpërdrejt, duke kërkuar që kompanitë përfituese t’i rikthejnë sasitë e marra deri në periudhën 2027-2029, së bashku me një premium shtesë prej 17% deri në 26%. Kjo qasje ka bërë që disa ankande të mbeten pjesërisht pa interes nga tregu dhe rreth 45 milionë fuçi të autorizuara ende të mos jenë shpërndarë.
Nafta amerikane e nxjerrë nga rezervat strategjike ka ndihmuar në stabilizimin e tregjeve globale, pasi një pjesë e saj ka përfunduar në Europë, Azi dhe Amerikën Latine. Megjithatë, analistët presin që ritmi i këtyre furnizimeve të bjerë ndjeshëm në javët e ardhshme, për shkak të kufizimeve teknike dhe nevojës për të ruajtur një nivel minimal të rezervave.
Nëse SHBA dhe Japonia reduktojnë përdorimin e rezervave të tyre, furnizimet nga vendet anëtare të IEA-së mund të bien nga 2.5 milionë fuçi në ditë gjatë qershorit në vetëm 700 mijë fuçi në ditë në korrik.
Europa mund të detyrohet të mbushë këtë boshllëk, por gatishmëria e saj mbetet e kufizuar. Sipas burimeve të njohura me diskutimet, vendet europiane fillimisht hezituan të mbështesnin përdorimin e koordinuar të rezervave. Shumë prej tyre nuk varen drejtpërdrejt nga furnizimet e Gjirit Persik dhe kanë rezerva relativisht të kufizuara, të përbëra kryesisht nga produkte të rafinuara dhe jo nga naftë bruto.
Për më tepër, ndryshe nga SHBA-ja dhe Japonia, rezervat europiane nuk ruhen në depo shtetërore të dedikuara, por janë të shpërndara në depo komerciale të marra me qira nga qeveritë. Kjo e bën më të vështirë vlerësimin e sasive reale të hedhura në treg dhe ngrit pikëpyetje mbi shpejtësinë me të cilën Europa mund të reagojë në rast nevoje.
Ekspertët paralajmërojnë se tregjet e naftës mund të humbasin qetësinë aktuale. Rezervat komerciale globale pritet të arrijnë nivelet minimale operative deri në shtator, çka do të kufizojë aftësinë për të kompensuar mungesat e mëtejshme në furnizim.
Në këtë situatë, një pjesë gjithnjë e më e madhe e barrës mund të bjerë mbi Kinën, e cila zotëron rezerva të konsiderueshme dhe mund të përballojë muaj të tërë konsum. Megjithatë, udhëheqja kineze mund të mos jetë e gatshme t’i përdorë ato në masë, për sa kohë që nuk ka shenja të qarta për përfundimin e konfliktit.
Sa më shumë të shterojnë rezervat globale, aq më e madhe do të jetë nevoja për t’i rindërtuar ato pas përfundimit të luftës. Kjo do të thotë se, edhe nëse furnizimet stabilizohen, çmimet e naftës mund të mbeten të larta për një periudhë të gjatë./TheEconomist
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje