.png)
Nga Gazeta ‘Si’- Efektet zinxhir të konfliktit që po përfshin Lindjen e Mesme po zgjojnë sërish “fantazmat” e krizave të së kaluarës që kanë tronditur Bashkimin Europian.
Vetëm shtatë muaj pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në shkurt 2022, Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, u shfaq në Parlamentin Europian dhe akuzoi Rusinë për manipulim të tregut energjetik të BE-së.
“Ata preferojnë të djegin gazin sesa ta furnizojnë atë,” tha ajo, ndërsa çmimet e energjisë po rriteshin me shpejtësi në gjithë kontinentin. “Ky treg nuk po funksionon më.”
Ajo e përshkroi situatën si një sulm të shumëfishtë: “një luftë ndaj energjisë sonë, ekonomisë sonë, vlerave tona dhe të ardhmes sonë”, duke theksuar se Europa po largohej me shpejtësi nga varësia ndaj gazit rus dhe po orientonte furnizimin drejt partnerëve më të qëndrueshëm, si SHBA dhe Norvegjia.
Megjithatë, në pamje të parë duket se historia po përsëritet. Katër vite më vonë, Europa ndodhet sërish përballë një krize të thellë energjetike, këtë herë të nxitur nga konflikti në Lindjen e Mesme.
Një diplomat europian, duke folur në kushte anonimiteti për shkak të ndjeshmërisë së çështjes, shprehet me zhgënjim: “U zotuam se do të mësonim nga krizat. Premtuam ndryshim. Por ja ku jemi sërish.”
Sipas tij, kriza aktuale energjetike rrezikon të dominojë samitin e liderëve europianë në Bruksel, ndërsa qeveritë janë të detyruara të reagojnë në mënyrë emergjente ndaj rritjes së çmimeve dhe presionit publik.
Në vitin 2022, BE-ja reagoi me shpejtësi të pazakontë për një strukturë shpesh të ngadaltë si ajo e unionit. Vendimi për të ulur varësinë nga energjia ruse u zbatua me ritëm të shpejtë. Sot, vetëm një përqindje shumë e vogël e naftës së importuar në BE vjen nga Rusia, ndërsa gazi rus është në proces të eliminimit të plotë.
Por ky sukses ka ardhur me një çmim të ri: varësinë nga tregjet globale dhe nga furnizues të tjerë, veçanërisht nga Shtetet e Bashkuara.
Në këtë kontekst, roli i SHBA-së është bërë thelbësor. Europa u zhvendos me shpejtësi nga gazi rus në gazin natyror të lëngshëm (LNG), duke u bërë importuesi më i madh në botë i LNG-së. Aktualisht, më shumë se gjysma e këtyre importeve vjen nga SHBA.
Për disa vende, kjo varësi e re ka krijuar tensione politike. Për shembull, Gjermania, e cila është shumë e varur nga LNG amerikane, është përballur me një ekuilibër delikat në marrëdhëniet me SHBA-në, sidomos në një kohë kur Uashingtoni përdor ndikimin e tij energjetik për të shtyrë interesa të tjera politike dhe tregtare.
Presidenti amerikan Donald Trump ka përdorur këtë levë për të ushtruar presion mbi BE-në që të blejë më shumë energji amerikane, shpesh në kosto më të lartë. Në disa raste, ai ka kërcënuar me tarifa tregtare dhe masa të tjera ekonomike, duke e vendosur Bashkimin Europian në një pozicion të ndjeshëm negocimi.
Kjo situatë është përkeqësuar më tej nga krizat në Lindjen e Mesme. Konflikti dhe tensionet rreth ngushticës së Hormuzit- një nga rrugët më të rëndësishme të transportit të naftës në botë- kanë treguar se sa e brishtë është siguria energjetike globale.
Edhe pse Europa nuk importon shumë drejtpërdrejt nga ky rajon, tregjet e energjisë janë të ndërlidhura globalisht. Çdo ndërprerje në furnizim ose çdo pasiguri në një zonë strategjike shkakton rritje çmimesh në mbarë botën -dhe Europa nuk është e imunizuar.
Pasojat janë të menjëhershme: çmime më të larta të energjisë, rritje e inflacionit dhe presion mbi qeveritë për të ndërhyrë me masa emergjente, si subvencione, kufizime çmimesh apo paketa ndihme për konsumatorët dhe bizneset,
Por përtej reagimeve afatshkurtra, problemi është më i thellë. Ekspertët e energjisë theksojnë se Europa përballet me një zgjedhje të vështirë: ose të mbetet e varur nga furnizues të jashtëm, ose të pranojë kostot e një tranzicioni të shpejtë drejt burimeve të rinovueshme dhe më të pavarura.
Sipas disa analistëve, kjo është një “zgjedhje e keqe në çdo drejtim”. Nga njëra anë, varësia nga një furnizues i vetëm si Rusia është politikisht e rrezikshme; nga ana tjetër, varësia nga tregjet globale dhe aktorët si SHBA e bën Europën të ekspozuar ndaj krizave dhe vendimeve të jashtme.
Ndërkohë, përpjekjet për diversifikim nuk e kanë zgjidhur plotësisht problemin. Norvegjia është bërë një nga furnizuesit kryesorë të gazit për Europën, por edhe ajo po operon pothuajse në kapacitet maksimal. Kjo kufizon mundësinë për rritje të mëtejshme të furnizimit në rast krize.
Në të njëjtën kohë, tensionet mes politikave energjetike dhe atyre klimatike po thellohen. BE-ja ka vendosur objektiva ambicioze për uljen e emetimeve dhe kalimin drejt energjisë së pastër, por këto politika shpesh përplasen me nevojën për energji të përballueshme dhe të sigurt.
Kjo ka nxitur debate të forta brenda BE-së. Disa vende kërkojnë që të mbeten të forta politikat për klimën, ndërsa të tjera kërkojnë lehtësim të menjëhershëm të kostove të energjisë, sidomos në një kohë krize.
Ndërkohë, kriza aktuale po përdoret edhe si argument politik. Partitë populiste në disa vende europiane po kërkojnë rikthimin tek furnizues të vjetër si Rusia, duke argumentuar se kjo do të ulte çmimet dhe do të stabilizonte tregun.
Kjo tregon një tjetër dimension të problemit: energjia nuk është vetëm çështje ekonomike apo teknike, por edhe një instrument i fortë politik që ndikon në zgjedhje, politika të brendshme dhe marrëdhënie ndërkombëtare.
Në fund, ekspertët paralajmërojnë se Europa ndodhet në një cikël të përsëritur krizash energjetike. Sa herë që ndodh një konflikt global, Europa detyrohet të reagojë, por pa zgjidhur rrënjësisht problemin e varësisë së saj.
Pyetja mbetet e hapur: a do të jetë kjo krizë një moment kthese për Bashkimin Europian, apo thjesht një tjetër episod në një histori të gjatë të pasigurisë energjetike?/ Marrë nga BBC
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje