.png)
Nga Gazeta ‘Si’- Bllokada e Ngushticës së Hormuzit po kërcënon të shkaktojë një krizë globale me pasoja të gjera, duke ndikuar jo vetëm në çmimet për konsumatorët, por edhe në bujqësi, zinxhirët e furnizimit, paketimin e produkteve të përditshme dhe madje edhe në përdorimin e platformave digjitale si ChatGPT, Gemini dhe Microsoft Copilot.
Çdo ditë që zgjat konflikti mes SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit po kufizon gjithnjë e më shumë tregtinë globale përtej naftës dhe gazit natyror.
Sipas ekspertëve, ndikimi i kësaj krize në ekonominë botërore është po aq i rëndësishëm, nëse jo më i madh, se ai i energjisë, edhe pse efektet e tij janë më të fshehura dhe më të ndërlikuara. Sipas disa analistëve, rreziku më i madh nuk qëndron te nafta bruto, por te produktet derivative dhe efektet zinxhir që ato krijojnë në ekonomi dhe industri.
Para fillimit të krizës, rreth 5 milionë fuçi produkte nafte kalonin çdo ditë përmes Ngushticës së Hormuzit. Megjithatë, kjo rrugë detare strategjike që në pikën më të ngushtë ka vetëm 34 kilometra është pothuajse e bllokuar.
Trafiku detar është reduktuar me rreth 95%, dhe nga rreth 125 anije që kalonin çdo ditë më parë, aktualisht kalojnë vetëm rreth 5. Kjo situatë ka ndikuar ndjeshëm në tregtinë globale të produkteve si plehrat kimike, heliumi, karburantet për anije dhe avionë, alumini dhe produktet e rafinuara të naftës.
Sipas të dhënave ndërkombëtare, kjo bllokadë prek rreth 19% të produkteve të rafinuara të naftës në botë, 13% të produkteve kimike, përfshirë plehrat, si dhe rreth 2% të tregtisë globale të drithërave. Kjo e bën ndikimin e saj shumë më të gjerë sesa thjesht një krizë energjetike.
Rajonet më të goditura nga mungesat janë India, Kina, vendet e Azisë Juglindore dhe Afrika Lindore, ndërsa Shtetet e Bashkuara janë më të mbrojtura falë kapaciteteve të tyre të brendshme në industrinë petrokimike.
Edhe Europa po përballet me rritje të kostove, por mbetet më pak e varur nga furnizimet që kalojnë përmes këtij korridori. Megjithatë, ekspertët theksojnë se përshkallëzimi i konfliktit në Lindjen e Mesme ka nxjerrë në pah dobësinë e zinxhirëve globalë të furnizimit me energji.
Një ndikim i veçantë po vërehet në tregun global të plehrave kimike. Një pjesë e madhe e këtyre produkteve prodhohet në vendet e Gjirit Persik, dhe kjo ka rëndësi të madhe për bujqësinë në shumë vende.
Këto plehra janë thelbësore për prodhimin e kulturave si gruri, orizi dhe misri. Vendet që varen nga importet, si Sudani dhe Australia, janë veçanërisht të ekspozuara ndaj mungesave, ndërsa edhe vende europiane si Spanja kanë një varësi të konsiderueshme nga eksportet e rajonit.
Rritja e çmimeve të energjisë tashmë është reflektuar në tregjet globale. Çmimi i naftës Brent është rritur ndjeshëm, duke ndikuar në çmimin e benzinës, naftës, si dhe karburanteve për avionë dhe transport detar.
Shoqata Ndërkombëtare e Transportit Ajror (IATA) ka paralajmëruar se çmimet e biletave të avionëve mund të rriten me rreth 8% deri në 9%. Ndërkohë, kostot e karburantit detar janë më shumë se dyfishuar në disa tregje kryesore, duke ndikuar drejtpërdrejt në tregtinë ndërkombëtare.
Një tjetër zhvillim shqetësues lidhet me sulmet me dronë ndaj infrastrukturës energjetike në Katar, të cilat kanë detyruar ndërprerje të prodhimit të gazit natyror të lëngshëm (LNG) dhe produkteve të tjera si nafta e lehtë (naphtha). Këto produkte janë shumë të rëndësishme për industrinë petrokimike, pasi përdoren për prodhimin e plastikës dhe materialeve bazë për ndërtim, paketim dhe industrinë automobilistike.
Ndërprerja e prodhimit në Katar ka ndikuar gjithashtu në furnizimin global me helium. Ky element, ndonëse shpesh lidhet me përdorimin e tij në balona, ka një rol kritik në industrinë teknologjike, veçanërisht në prodhimin e çipave.
Heliumi përdoret nga kompani të mëdha si TSMC, Samsung dhe Intel, dhe rrjedhimisht ndikon edhe në gjigantë teknologjikë si Nvidia dhe Microsoft.
Ekspertët paralajmërojnë se nëse ndërprerja e prodhimit zgjat për disa muaj, çmimi i heliumit mund të rritet ndjeshëm, duke ndikuar drejtpërdrejt në industrinë e teknologjisë dhe në koston e prodhimit të pajisjeve elektronike. Një ndërprerje e tillë nuk do të ndalte menjëherë prodhimin e çipave, por mund të rrisë kostot dhe të ndikojë në zhvillimin e infrastrukturës së inteligjencës artificiale.
Ndikime të tjera po ndihen edhe në tregjet e lëndëve të para industriale, si alumini dhe qymyri. Në një skenar të përshkallëzuar, çmimi i aluminit mund të arrijë nivele shumë të larta, ndërsa qymyri ka shënuar rritje të ndjeshme, duke ofruar një alternativë për disa vende për të kompensuar rritjen e çmimeve të naftës dhe gazit.
Analistët theksojnë se efektet e kësaj krize nuk janë të menjëhershme vetëm në energji, por po përhapen gradualisht në gjithë ekonominë globale. Nëse situata vazhdon, pasojat mund të reflektohen në çmimin e produkteve të përditshme- nga ushqimet bazë deri te pajisjet elektronike dhe madje edhe produktet më të thjeshta si një shishe uji.
Marrë nga El Pais/Përshtati Gazeta Si
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje