Një armëpushim nuk do të parandalojë dëmin ekonomik të luftës me Iranin

Nga Gazeta ‘Si’- Gjatë gjithë luftës në Iran, shumica e investitorëve kanë vënë bast se nuk do të ndodhte një katastrofë ekonomike.

Çmimet e naftës dhe gazit do të duhej të rriteshin në nivele ekstreme për të shkatërruar kërkesën për energjinë që kalon përmes Ngushticës së Hormuzit. Një skenar i tillë do të sillte recesion dhe inflacion të lartë. Për këtë arsye, çmimet e mallrave u rritën, por jo në nivele katastrofike.

Rihapja e planifikuar e ngushticës duket se ka justifikuar këtë optimizëm.

Në momentin e publikimit, tregjet e aksioneve dhe obligacioneve ishin në rritje, ndërsa indeksi S&P 500 ndodhej vetëm rreth 3% nën rekordin historik të arritur në janar.

Megjithatë, nëse armëpushimi dështon, kjo rritje mund të përmbyset me forcë, pasi investitorët do të duhet të çmojnë një konflikt që nuk i nënshtrohet lehtësisht procesit të paqes.

Nëse armëpushimi qëndron, recesioni mund të shmanget, por tregjet e mallrave do të vazhdojnë të ndjejnë pasojat e luftës për muaj të tërë.

Vendet e Gjirit kanë ulur prodhimin e naftës bruto me rreth 10 milionë fuçi në ditë, ose rreth 10% të furnizimit global.

Rikthimi i plotë i prodhimit dhe normalizimi i transportit detar do të kërkojë kohë, ndërsa sigurimi i ngarkesave mund të bëhet shumë më i shtrenjtë.

Në këtë mes, edhe Irani mund të tentojë të vendosë tarifa të reja kalimi, duke shtuar pasigurinë edhe nëse konflikti zbutet. Kjo krijon një “premium rreziku” të përhershëm në çmimet e naftës.

Kjo ndërprerje e zgjatur shpjegon pse, sipas tregjeve, çmimi i Brent-it pritet të mbyllë vitin rreth 75 dollarë për fuçi, afërsisht 25% më lart se parashikimet në fillim të vitit 2026.

Efekte të ngjashme priten edhe në tregjet e tjera të mallrave.

Infrastruktura e gazit është edhe më e vështirë për t’u rikthyer në funksion sesa nafta. Një nga terminalet kryesore në Katar ka humbur një pjesë të kapacitetit pas sulmeve dhe riparimi i plotë mund të zgjasë vite.

Mungesa e plehrave kimike, ku vendet e Gjirit janë furnizues kyç, tashmë ka ndikuar në sezonin e mbjelljeve në hemisferën veriore dhe në disa pjesë të Afrikës, duke ulur potencialin e prodhimit ushqimor dhe duke përkeqësuar pasigurinë ushqimore globale.

Edhe zinxhirët e furnizimit për petro-kimikatet, heliumin dhe aluminin do të kërkojnë kohë për t’u stabilizuar.

Efekti i përgjithshëm ekonomik pritet të jetë një frenim i rritjes globale dhe një rritje e inflacionit. Bankat qendrore mund të detyrohen të mbajnë norma interesi më të larta për më gjatë, ndërsa kthimet për investitorët do të jenë më të ulëta.

Bizneset, nga ana e tyre, do të bëhen edhe më të kujdesshme për sigurinë e zinxhirëve të furnizimit, pas një serie goditjesh të njëpasnjëshme si pandemia, lufta në Ukrainë dhe tarifat tregtare.

E gjithë kjo bie ndesh me stabilitetin e dukshëm të tregjeve financiare. Rezistenca e ekonomisë globale tregon aftësinë e tregjeve për t’u përshtatur ndaj goditjeve, por gjithashtu nënvizon kufijtë e kësaj rezistence.

Rreziqet ekstreme mbeten të shumta, nga një konflikt në Tajvan deri te krizat e mundshme të inteligjencës artificiale.

Në sektorin e energjisë, megjithatë, ka edhe një anë pozitive: nevoja për të rishikuar varësinë nga një korridor i vetëm si Hormuzi po nxit diversifikimin e burimeve, përfshirë investimet në energji të rinovueshme dhe kërkimin e burimeve të reja të gazit natyror.

Përvoja e krizave të mëparshme, si ajo e viteve ’70, tregon se tronditjet energjetike shpesh çojnë në inovacion dhe ndryshim strukturor në furnizim.

Në fund, mesazhi është i qartë: siguria energjetike po kthehet sërish në një prioritet global, dhe sfida për botën është të shmangë një krizë të tipit të viteve ’70, ndërsa njëkohësisht të nxjerrë mësime të ngjashme për të ardhmen.// The Economist

---

Copyright © Gazeta “Si”

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.

---