.png)
Nga Ivan Notarangelo- Kur burimet hiqen nga kujdesi shëndetësor, njerëzit vdesin më shumë. Europa e përjetoi këtë me krizën greke, kur shpenzimet publike të kujdesit shëndetësor u ulën me më shumë se 25 për qind, dhe një studim në ‘The Lancet’ dokumentoi një rritje të HIV-it, një rritje të vetëvrasjeve dhe një dyfishim të numrit të njerëzve pa qasje në kujdes. Por nuk janë vetëm shpenzimet në vetvete ato që kanë rëndësi.
“Mund të shpenzoni shumë dhe prapë të ofroni shërbime me cilësi të ulët”, shpjegon Stefano Orlando, studiues në Biomjekësi dhe Shëndet Publik në Universitetin e Romës Tor Vergata. Shembulli ekstrem janë Shtetet e Bashkuara, vendi që shpenzon më shumë për frymë, megjithatë nuk është ai ku njerëzit jetojnë më gjatë. Performanca është shumë më e ulët nga sa do të tregonin shpenzimet, për shkak të problemit të “shërbime me cilësi shumë të lartë që pak veta i qasen.”
Faktori 10/90: Çfarë ka vërtet rëndësi për shëndetin
Bashkimi Europian ka vlerësuar se shërbimet e kujdesit shëndetësor ndikojnë në shëndet me rreth 10 për qind, 90 përqindja e mbetur varet nga ushqyerja, arsimi dhe kushtet e punës.
“Kjo marrëdhënie është e vërtetë në planin afatgjatë”, thekson Orlando.
“Megjithatë, në një situatë emergjente, ajo ndryshon. Ata me COPD (sëmundje pulmonare obstruktive) ose diabet do të jetonin me sëmundjen për vite me radhë, por nëse ndalojnë së marri trajtim, jetëgjatësia e tyre bie ndjeshëm. Në krizat akute, kujdesi shëndetësor ka shumë rëndësi.”
Orlando thekson një fakt që shpesh anashkalohet- roli i pabarazisë.
“Në vendet më të pabarabarta, jo vetëm të ëvarfrit por të gjithë kanë një nivel më të ulët shëndetësor. Kur pabarazia rritet, të gjithë jemi më keq, madje edhe të pasurit”.
Kuba: Anatomia e një kolapsi
Kuba sot është demonstrimi përfundimtar i kësaj lidhjeje shkakësore. Në shkurt të vitit 2026, The Lancet i kushtoi editorialin “Problemet shëndetësore të Kubës thellohen” krizës. Spitalet në errësirë deri në 20 orë në ditë, operacionet e pezulluara, ambulancat pa karburant. Jetëgjatësia, e cila në vitet 2019-2020 ishte gati 79, ka rënë në 73.7 në vitin 2025, sipas Bankës Botërore. Farmacitë kanë mungesë mbi 70 për qind të ilaçeve. Një kuti paracetamoli në tregun e zi kushton 20 dollarë.
Zinxhiri shkakësor është i shpejtë. Kuba prodhon 40 për qind të nevojave të saj për karburant, pas ndërhyrjes së SHBA-së në Venezuelë dhe urdhrit ekzekutiv të Trump që kërcënon me tarifa për këdo që shet naftë në ishull, furnizimet janë ndërprerë. Pa energji elektrike, diagnostikimi, ruajtja e barnave dhe kujdesi intensiv janë ndërprerë. Mbeturinat e pambledhura po shkaktojnë përhapjen e mushkonjës Aedes: dengu, chikungunya dhe virusi Oropouche po godasin njëkohësisht për herë të parë.
Mbi 32,000 gra shtatzëna nuk kanë më qasje në skanime me ultratinguj; 5 milionë pacientë me sëmundje kronike, përfshirë 16,000 pacientë me kancer, shohin trajtimet e tyre në rrezik.
“Rasti i ilaçeve është emblematik”, konfirmon Orlando. “Kuba nuk mund t’i garantojë ato sepse nuk i ka. Kur mungojnë energjia elektrike, uji i pastër dhe ushqimi bazë, asnjë sistem kujdesi shëndetësor nuk mund të përballojë. Si ai 10 për qind i shërbimeve të kujdesit shëndetësor ashtu edhe 90 për qind e përcaktuesve socioekonomikë janë në krizë. Por është veçanërisht ai 90 për qind që i zvarrit të gjitha gjërat e tjera.”
Paradoksi i mjekëve të eksportuar
Ndërsa sistemi shembet, Kuba mban 24,000 profesionistë të kujdesit shëndetësor me detyrë jashtë vendit- burimi kryesor i të ardhurave të qeverisë. 30 mijë mjekë kanë emigruar në Kubë në tre vjet, 70 mijë punëtorë kanë dhënë dorëheqjen.
Megjithatë, në mars të vitit 2020, kur Lombardia u mbingarkua nga Covid-19, ishte Kuba që dërgoi Brigadën “Henry Reeve” në spitalin fushor në Crema. Ata mjekë që trajtuan italianët dhe që sot nuk mund t’i trajtojnë bashkëqytetarët e tyre- janë një simbol i asaj që ndodh kur mungojnë burimet.
Një mësim që na shqetëson
Kuba është një rast ekstrem. Por parimi themelor- më pak burime të kujdesit shëndetësor barazohen me më shumë vdekje të parandalueshme- nuk është ekskluzive për to.
Siç ka shkruar ‘Salute Internazionale’, fakti që një sistem kujdesi shëndetësor me cilësi të lartë si ai i Kubës po detyrohet të bjerë duhet të jetë shqetësues për këdo që interesohet për të drejtën universale për kujdes shëndetësor.
Mësimi është se asnjë sistem kujdesi shëndetësor, sado i strukturuar të jetë, nuk është imun ndaj kolapsit kur kushtet materiale që e mbështesin atë zhduken. Energjia, ilaçet, personeli dhe kapaciteti diagnostikues nuk janë opsionale: ato janë infrastruktura minimale pa të cilën e drejta për kujdes shëndetësor mbetet një deklaratë në letër.
*Ivan Notarangelo është gazetar në ‘La Repubblica’.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje