‘Kam shitur vajzat, tani pres të shes veshkën’: Dimri në lagjet e varfra të Afganistanit

Temperaturat po bien nën zero në Afganistanin perëndimor dhe Delaram Rahmati po përpiqet të gjejë ushqim për tetë fëmijët e saj.

Që kur u larguan nga shtëpia e familjes në provincën Badghis të vendit katër vjet më parë, Rahmatitë kanë jetuar në një kasolle balte me një çati plastike në një nga lagjet e varfra të qytetit të Heratit. Thatësira e bëri fshatin e tyre të pabanueshëm dhe tokën të papunueshme. Ashtu si rreth 3.5 milionë afganë që janë detyruar të largohen nga shtëpitë e tyre, Rahmatit tani jetojnë në një lagje për personat e zhvendosur brenda vendit.

Nuk ka punë. Por 50-vjeçarja ka tarifa spitalore për të paguar për dy djemtë e saj, njëri prej të cilëve është i paralizuar dhe tjetri me sëmundje mendore, si dhe ilaçe për të shoqin.

“Unë u detyrova të shes dy nga vajzat e mia, një tetë dhe gjashtë vjeçe,” thotë ajo. Rahmati thotë se ajo i shiti vajzat e saj disa muaj më parë për 100.000 afganë secila (rreth 700 £), familjeve që nuk i njeh. Vajzat e saj do të qëndrojnë me të derisa të arrijnë pubertetin dhe më pas do t’u dorëzohen të huajve.

Delaram Rahmati, e cila shiti një veshkë për të mbajtur familjen e saj.

Nuk është e pazakontë në Afganistan që të organizohet shitja e një vajze në një martesë të ardhshme, por të rritet në shtëpi derisa të vijë koha që ajo të largohet. Megjithatë, ndërsa kriza ekonomike në vend thellohet, familjet po raportojnë se po i dorëzojnë fëmijët në një moshë gjithnjë e më të re, sepse nuk kanë mundësi t’i ushqejnë.

Megjithatë, shitja e së ardhmes së vajzave të saj nuk ishte i vetmi vendim i dhimbshëm që Rahmati u detyrua të merrte. “Për shkak të borxhit dhe urisë u detyrova të shes veshkën time,” thotë ajo nga jashtë shtëpisë së saj në lagjen e varfër të Heratit.

Afganistani është në prag të “një krize humanitare dhe kolapsi ekonomik”, sipas OKB-së. Ambasadori i agjencisë në Afganistan ka thënë se “po përjeton krizën më të keqe humanitare të historisë së saj bashkëkohore”. Thatësira, Covid-19 dhe sanksionet ekonomike të vendosura pasi talebanët morën pushtetin në gusht 2021 kanë pasur pasoja katastrofike në ekonomi. Rritjet dramatike të inflacionit kanë rezultuar në rritjen e çmimeve të ushqimeve.

Gazetaret femra në Afganistan janë në rrezik të shtuar të dhunës dhe sulmeve ekstremiste ndërsa konflikti mes qeverisë dhe talebanëve përkeqësohet.

Tregtia e veshkave është rritur në Afganistan prej disa kohësh. Por që kur talebanët morën pushtetin, çmimi dhe kushtet në të cilat bëhet tregtia e paligjshme e organeve ka ndryshuar. Çmimi i një veshke, i cili dikur varionte nga 3.500 deri në 4.000 dollarë (2.600 deri në 3.000 £), ka rënë në më pak se 1.500 dollarë (1.100 £). Por numri i vullnetarëve vazhdon të rritet.

Rahmati shiti veshkën e saj të djathtë për 150.000 afganë (1.000 £). Por shërimi i saj nga operacioni nuk ka qenë i mirë dhe tashmë, ashtu si i shoqi, edhe ajo është e sëmurë, pa para për të vizituar mjekun.

Sipas agjencisë së OKB-së për refugjatët, UNHCR, më shumë se gjysma e popullsisë prej 40 milionësh të vendit përballet me “nivele ekstreme të urisë dhe gati 9 milionë prej tyre janë në rrezik nga uria”. Për një numër në rritje afganësh, shitja e veshkës është mënyra e vetme për të marrë para për të ngrënë.

Që kur u larguan nga shtëpia e familjes në provincën Badghis katër vjet më parë, Rahmatit kanë jetuar në një kasolle balte me një çati plastike në një kamp në qytetin Herat.

“Ka muaj që kur kemi ngrënë për herë të fundit oriz. Mezi gjejmë bukë dhe çaj. Tre netë në javë, nuk kemi mundësi të hamë darkë”, thotë Salahuddin Taheri, i cili jeton në të njëjtën lagje me familjen Rahmati.

Taheri, një 27-vjeçar, baba i katër fëmijëve, i cili mbledh para të mjaftueshme për pesë bukë çdo ditë duke mbledhur dhe shitur mbeturina të ricikluara, është në kërkim të një blerësi për veshkën e tij. “Kam shumë ditë që pyes spitalet private në Herat nëse kanë nevojë për ndonjë veshkë. Madje u thashë nëse kanë nevojë urgjente, mund ta shes nën çmimin e tregut, por nuk kam marrë përgjigje”, thotë Taheri. “Unë kam nevojë për të ushqyer fëmijët e mi, nuk kam zgjidhje tjetër.”

Në pesë vitet e fundit rreth 250 transplantime zyrtare të veshkave janë kryer në spitalet në provincën Herat, me një numër shumë të kufizuar që është një anëtar i familjes që dhuron organet e tyre, thotë Asif Kabir, një zyrtar i shëndetit publik në provincë. Kostoja e transplantit të veshkës është 400.000 afgane, plus çmimi i veshkës, sipas Kabir.

Por numri i vërtetë i operacioneve në veshka mund të jetë shumë më i lartë. Një mjek që punon në një nga spitalet ku bëhen shumica e transplanteve, i cili foli në kushte anonimiteti, thotë: “Kohët e fundit numri i njerëzve që duan të shesin veshkën e tyre është rritur në Herat dhe shumica e tyre jetojnë të zhvendosur në kampe, në lagjet e varfra të Heratit. Klientët shkojnë gjithashtu në kampet e zhvendosur për të gjetur një veshkë të lirë.”

Sayed Ashraf Sadat, një aktivist i shoqërisë civile në Herat, ishte anëtar i një delegacioni të caktuar nga presidenti Ashraf Ghani për të hetuar tregtinë e paligjshme të veshkave në maj 2021.

Chinar, e cila jeton në kampin e Heratit, tha se burri i saj është i sëmurë dhe ajo duhej të shiste organin për të ushqyer katër fëmijët e tyre.

“Kemi konstatuar se spitalet nuk funksionojnë sipas ligjit. Njerëzit po punojnë brenda dhe jashtë vendit për të inkurajuar njerëzit të shesin veshkat e tyre. Këta i marrin vizat dhe i dërgojnë në anën tjetër të kufirit. Ka më shumë kërkesa për transplante veshkash jashtë Afganistanit. Vende si Irani kanë nevojë për veshka dhe afganët e varfër janë të detyruar t’i shesin ato.

Sadat thotë se hetimi ku ai ishte pjesë e identifikimit të dy spitaleve në Herat ku kryhen operacionet e transplantit të veshkave; njëri prej tyre tha se kishte përfunduar 194 operacione dhe tjetri tha 32, por më shumë se 500 njerëz pretendonin se kishin shitur veshkën e tyre, 100 nga një fshat i vetëm në Herat. “Kjo tregon se veshkat janë marrë jashtë Afganistanit,” thotë Sadat.”Për shembull, një veshkë blihet për 300.000 afganë (2.100 £) brenda Afganistanit dhe shitet për më shumë se 7.500 deri në 11.000 £ jashtë vendit,” thotë Sadat.

“Ne gjetëm prova që disa inkurajohen të shesin veshkat e tyre, të marra jashtë kufijve dhe veshkat e tyre shiten për 200.000 deri në 400.000 afganë,” thotë Sadat. “Duket se mjekët janë të përfshirë në tregti të paligjshme. Por për fat të keq, hetimi ynë u ndërpre për shkak të një situate të përkeqësuar të sigurisë.”

Një tjetër banor i kampit të Heratit, Sardar Muhamed, i cili shiti veshkën e tij, tregon plagën nga operacioni

Kanë kaluar dy muaj nga operacioni i veshkës së Rahmatit dhe paratë tashmë kanë shkuar për të shlyer borxhin mjekësor. Shërimi i saj nga operacioni vazhdon të ecë keq.

“Jam shumë sëmurë. Unë as nuk mund të ecja sepse plaga ishte e infektuar. Është shumë e dhimbshme”, thotë ajo, duke shtuar se marrësi i veshkës së saj ka paguar vetëm tarifën e operacionit, dy netë në spital dhe faturën e parë të ilaçeve.

Në ditën e transplantit, Rahmati ishte i sëmurë dhe mjekët nuk pranuan ta operonin. “Nuk mund të merrja frymë siç duhet, kështu që mjekët më zbritën nga shtrati i spitalit, por u ktheva. Unë u thashë atyre ‘Jam e lumtur me vdekjen time, por nuk mund të duroj t’i shoh fëmijët e mi të uritur dhe të sëmurë’”, thotë ajo.

Burimi: The Guardian/ Përshtati: Gazeta “Si”

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.