.png)
Nga Gazeta ‘Si’- Kur avionët amerikanë dhe izraelitë goditën Iranin këtë fundjavë, duke vrarë udhëheqësin suprem Ali Khamenei, programi kryesor i lajmeve në mbrëmje në Kinë e trajtoi ngjarjen me një hapje të pazakontë.
Faktet bazë u raportuan qartë dhe menjëherë.
Kjo bie në kontrast me atë që ndodhi vetëm dy muaj më parë, kur protesta masive shpërthyen në të gjithë Republikën Islamike. Për dy javët e para, spikerët kinezë nuk thanë asgjë.
Kur më në fund i pasqyruan trazirat, protestuesit u paraqitën si vegla të “forcave të jashtme”.
Ky kontrast zbulon një arsye pse udhëheqësit në Kinë janë më pak të shqetësuar nga sulmet ndaj Iranit sesa mendohet. Pekini u alarmua kur iranianët dolën në rrugë kundër qeverisë së tyre në fund të dhjetorit.
Spektakli i një lëvizjeje popullore që rrëzon një regjim autokratik është pikërisht lloji i zhvillimit që i bën zyrtarët kinezë nervozë. Një sulm ajror që eliminon një lider politik, nga këndvështrimi i Kinës, është një ngjarje më e menaxhueshme. Është më e lehtë të shprehësh zemërim ndaj amerikanëve “luftënxitës” dhe të imagjinosh skenarë në Iran që mund të funksionojnë në favor të Kinës.
Disa mbështetës të presidentit Donald Trump në Amerikë e kanë paraqitur vdekjen e Khameneit si një goditje shkatërrimtare jo vetëm për Republikën Islamike, por edhe për vetë Kinën. Këto reagime supozojnë se Pekini është poshtëruar.
Është e vërtetë që Kina dukej sikur po pozicionohej si një ndërmjetës i ri fuqishëm në Lindjen e Mesme. Tre vjet më parë, ajo afroi Iranin dhe Arabinë Saudite për të rivendosur marrëdhëniet zyrtare; disa e panë këtë si provë të ngritjes së ndikimit kinez në rajon. Sulmet e përbashkëta amerikano-izraelite theksojnë të kundërtën: ambiciet dhe ndikimi i Kinës në Lindjen e Mesme janë më të kufizuara.
Ashtu si në Iran, Kina qëndroi në periferi edhe në Venezuelë në janar, kur Trump dërgoi trupa amerikane për të kapur Nicolás Maduron, një aleat të Pekinit. Megjithatë, Irani ka më shumë peshë. Venezuela furnizonte më pak se 4% të importeve totale të naftës së Kinës, ndërsa Irani mbi 10%. Irani ka qenë gjithashtu një gjemb i dobishëm në krah të Amerikës, me aleatët e tij që synonin interesat amerikane në rajon. Sipas këtij argumenti, Kina do të ishte humbësja e madhe nga bombardimet.
Por ky interpretim është më shumë dëshirë sesa analizë reale. Kina nuk po vajton. Askush nuk e di si do të përfundojë operacioni ushtarak.
Nëse Amerika do të zhytej në një konflikt të gjatë në Iran, një mundësi reale, Pekini do ta shihte me njëfarë kënaqësie të fshehtë. Lufta amerikane në Irak në fillim të viteve 2000 e shpërqendroi Uashingtonin nga kërcënimi konkurrues që po shfaqej nga Kina.
Sot rivaliteti është edhe më i ashpër dhe shpërqendrimet do të ishin edhe më të kushtueshme. Julian Geëirtz, ish-zyrtar sigurie në administratën e Joe Biden, vëren se edhe pa një batak të stilit irakian, fakti që Amerika duhet të përqendrojë sërish vëmendjen në Lindjen e Mesme është në avantazh të Kinës.
“Ne kemi vetëm kaq aeroplanmbajtëse dhe kaq kohë presidenciale”, thotë ai.
Për më tepër, Kina nuk ka nevojë për Iranin aq sa Irani ka nevojë për Kinën. Blerësit kinezë përbëjnë mbi 80% të eksporteve të naftës iraniane. Edhe pse nafta iraniane është nën sanksione amerikane, rafineritë e vogla kineze kanë qenë të gatshme ta maskojnë si naftë nga vende të tjera. Kina i ka shitur Iranit edhe teknologji jetike, përfshirë mjete mbikëqyrjeje digjitale që ndihmuan regjimin të shtypte brutalisht protestat.
Megjithatë, Pekini duket se ka vendosur se Irani ka më pak rëndësi sesa më parë.
Kina ka një portofol të diversifikuar furnizuesish të naftës dhe kërkesa e saj e madhe për energji po arrin kulmin, pjesërisht falë bumit të automjeteve elektrike. Investimet direkte kineze në Iran kanë qenë relativisht të pakta, pavarësisht premtimeve. Dhe zyrtarët kinezë janë bërë më të kujdesshëm ndaj paparashikueshmërisë së Iranit, veçanërisht për perspektivën e zhvillimit të armëve bërthamore, që mund të dobësojë tabunë bërthamore në Azi, sidomos përballë Japonisë.
Kina ka investime të mëdha dhe komunitete të konsiderueshme emigrantësh në Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Arabinë Saudite, dhe nuk i ka parë me sy të mirë sulmet iraniane ndaj tyre. Siç thekson Jonathan Fulton i Atlantic Council, marrëdhëniet më të forta të Kinës në Lindjen e Mesme janë kryesisht me partnerë dhe aleatë të SHBA-së. Në këtë kuptim, Kina është më shumë një aktor i status quo-së sesa një revolucionar rajonal.
E gjitha kjo tregon një Kinë pragmatike dhe të ftohtë në llogaritje. Ajo nuk do ta braktisë Iranin, por as nuk është e lidhur emocionalisht me fatin e klerikëve në pushtet. Ajo që i intereson më shumë janë interesat e saj: çmime të qëndrueshme energjie dhe një mjedis i sigurt për investitorët. Nëse veprimet amerikane do të çonin në një qeveri iraniane që heq dorë realisht nga armët bërthamore, aq më mirë për Pekinin.
Irani nuk duhet të jetë befasuar nga kjo përmbajtje kineze. Kur Izraeli bombardoi objektet e tij bërthamore në vitin 2025, reagimi i Kinës ishte i kufizuar në deklarata të ashpra. Tani, teksa bombat bien, Kina mbetet vëzhguese.
Por nëse sanksionet hiqen dhe fillon rindërtimi, përvoja e Irakut sugjeron se kompanitë kineze me ekspertizë në infrastrukturë, teknologji dhe tregti do të jenë ndër të parat që do të shfaqen. Nafta iraniane mund të rrjedhë më lirshëm.
“Kina madje mund të përfitojë”, thotë Ding Long nga Universiteti i Studimeve Ndërkombëtare në Shangai. “Nuk duhet të jemi tepër pesimistë.”
Është një kalkulim i ftohtë, i lindur nga fakti që Kina ka interesa të mëdha ekonomike në Lindjen e Mesme, por pak dëshirë për t’u përfshirë thellë në politikën e ndërlikuar të rajonit.
Sot është spektatore ndërsa bombat bien mbi Iran. Nuk do të mbetet e tillë kur të nisë rindërtimi.
Marrë nga The Economist/Përshtati Gazeta Si
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje