.png)
Nga Gazeta ‘SI’ – Vendimi i fundit i qeverisë për zgjerimin e mbështetjes ndaj startup-eve dhe scaleup-eve, duke përfshirë edhe investimin e drejtpërdrejtë të shtetit në kapitalin e kompanive, paraqitet si hap drejt inovacionit. Në praktikë, megjithatë, ky model ngre shqetësime serioze për mënyrën se si shteti po zgjeron rolin e tij në treg.
Rreziku kryesor është korrupsioni dhe kapja e vendimmarrjes. Kur fondet publike përdoren për të hyrë drejtpërdrejt në kapitalin e bizneseve private, pa struktura të pavarura investimi dhe pa filtra realë tregu, rritet ndjeshëm mundësia e favorizimeve, klientelizmit dhe ndarjes selektive të fondeve. Përvoja shqiptare me fondet publike tregon se deklaratat formale të konfliktit të interesit nuk mjaftojnë për të garantuar integritetin e procesit.
Një tjetër problem i rëndësishëm është mungesa e një strategjie të qartë daljeje të shtetit nga kapitali. Pa afate të përcaktuara dhe pa rregulla për shitjen e aksioneve, shteti rrezikon të mbetet për një kohë të pacaktuar brenda kompanive, duke ndikuar drejtpërdrejt në vendimmarrjen e tyre dhe duke dekurajuar investitorët privatë.
Po aq problematik është fakti se ky model mund të zëvendësojë kapitalin privat, në vend që ta plotësojë atë. Bizneset orientohen drejt fondeve publike, ndërsa investitorët e tregut tërhiqen përballë një shteti që ofron kushte më të buta dhe merr rrezik që normalisht i takon tregut. Rezultati është deformim i konkurrencës dhe varësi nga buxheti publik.
Edhe monitorimi i projekteve mbetet i kufizuar dhe formal. Vlerësimi i ndikimit për një periudhë të shkurtër pas përfundimit të projekteve nuk pasqyron suksesin real të inovacionit, por vetëm përmbushjen administrative të kritereve, një praktikë e njohur në shumë skema publike shqiptare.
Europa: shteti si lehtësues, jo si shpërndarës pushteti
Në vendet e Bashkimit Europian, mbështetja për startup-et dhe scale-up-et ndjek një logjikë tjetër. Shteti rrallë vepron si investitor i drejtpërdrejtë. Fondet publike kanalizohen përmes strukturave të pavarura profesionale, shpesh në bashkë-investim me kapital privat dhe me rregulla të qarta daljeje.
Në Francë, Gjermani apo Mbretërinë e Bashkuar, investimet publike synojnë të mbushin boshllëqet e tregut, jo të zgjedhin fituesit. Vendimmarrja është teknike, jo administrative, dhe ndikimi politik minimizohet përmes transparencës dhe përgjegjshmërisë së lartë.
Dallimi thelbësor
Ndryshe nga modeli europian, qasja e ndjekur nga qeveria shqiptare rrezikon të kthejë mbështetjen për inovacionin në një instrument pushteti dhe korrupsioni, jo në një mekanizëm zhvillimi. Kur shteti merr rolin e investitorit pa garanci reale pavarësie dhe kontrolli, inovacioni humbet dhe rreziku paguhet nga taksapaguesit.
Pa korrigjime thelbësore, ky model rrezikon të prodhojë pak inovacion dhe shumë favore.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
