‘Është krim që bizelet janë lënë pas dore!’ Superushqimet e harruara që duhet të jenë pjesë e dietave

Po, të gjithë e dimë që boronicat dhe lakra ‘kale’ janë të mira për ne. Por çfarë mund të themi për disa nga heronjtë e tjerë të ushqimit më pak të tregtuar që kanë rënë nga moda?

Mendoni për një superushqim. Çfarë ju vjen ndërmend? Avokado? Shafran i Indisë? Quinoa? Shumë prej nesh do të kenë një kuptim të të ashtuquajturave superushqime më të zakonshme. Ato që janë bërë superhero dietikë falë marketingut të zgjuar.

Dhe ka edhe superushqime të tjera të supozuara që janë po aq të pasura me lëndë ushqyese, por që marketingu nuk i ka sjellë (ende) në vëmendjen tonë. Dikur një pjesë e rregullt e dietës, ato janë, ndoshta padrejtësisht, jashtë modës. Cilat ushqime me vlera të mëdha ushqyese i kemi harruar? Cilat duhet t’i riintegrojmë?

Sepse, siç theksojnë ekspertët, nuk ka në të vërtetë diçka të tillë si një superushqim- ka shumë më tepër të bëjë me një superdietë.

“Ne të gjithë duam një përgjigje që është një gjë e vetme. A është fibër? A është proteinë? A është brokoli?” thotë Josiah Meldrum, dietolog.

“Gjëja që na mungon është se superpërbërësi i vërtetë është diversiteti.”

Bizele

Të gjithëve u pëlqen të flasin me zë të lartë për përfitimet e fasuleve, por bizelet lihen pas dore në mënyrë kriminale. Bizelet e thata në përgjithësi kanë “të gjitha cilësitë e njëjta me fasulet”, thotë Meldrum. Ai nuk po flet për bazën por për varietete të tilla si karlini- “një bizele me lëkurë të errët, që ishte e zakonshme në të gjithë Europën veriore” dhe ‘palca e palcës’, “një lloj bizeleje e trashë, e cila përdoret për të bërë bizele të shtypura”.

Edhe ato kanë histori.

“Ato janë një nga kulturat e para që u kultivuan në Mbretërinë e Bashkuar nga fermerët e parë neolitikë”, thotë Meldrum. Ato janë, thotë historiania e ushqimit Annie Gray, “pulsi ynë vendas… ne hëngrëm shumë prej tyre, dhe janë të shkëlqyera”.

Pse drita e tyre u fsheh? Është e komplikuar, thotë Meldrum.

“Industrializimi i hershëm do të thotë se u pasuruam” dhe për këtë arsye pati një “larmi ushqimesh të reja nga fundi i shekullit të 18-të e tutje”. Nëse duhej të haje diçka aq të thjeshtë sa bizelet, qartësisht nuk po ia dilje aq mirë, kështu që bizelet “u stigmatizuan”. Gray e thotë më hapur: është “sepse ato shoqërohen me varfërinë”.

Më shumë i mashtruan paraardhësit tanë, megjithatë, sepse, sipas terapistit të të ushqyerit Xuxa Milrose, bizelet karlin janë “shumë të pasura me fibra, janë një burim i mirë i proteinave me bazë bimore dhe janë vërtet të gjithanshme”. Sipas Bini Suresh, dietologe, “për vendet ku marrja e fibrave është nën masë, bishtajoret tradicionale si këto janë jashtëzakonisht të rëndësishme”.

Krumbulla të thata

Shpesh të shpërfillura si të modës së vjetër, kumbullat e thata me sa duket ishin në modë gjatë mbretërimit të Elizabeth I.

“Ato janë në thelb si hurma, por me një PR më pak të suksesshëm”, thotë Milrose.

“Ato janë po aq të pasura me fibra, janë vërtet të pasura me përbërës mbrojtës bimorë të quajtur polifenole dhe kanë një lloj specifik sheqeri në to të quajtur sorbitol që rrit sasinë e lëngjeve që thith zorrët tuaja, gjë që ndihmon në zbutjen e jashtëqitjes.”

Reputacioni i tyre (i papëlqyeshëm për disa) si një laksativ natyral është ndoshta pjesë e arsyes pse ato ranë nga moda. Por kjo nuk duhet t’ju dekurajojë. Ato janë gjithashtu, sipas Milrose, “shumë të pasura me vitamina dhe minerale si bakri, kaliumi, magnezi, vitamina K dhe nuk kanë efektin që do të kishin gjërat e tjera të ëmbla në shkaktimin e rritjes së sheqerit në gjak kaq shpejt, për shkak të përmbajtjes së tyre të sorbitolit dhe sepse kanë pak sheqerna glicemike”.

Plus, sipas Suresh, hulumtimet e reja, veçanërisht tek gratë në postmenopauzë, sugjerojnë se konsumi i rregullt i kumbullave të thata mund të ndihmojë në ruajtjen e dendësisë minerale të kockave.

‘Quark’ –djathë gjize

Një fjalë gjermane për gjizë, quark është “një djathë i butë dhe i papjekur” që, sipas Milrose, nuk është ndryshe nga gjiza. Megjithatë, ndërsa djathi i gjizës ka gëzuar një ringjallje falë faktit që është “kaq i pasur me proteina dhe i ulët në yndyrë, si dhe është vërtet i gjithanshëm”, quark është ende në shitje- të paktën në Mbretërinë e Bashkuar- pavarësisht se është “në fakt më i lartë në proteina dhe më i ulët në kalori sesa gjiza”.

Sipas Suresh, “me rritjen e ndërgjegjësimit për sarkopeninë (humbja e muskujve që lidhet me moshën), burimet e proteinave të arritshme si quark janë të vlefshme dhe ai ofron proteina me cilësi të lartë pa peshën e shumë djathrave”.

Ashtu si gjiza, quark është një përbërës i gjithanshëm dhe mund të përdoret në pjata të ëmbla dhe të kripura, nga ëmbëlsirat me djathë te smoothiet dhe musaka. Tre pjata që, pavarësisht se qëndrojnë mirë në një fjali, nuk duhet të shërbehen kurrë së bashku.

Mëlçia

Dikur një element kryesor i gatimit, në vitet ’60 dhe ’70 ishte mjaft popullore të haje mish mëlçie dhe organesh, thotë Milrose ndërsa tani mëlçia është zhdukur pothuajse nga shumë vende.

Është ende popullore në pjesë të mëdha të botës dhe shpesh quhet “multivitamina e natyrës”. Ndërsa Milrose nuk e mbështet ose promovon atë (ajo është një avokate e të ngrënit me bazë bimore), mëlçia është, thotë ajo, “e dendur nga ana ushqyese- është kaq e mbushur me proteina, hekur dhe vitamina B, si dhe është një nga burimet më të mira shtazore të vitaminës A”.

Suresh shkon aq larg sa e quan atë “një nga ushqimet më të dendura me lëndë ushqyese në dispozicion”.

Përmbajtja e saj e hekurit në veçanti nuk është për t’u nënvlerësuar. Sidomos duke pasur parasysh se “mungesa e hekurit mbetet mungesa më e zakonshme ushqyese në nivel global”, sipas Suresh, “veçanërisht midis grave me menstruacione”.

Megjithatë, thotë ajo, “një nga burimet tona më të pasura tradicionale ka rënë nga moda”. Plus, “hekuri hem (nga burimet shtazore) është më i biodisponueshëm sesa hekuri jo-hem që gjendet në ushqimet bimore”.

Por edhe më mishngrënësit midis nesh do të duan ta konsumojnë me përmbajtje. Mëlçia është e pasur me vitaminë A, dhe Milrose paralajmëron se “moderimi është çelësi”, për të shmangur toksicitetin e vitaminës A.

Gruri emmer

Ky paraardhës i grurit durum është, thotë Meldrum, “një nga drithërat origjinale”.

Me rrënjë të lashta të Lindjes ai ka mbijetuar në pjesë të Europës ku tradicionalisht është ngrënë, sepse është përshtatur shumë mirë me kushtet mjaft të vështira të rritjes.

Ky lloj gruri është shumë i fortë por përmban fibra dhe sipas ekspertëve, është “fantastikisht ushqyes”.

Pse ka dalë nga përdorimi i zakonshëm?

Ky lloj gruri nuk i përgjigjet mirë plehrave të azotit, kështu që nuk është i përshtatshëm për bujqësinë konvencionale.

Gruri Emmer është i gjithanshëm dhe, me shijen e tij të arrës, është më i shijshëm se orizi. Mund ta përdorni, thotë Meldrum, si një zëvendësim të drejtpërdrejtë për orizin, grurin bulgur ose kuskusin.

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.

Ushqim