.png)
Nga Gazeta “SI”- Çmimet letrare në Shqipëri kanë qenë dhe mbeten burim debatesh të cilat zgjasin e zgjasin pafund, aq sa shpesh, debati zë debatin dhe ende nuk është mbyllur kapaku.
Këtë herë, debatet janë nxitur nga Çmimet kombëtare të letërsisë, më të rëndësishmit që jepen në vend në harkun e një viti. Shkak ishte mungesa e çmimit për poezinë dhe atij të letërsisë për fëmijë, të cilat tradicionalisht kanë qenë pjesë e vlerësimit të përvitshëm.
Kështu nisën edhe reagimet e para nga shkrimtarë, botues dhe poetë, dikush për mungesën e zhanreve e dikush për mënyrën diskrete të ndarjes së këtyre çmimeve, mjaftueshëm për të nxitur debatin.
I pari që reagoi ishte shkrimtari Alban Tufa, i cili kritikoi mënyrën e ndarjes së çmimeve gati-gati në diskrecion të plotë, duke nënkuptuar mosinformimin për ata që ishin nominuar. Pasuar nga shkrimtarja e letërsisë për fëmijë Rovena Rozhani, e cila ngrinte disa pyetje mbi arsyen e heqjes së çmimit për letërsinë për fëmijë.
Po ashtu, shkrimtari Agron Tufa reagoi ashpër ndaj heqjes së poezisë nga kriteret vlerësuese, duke e cilësuar këtë si thyerje të një rekordi historik në lëmin e poezisë.
E për të ardhur së fundmi te reagimi i botueses Elda Vela, e cila theksonte mungesën e vlerësimit ndaj letërsisë për fëmijë si alarm kombëtar.
Besnik Mustafaj: Rregullorja na u propozua nga QKLL
Shkrimtari Besnik Mustafaj, në cilësinë e kryetarit të jurisë së Çmimeve Kombëtare të Letërsisë 2024, sqaron për Gazetasi.al procesin e përzgjedhjes, por edhe arsyen se pse këtë vit u dha vetëm një çmim që përfshinte të gjitha zhanret në një.
“Sipas rregullores që na është propozuar nga Qendra Kombëtare e Librit dhe Leximit, na është përcaktuar se do të kishte vetëm një Çmim të Madh të Letërsisë Shqipe, i cili përfshinte poezinë, romanin, tregimet dhe letërsinë për fëmijë. Pra, vetëm një vepër fituese, e cila do të shpallej si Çmimi i Madh Kombëtar i Letërsisë, për t’i dhënë një karakter më përfaqësues.”
Ai shton se në short-listë kanë qenë emra të konsoliduar të letërsisë shqipe dhe kjo listë është bërë publike. Gjithashtu sqaron edhe mënyrën se si poezia u vlerësua në këtë edicion.
“Siç shihet nga short-lista, aty janë përfshirë edhe shkrimtarë, por edhe poetë të cilët janë emra të konsoliduar të letërsisë shqipe, si Mimoza Ahmeti, Agron Tufa etj., por me libra në gjini të ndryshme. Formula kjo ka qenë. Çmimi i Mirënjohjes i është dhënë Hamit Aliajt pas vdekjes si nderim për poezinë, e cila në njëfarë mënyre është përfaqësuar në këto çmime.”
Alda Bardhyli: Tregimi, letërsia për fëmijë apo poezia nuk kishin prurje cilësore
Për ta sqaruar më tej këtë debat, drejtoresha e Qendrës Kombëtare të Librit dhe Leximit, Alda Bardhyli, thotë për Gazetasi.al se procedura e këtij viti ishte propozim i bordit të QKLL-së dhe jurive të mëparshme, të cilat vlerësuan në bazë të prurjeve.
“Ndryshimet erdhën pas propozimeve të bëra nga juritë e mëparshme që prurjet e një viti nuk justifikonin nga cilësia vlerësimet që jepnin. Kategori si tregimi, letërsia për fëmijë apo poezia nuk kishin prurje të mjaftueshme për gjykim dhe këto prurje nuk justifikonin nivelin e kërkuar. Pas shqyrtimit, Kolegji i Qendrës vendosi që çmimet të reduktoheshin në tre kategori, ku Çmimi i Madh i Letërsisë përmbledh tregimin, poezinë dhe romanin.”
Ajo shton se ky ndryshim u bë në funksion të promovimit të një krijimtarie më cilësore, duke mos e shpërqendruar vëmendjen e lexuesit nga çmimet e copëzuara.
“Në një treg të vogël letrar, shumë çmime shpërqendrojnë vëmendjen dhe zvogëlojnë ndikimin e secilit. Me këtë strukturë, çdo çmim shërben për të nxjerrë në pah autorët më meritorë, për të promovuar krijimtarinë cilësore dhe për të forcuar identitetin kulturor të letërsisë shqiptare. Numri i kufizuar i çmimeve nuk është një kufizim i krijimtarisë, por një garanci që vlerësimi të mbetet i drejtë, analitik dhe i rëndësishëm për të gjithë komunitetin letrar.”
Në fund, Bardhyli sqaron se edhe poezia këtë vit kishte përfaqësuesit e saj, të cilët u nderuan.
“Këtë vit ne vlerësuam poetin e nderuar Hamit Aliaj pas vdekjes, edhe për faktin që libri i tij me poezi, i cili mori vlerësimet më të larta nga juria, nuk mund të ishte pjesë e gjykimit, pasi rregullorja përjashton autorët që nuk jetojnë më. Vlerësimi i poetëve që kanë dhënë një kontribut të rëndësishëm në letërsinë dhe kulturën shqiptare është një akt jo vetëm mirënjohjeje, por edhe përgjegjësie kulturore.
Nuk është hera e parë që Çmimet Kombëtare të Letërsisë shoqërohen me vlerësime mirënjohjeje për autorë që nuk janë më, por që kanë sjellë një vlerë në kulturën shqiptare. Në vitin 2021 u nderua poeti Petrit Ruka pas vdekjes” përfundon Bardhyli.
Nuk është hera e parë që ndryshimi i procedurave të përzgjedhjes së fituesve për Çmimet Kombëtare të Letërsisë ndez debat. Vjet në këtë kohë, shkrimtarët Mira Meksi dhe Primo Shllaku i patën publike kritikat mbi përbërjen e jurisë, emrat e të cilëve u mbajtën të fshehtë deri në ditën e shpalljes së çmimeve.
Në njëfarë mënyre, ky debat është po aq i shëndetshëm dhe i domosdoshëm sa nevoja për të shkruar letërsi e për të synuar më vonë një çmim i cili, për nga vlera, zgjat aq sa zgjat viti kalendarik.
Herë për procedura, herë për mungesë cilësie apo pak nepotizëm të fshehtë, çmimet letrare në vend nxisin reagime aq sa shpesh vetë rëndësia e tyre përmbyset nga grindjet dhe pakënaqësitë që i rrethojnë.
E përtej qëllimeve shpesh nepotike dhe egoiste ( jo gjithmonë), diçka të mirë prodhojnë; debate për letërsinë shqipe.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
