Pse nuk i mbajmë mend kujtimet në moshën 3-vjeçare?

Përvojat e hershme janë të rëndësishme për zhvillimin dhe jetën e ardhshme, si të rritur nuk kujtojmë asgjë ose shumë pak nga ato ngjarje të hershme formuese, siç janë bërja e hapave të parë ose mësimi i fjalëve të para. Në fakt, kur të rriturit pyeten për kujtimet e tyre të para, ata zakonisht nuk kujtojnë ngjarje para moshës 2-4 vjeç, me vetëm një kujtim të fragmentuar të ngjarjeve që kanë ndodhur midis moshës 3 dhe 7 vjeç. Ky fenomen shpesh quhet amnezi e fëmijërisë. Ajo është një paaftësi e fëmijëve dhe të rriturve për të kujtuar kujtimet episodike para moshës 2-4 vjeçe.

Sigmund Freud ishte studiuesi i parë që zhvilloi teorinë e amnezisë së fëmijërisë, pasi ai kishte vërejtur se pacientët e tij rrallë kishin qenë në gjendje të kujtojnë kujtimet e ngjarjeve që ndodhën gjatë viteve të para të jetës. Ai besonte se kujtimet e fëmijërisë shtypen dhe kështu harrohen.

Një shpjegim i mundshëm i amnezisë në fëmijëri është mungesa e zhvillimit neurologjik, domethënë zhvillimi i pjesëve të trurit që janë përgjegjëse për ruajtjen dhe rikuperimin e kujtimeve episodike. Për shembull, disa studiues besojnë se zhvillimi dhe funksionimi i korteksit paraballor (zona e korteksit në pjesën e përparme të trurit) është thelbësore për krijimin e kujtimeve. Për më tepër, lëvorja paraballore dhe hipokampusi supozohet të jenë vendimtare për zhvillimin e kujtimeve autobiografike. E rëndësishmja, këto dy struktura të trurit zhvillohen rreth moshës 3 ose 4 vjeç.

Mungesa e pjekjes neurologjike, domethënë maturimi i strukturave të trurit të kërkuara për krijimin, ruajtjen dhe rikujtimin e kujtimeve gjatë foshnjërisë dhe fëmijërisë mund të shpjegojë fenomenin e amnezisë së fëmijërisë. Sipas këtij shpjegimi, amnezia e fëmijërisë ndodh jo për shkak të humbjes së kujtimeve me kalimin e kohës, siç kishte sugjeruar Frojdi, por më tepër për shkak të mungesës së ruajtjes së këtyre kujtimeve në radhë të parë. Mungesa e kujtimeve të ruajtura, sipas kësaj teorie, është për shkak të papjekurisë së trurit.

Disa prova nga Universiteti i Kembrixh kanë sugjeruar që amnezia për ngjarjet që ndodhin në fëmijërinë e hershme (para moshës 2 vjeç) mund të shpjegohet të paktën pjesërisht nga vështirësitë në kujtesën verbale të kujtimeve që ishin të koduara para se të fillojmë të flasim. Në përputhje me këtë është fakti se shumica e fjalëve (fjalori) mësohen midis moshës 2 vjeç dhe 6 muaj dhe 4 vjeç e 6 muaj.

Amnezia e fëmijërisë duket se nuk është një fenomen ekskluzivisht njerëzor. Në të vërtetë, studiuesit në Universitetin e Kembrixh kanë vërejtur amnezi të fëmijërisë tek kafshët (për shembull, brejtësit). Zbulimi i amnezisë tek kafshët ka treguar mundësinë e hetimit të mekanizmave themelorë të amnezisë së fëmijëve duke përdorur modele shtazore. Studimet mbi kafshët kanë adresuar rëndësinë e disa pjesëve të trurit dhe zhvillimin e tyre në lidhje me amnezinë e fëmijërisë. Për shembull, ata kanë treguar se shkalla e lartë e neurogjenezës në hipokampus siç vërehet në foshnjëri mund të shpjegojë harresën e përshpejtuar të kujtimeve. Duket se integrimi i neuroneve të reja në qarkun ekzistues mund të destabilizojë dhe dobësojë kujtimet ekzistuese.

Studiuesit e Kembrixh besojnë se është e paqartë nëse amnezia e fëmijërisë ndodh për shkak të dështimit të rikuperimit të kujtesës ose dështimit të ruajtjes së tyre. Harresa mund të përshkruhet si një funksion linear i kohës që kalon që nga ngjarja. Meqenëse ekziston një hapësirë e gjatë kohore midis ngjarjeve të hershme dhe kujtimeve në moshën e rritur, mund të supozohet se ngjarjet e hershme thjesht harrohen. Akoma, disa studiues nuk pajtohen.

Viatcheslav Wlassoff, një konsulent shkencor dhe mjekësor me përvojë në kërkime farmaceutike dhe gjenetike thotë se subjektet kujtojnë shumë më pak kujtime për ngjarjet që ndodhin midis moshës 6 dhe 7 vjeç. Kështu, harrimi nuk mund ta shpjegonte plotësisht fenomenin e amnezisë në fëmijëri. Kjo është arsyeja pse është zhvilluar një hipotezë neurogjenike e amnezisë në fëmijëri.

Burimi: Brain blogger. Përktheu: Gazeta “Si”

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.