.png)
Nga Gazeta ‘Si’- Perspektiva që Ukraina të anëtarësohet në Bashkimin Europian si anëtare e plotë deri në vitin 2027 shihet gjerësisht si “jorealiste”, duke pasur parasysh kompleksitetin e acquis communautaire (ligjeve, rregullave, politikave dhe standardeve) të BE-së.
Në të njëjtën kohë, shumëkush beson se një “anëtarësim i kufizuar” i vendit do të krijonte një precedent të rrezikshëm, veçanërisht sa i përket rrugës europiane të Malit të Zi dhe Shqipërisë, të cilat konsiderohen si pararojë në procesin e anëtarësimit.
Sipas Pierre Mirel, ish-drejtor i Drejtorisë së Përgjithshme për Zgjerim në Komisionin Europian, “pengesat dhe sfidat flasin në favor të një procesi gradual anëtarësimi, ose një formule tjetër të ndërmjetme, pasi një anëtarësim i shpejtë i Ukrainës nuk është as i dëshirueshëm dhe as i mundur”.
“Pushtimi i Ukrainës nga Rusia më 24 shkurt 2022 shkaktoi emocione të forta dhe çoi në vendimin e Këshillit Europian për të hapur negociatat për anëtarësimin e Ukrainës në Bashkimin Europian. Emocioni dhe gjeopolitika mbizotëruan kështu mbi meritat e vetë vendit kandidat. Sfidat do të bëhen gjithnjë e më të dukshme me përparimin e negociatave”, deklaron Mirel.
Në të njëjtën linjë, Jovana Marović, ish-ministre e Çështjeve Europiane të Malit të Zi dhe anëtare e Grupit Këshillimor të Politikave për Ballkanin në Europë (BiEPAG), thekson se “çështja e Ukrainës nuk ka të bëjë vetëm me zgjerimin, por edhe me të ardhmen strategjike të vetë Bashkimit Europian”.
“Megjithatë, nëse Ukraina do të bëhej anëtare e BE-së deri në vitin 2027, kjo do ta ndërlikonte në mënyrë të pashmangshme pozicionin e të gjithë kandidatëve të tjerë, përfshirë vendet e Ballkanit Perëndimor”, nënvizon Marović.
“Anëtarësimi nuk mund të jetë i qëndrueshëm pa një marrëveshje për kufijtë”
Presidenti i Ukrainës, Volodymyr Zelenskyy, e ka identifikuar në mënyrë eksplicite vitin 2027 si objektivin e vendit për anëtarësim të plotë në BE. Ai e karakterizon këtë afat jo thjesht si një qëllim ekonomik, por si një “garanci kyçe sigurie” si për Ukrainën, ashtu edhe për Europën.
Gjatë një konference për shtyp në Vilnius në fillim të vitit 2026, Zelenskyy deklaroi se Ukraina do të ishte “teknikisht gati” për anëtarësim deri në vitin 2027. Strategjia e tij parashikon hapjen e të gjitha 33 kapitujve negociues deri në fund të vitit 2026 dhe përfundimin e harmonizimit legjislativ të nevojshëm në gjysmën e parë të vitit 2027.
Megjithatë, pengesa kryesore për objektivin e vitit 2027 është kërkesa për unanimitet mes 27 shteteve anëtare të BE-së.
Hungaria, nën kryeministrin Viktor Orbán, ka përdorur vazhdimisht të drejtën e vetos për të bllokuar hapjen e grupeve negociuese.
Po ashtu, kancelari gjerman Friedrich Merz ka shprehur skepticizëm, duke deklaruar se anëtarësimi deri në vitin 2027 “nuk është i mundur” dhe duke theksuar se Ukraina duhet fillimisht të përmbushë plotësisht kriteret e shtetit të së drejtës dhe të të drejtave të njeriut.
“Është tashmë e qartë se do të jetë jashtëzakonisht e vështirë të arrihet konsensus për Ukrainën brenda Unionit, siç shihet nga kundërshtimi i vazhdueshëm i Hungarisë ndaj përparimit të saj në negociatat e anëtarësimit. Nëse BE-ja nuk është në gjendje të sigurojë unitet as për hapat bazë të procesit të integrimit, është edhe më e vështirë të imagjinohet se mund të sigurojë pëlqimin e të gjitha shteteve anëtare për anëtarësimin e plotë të Ukrainës në një periudhë kaq të shkurtër”, vëren Jovana Marović.
Ajo shton se “në të njëjtën kohë, është po aq e qartë se Bashkimi Europian nuk e ka më luksin e pasivitetit kur bëhet fjalë për Ukrainën”.
“Nëse dëshiron të ruajë rëndësinë e tij politike, ndikimin gjeopolitik dhe besueshmërinë si aktor global, BE-ja duhet të tregojë gatishmërinë për të marrë vendime të guximshme politike”, thekson ajo.
Në të njëjtin drejtim, Pierre Mirel thotë se një nga sfidat kyçe do të jetë opinioni publik brenda BE-së.
“Sapo emocionet të zbehen, mund të parashtrohen shumë arsye – disa të vlefshme, disa të fabrikuara – për të refuzuar ose shtyrë anëtarësimin e Ukrainës. Partitë politike ekstreme mund ta kundërshtojnë atë ndërsa mbështetja ushtarake për Ukrainën zbehet, veçanërisht nëse kjo bëhet në dëm të shpenzimeve për arsimin dhe shëndetësinë”, sqaron Mirel.
Ai nënvizon se pushtimi i pjesëve të territorit të Ukrainës është një tjetër pengesë për anëtarësimin.
“Negociatat e anëtarësimit nuk mund të kenë sukses nëse ky fakt injorohet, pasi kjo do të nënkuptonte pranimin e politikës së forcës që i shkëputi këto territore nga një shtet sovran. Por refuzimi i saj për shkak se është e ndarë – në përputhje me qëndrimin e mbajtur pas dështimit në Qipro, e cila ende mbetet e ndarë – do ta bënte Ukrainën dhe Unionin peng të Rusisë. Anëtarësimi nuk mund të jetë i qëndrueshëm dhe i sigurt pa një marrëveshje për kufijtë, të mbështetur nga garanci solide”, paralajmëron Mirel.
Një sërë sfidash financiare dhe institucionale
Nëse Ukraina do të anëtarësohej në vitin 2027, ajo do të bëhej vendi i pestë më i madh i BE-së për nga popullsia dhe më i madhi për nga sipërfaqja, çka do të kërkonte një rishpërndarje masive të fondeve të Politikës së Përbashkët Bujqësore (CAP) dhe Fondevе të Kohezionit.
Përveç kësaj, zgjerimi i BE-së udhëhiqet nga “Kriteret e Kopenhagës”, të cilat kërkojnë që vendet kandidate të arrijnë stabilitet të institucioneve që garantojnë demokracinë, shtetin e së drejtës, të drejtat e njeriut dhe një ekonomi tregu funksionale.
“Së pari, nuk mund të injorohet fakti që Ukraina është një vend shumë i madh. Anëtarësimi i saj do të kërkonte jo vetëm reforma institucionale brenda BE-së, por edhe ndryshime të thella në politikat kyçe europiane – veçanërisht në bujqësi, kohezion dhe mjedis. Këto reforma do të ishin të gjata, komplekse dhe politikisht të ndjeshme, çka mund të ngadalësonte edhe më tej procesin e zgjerimit për vendet e tjera ose ta bënte atë edhe më të pasigurt”, thotë Jovana Marović.
Duke elaboruar sfidat financiare të “anëtarësimit të përshpejtuar” të Ukrainës, Pierre Mirel thekson se “kontributet buxhetore të BE-së do të duhet të shpërndahen në një periudhë të gjatë ose të sigurohen burime specifike, si p.sh. një taksë paqeje”.
“Në sfidën e dytë, atë të bujqësisë, do të nevojiten periudha shumë të gjata tranzicioni për të shmangur tronditjen e bujqësisë europiane”, sqaron ai.
Sipas Mirel, sa i përket të ashtuquajturave “themele”, rruga përpara “do të jetë e ngushtë dhe plot kurthe”.
“Ukraina do të duhet të dëshmojë qëndrueshmërinë dhe rezultatet e reformave të saj me kalimin e kohës”, nënvizon ai.
“Anëtarësimi i përshpejtuar i Ukrainës nuk do të ishte garanci sigurie”
Nga pikëpamja ligjore, BE-ja duhet të marrë në konsideratë edhe nenin 42.7 të Traktatit të Bashkimit – klauzolën e mbrojtjes reciproke. Prandaj, pranimi i një vendi që është aktualisht në luftë do të aktivizonte teorikisht këtë nen, duke e tërhequr potencialisht të gjithë bllokun në një konflikt të drejtpërdrejtë me Rusinë – një skenar që shumë shtete anëtare dëshirojnë ta shmangin.
“Sfida kryesore do të jetë, megjithatë, e ardhmja e kufijve dhe sigurisë së BE-së, me dy pasoja: pranimi i një vendi të ndarë dhe të pushtuar, si dhe aftësia e Unionit për ta integruar atë dhe për të garantuar sigurinë e vet. Neni 42.7 i Traktatit të BE-së përcakton: ‘Në rast se një shtet anëtar është viktimë e agresionit të armatosur në territorin e tij, shtetet e tjera anëtare kanë ndaj tij detyrimin e ndihmës dhe asistencës me të gjitha mjetet që kanë në dispozicion’. Edhe duke vepruar së bashku, shtetet anëtare aktualisht nuk kanë kapacitetet e NATO-s”, sqaron Pierre Mirel.
Ai thekson se lufta në Ukrainë “ka nxjerrë në pah dështimin e fuqisë sonë të butë dhe ka nënvizuar dobësitë ushtarake të Unionit jashtë NATO-s”.
“Anëtarësimi i Ukrainës, për rrjedhojë, nuk do të ishte një garanci sigurie. Fuqia e butë e Unionit nuk do ta mposhtë kurrë fuqinë e fortë të Rusisë”, pretendon ai.
Një model “anëtarësimi i kufizuar” do të ishte i padrejtë për vendet e tjera kandidate
Sipas disa burimeve diplomatike, Komisioni Europian po shqyrton mënyra për t’i lejuar Ukrainës një anëtarësim të shpejtë në BE, si pjesë e një marrëveshjeje paqeje me Rusinë, por pa i dhënë Kievit të drejta të plota anëtarësimi.
Reuters sqaroi se këto të drejta “do të fitoheshin” vetëm pas periudhave tranzitore.
Duke komentuar këto pretendime, Jovana Marović deklaron se mundësia e një anëtarësimi “të lehtë” ose të kufizuar, e ndërtuar për Ukrainën – pra një model pa të drejta të plota vendimmarrjeje – “është veçanërisht shqetësuese”.
“Një qasje e tillë do të ishte thellësisht e padrejtë për vendet që kanë kaluar prej vitesh një proces të vështirë dhe shpesh zhgënjyes anëtarësimi, si Mali i Zi, i cili në të gjitha fushat është dukshëm përpara Ukrainës sa i përket përputhshmërisë me standardet europiane. Kjo do ta minonte edhe më tej parimin e ‘lojës së ndershme’ dhe do ta cenonte seriozisht besueshmërinë e politikës së zgjerimit”, vëren Marović.
Çfarë mund të bëjë BE-ja në këto rrethana?
Ndërsa disa zyrtarë të BE-së pranojnë se Ukraina ka përfunduar “procesin më të shpejtë të shqyrtimit” ndonjëherë për një vend kandidat, ata mbeten skeptikë ndaj afatit të vitit 2027. Në këtë kontekst, theksohet se anëtarësimi është një proces “i bazuar në meritë”.
Sipas Jovana Marović, “qasja e vetme e qëndrueshme dhe e drejtë është të kërkohet një zgjidhje përmes vetë përmbajtjes së traktatit të anëtarësimit, pra të projektohet një model që mundëson anëtarësim të plotë, por me mekanizma të qartë dhe detyrues për vazhdimin e reformave pas hyrjes në Union”.
“Një kornizë e tillë mund të pajtojë dy nevoja: nga njëra anë, nevojën politike që Ukraina të lidhet fort me BE-në, dhe nga ana tjetër, shqetësimet legjitime të shteteve anëtare për rrezikun e regresit ose destabilizimit të Unionit pas zgjerimit. Vetëm anëtarësimi i plotë mund të jetë një opsion serioz dhe i besueshëm – çdo gjë tjetër do të krijonte një precedent të rrezikshëm”, thekson ajo.
Marović pohon se “do të ishte e drejtë që BE-ja të fillonte punën për traktatin e anëtarësimit me Malin e Zi, një vend me 13 kapituj negociues të mbyllur përkohësisht, dhe me një udhërrëfyes të miratuar nga Komisioni Europian”.
“Një model i tillë duhet më pas të përdoret edhe për vendet e tjera kandidate. Koha është e kufizuar dhe është e nevojshme që Bashkimi Europian të veprojë shpejt, me vendosmëri dhe në mënyrë strategjike, sepse vendimet që do të marrë për Ukrainën do të përcaktojnë edhe të ardhmen e politikës së zgjerimit dhe marrëdhëniet me të gjitha vendet e tjera kandidate”, përfundon ajo.
Sipas Pierre Mirel, në këto kushte, do të jetë me rëndësi jetike që BE-ja të mirëpresë Shqipërinë dhe Malin e Zi sapo ato të përmbushin kriteret dhe kushtet.
“Në të kundërt, BE-ja do ta humbiste besueshmërinë e saj… Vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor duhet më pas të ndjekin procesin gradual të anëtarësimit”, përfundon Mirel.
Burimi: European Western Balkans/Përshtati Gazeta Si
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
