.png)
Nga Gazeta ‘Si’-Deri pak vite më parë ishte një gërmadhë gjigante e braktisur në qendër të Tiranës, e mbuluar me shkrime dhe xhama të thyer, një trashëgimi e një të shkuare që njerëzit duan ta harrojnë shpejt, sepse është sinonim i varfërisë, mjerimit dhe kaosit.
Pak javë më parë ‘piramida e vjetër’ e Enver Hoxhës, diktatorit komunist të Shqipërisë së shekullit të njëzetë, u shndërrua në qendrën më të madhe dhe më të rëndësishme teknologjike kushtuar start-up-eve dhe inovacionit në Ballkanin Perëndimor, falë bashkëfinancimit nga bashkia e Tiranës dhe Fondi Shqiptaro-Amerikan i Zhvillimit.
Një mënyrë për të ripërdorur historinë dhe një të kaluar të dhimbshme, në përputhje me narrativën e re shqiptare: kalimi në qendrat digjitale, një lloj Tel Avivi i Ballkanit.
Italia është ende partneri kryesor tregtar i Tiranës, por diçka po ndryshon në një vend që ka larguar kujtesën e një prej diktaturave më hermetike dhe paranojake të shekullit të njëzetë, por edhe të viteve nëntëdhjetë të eksodeve masive, bandave të armatosura, mitit të parave të lehta, mbytja tragjike e anijes “Katri i Radës” dhe lufta kuazi civile që shpërtheu pas shembjes së piramidave financiare të reklamuara në televizionin shtetëror, me 70% të popullsisë të mashtruar. Viti ishte 1997.
Kufiri digjital
“Avantazhi i madh i fuqisë punëtore mbetet: paga bazë 410-420 euro/muaj”, shpjegon Antonio Nidoli, president i Dhomës Italiane të Tregtisë në Shqipëri, sipërmarrje që nga viti 1994.
Por sot vendi po bëhet (edhe) diçka tjetër.
“Qeveria ka miratuar një ligj të mirë për bizneset fillestare dhe ka vendosur kushte tatimore të favorshme që tërheqin aktivitete të reja ekonomike, veçanërisht në sektorin digjital”.
Sot sfida është transformimi i një vendi me as tre milionë banorë, aq i madh sa Piemonte dhe Val D’Aosta në një lloj “Singapori apo Dubai të ri duke u fokusuar në IT dhe tranzicionin digjital. Shkurt, i vogël por strategjik”, thotë Sergio Fontana, President i Konfindustrisë italiane në Shqipëri.
“Sot për shumë të rinj e ardhmja është në shtëpi, jo më në diasporë: sidomos në sektorin e teknologjisë mund të zhvillohen aktivitete interesante sipërmarrëse”, parashikon Nidoli.
Tirana dhe ‘vallja e tullave’
Tirana pasqyron të gjitha këto impulse dhe tashmë është shtrirë deri në shpatet e maleve që e rrethojnë.
“Nëse e shikon nga maja e çdo çatie të ndërtuar vitet e fundit mund të dallosh tre nivele urbane”, thotë Daniele Rielli, shkrimtar dhe podcaster, i cili i kushtoi një reportazh të bukur të botuar pak vite më parë nga Adelphi Shqipërisë: “Shtëpitë e vjetra të komunizmit, me pak kate, tashmë të mbytura mes ndërtesave të epokës së parë demokratike; godinat 10-12 katëshe të ngjashme me ato të spekulimeve të ndërtimit në periferitë italiane të viteve 1960/70; dhe më pas Tirana bashkëkohore, me rrokaqiejt në ndërtim të vazhdueshëm, stadiumin e ri dhe gërryerjen e hapësirave publike.”
Ndryshimi estetik është shumë i fortë edhe rreth sheshit Skënderbej, me ministritë e ndërtuara në epokën fashiste – Shqipëria ishte në fakt një koloni e Musolinit -, pallati i kulturës, një triumf i racionalizmit sovjetik dhe Blloku, lagjja e ish-nomenklaturës komuniste që tani është shtëpia e bareve të stilit perëndimor.
Përveç sektorëve të teknologjisë dhe ndërtimit, Shqipëria e re po fokusohet shumë në agroindustri. Ky është ende një treg i fragmentuar (pronësia mesatare e tokës është 1.5 hektarë), ka mungesë të kapaciteteve përpunuese dhe qendrave të shpërndarjes.
“Vendi është i pasur me ujë, toka është pjellore, është një sektor që premton ritme të larta rritjeje,” shpjegon Fontana.
“Si një sistem italian ne po punojmë për të zhvilluar zinxhirë të rinj furnizimi aty ku mungojnë më shumë: zinxhiri i ftohtë, konservimi dhe paketimi”.
Turizmi dhe pensionet
Turizmi po ndihmon shumë në këtë tranzicion të gjatë ekonomik.
Këtë verë Shqipëria shënoi shifra rekord: një ‘pushtim i butë’ (+32% krahasuar me 2022) aq sa hotelierët kanë hapur tashmë rezervimet për 2024.
“Deri në fillim të tetorit kishim tashmë gjithsej 8.3 milionë turistë”, thotë ministrja e Infrastrukturës dhe Energjisë, Belinda Balluku.
Objektivi është kalimi i 10 milionëve deri në fund të vitit. Kjo do të shënonte zyrtarisht hyrjen e vendit të vogël ballkanik në radarin e destinacioneve më të njohura bregdetare në Europë.
Falë pushuesve italianë: 650 mijë këtë verë, +50% më shumë krahasuar me 2022.
Së bashku me turistët, një grup tjetër i interesuar për Shqipërinë është ai i pensionistëve, veçanërisht pasi Portugalia, një strehë e artë deri pak muaj më parë, ndryshoi rregulloren tatimore.
Në Shqipëri, taksat, duke filluar nga data 23 janar 2020, paguhen vetëm për të ardhurat e realizuara në vend. Në thelb, pensionisti që lëviz me leje të rregullt qëndrimi do të vazhdojë të marrë shtesën e përllogaritur në Itali, të taksuar nga organet tatimore italiane, por jo nga organet tatimore shqiptare, duke shmangur kështu taksimin e dyfishtë.
Përparësitë e vendit janë të shumta: kostoja e jetesës është dukshëm më e ulët se e jona, klima e butë gjatë gjithë vitit, ka det – është si të jesh në Rivierë -, hani mirë, është afër Italisë dhe jo e parëndësishme, mbi 40% e popullsisë, flasin italisht.
Tranzicioni i gjatë
Trazirat e Shqipërisë së re sigurisht që nuk fshijnë problemet e mëdha – korrupsionin, sigurinë ligjore, varfërinë industriale në sektorët kryesorë – të një vendi që ende mendon mbi baza klanore, trashëgiminë e një bote rurale që reziston jashtë Tiranës dhe qytete të mëdha.
Dhe më pas është diaspora, bija e izolimit dhe diktaturës së gjatë (sot 1.25 milionë shqiptarë jetojnë jashtë, 40% e gjithë popullsisë në vend), megjithëse jo më në format e dëshpëruara dhe mjerisht ikonike të fillimit të viteve nëntëdhjetë, kur anija e Vlorës u ankorua në portin e Barit plot me njerëz të dëshpëruar (ishte 8 gusht 1991), dhe fotot e saj bënë xhiron e botës.
Arjan Vasjari vjen nga bota akademike. Ai studioi drejtësi në Bari dhe më pas mori doktoraturën në Bolonjë. Ai është një njeri i kulturuar dhe brilant.
Sot ai është konsull i përgjithshëm shqiptar në kryeqytetin pulian.
“Shqipëria është një demokraci në trazira,” thotë ai. “E jona është një histori post-diktatoriale e përbërë gjithashtu nga rënie, shih 1997 dhe 2011, por ne gjithmonë jemi rikthyer. Problemet që kemi ne nuk përpiqemi t’i fshehim, por t’i përballojmë ato.”
Vetë Moody’s i atribuon vendit “një indeks të perspektivës së qëndrueshme dhe rezistencës së mirë ndaj tre goditjeve më të fundit (tërmeti në fund të vitit 2019, Covid dhe kriza energjitike), me një rritje të vlerësuar të PBB-së prej 3.5% në 2023, pas 5% në 2022”, kujton Vasjari.
Mallkuar korrupsioni
Vitet e fundit janë nisur disa reforma të rëndësishme, si ajo e drejtësisë. Nuk është një proces i lehtë sepse dëbimi i gjyqtarëve të korruptuar nuk është i lehtë.
“Reforma në drejtësi pati meritën e pastrimit të pjesshëm të gjyqtarëve që kishin caktuar dënime,” thotë Carlo Bollino, ish-drejtor i Gazzetta del Mezzogiorno dhe një gazetar prej kohësh në Shqipëri.
Gjeopolitika e re
“Shqipëria po ecën mirë edhe në nivel ndërkombëtar”, thotë ambasadori italian në Tiranë Fabrizio Bucci.
Tre vjet më parë ai menaxhoi presidencën e rradhës të OECD(Organizatës për Zhvillim dhe Bashkëpunim Ekonomik) në mënyrë të ekuilibruar.
Në përgjithësi, komuniteti ndërkombëtar po mbështetet tek Shqipëria për të ndihmuar në stabilizimin e zonës së trazuar të Ballkanit.
“Si ambasador u them gjithmonë kompanive tona të mëdha: Tirana së shpejti do të jetë anëtare e Europës, është porta e Ballkanit” me pamje nga një treg prej 22 milionësh tashmë pjesërisht i përqendruar në një zonë të tregtisë së lirë (Ballkani i Hapur) i ndarë mes Shqipërisë, Serbisë dhe Maqedonisë së Veriut.
Ne kemi një prani historike dhe të konsoliduar, ne e përdorim këtë levë për të qenë më aktivë në vend dhe në të gjithë zonën”.
Në kërkim të dëshpëruar për emra të mëdhenj
Historikisht, kriza financiare e vitit 1997 ngadalësoi ardhjen e lojtarëve të mëdhenj kombëtarë, madhësia e vogël e vendit nuk është një nxitje dhe korrupsioni është ende i pranishëm pavarësisht reformës në drejtësi.
Por tani është koha për të qenë atje, sepse Shqipëria po investon në rrjete të mëdha infrastrukturore. Aeroporti i ri ndërkombëtar i Vlorës,do të jetë gati në fund të vitit 2024. Emiratet e Bashkuara Arabe po financojnë ndërtimin e një marine të re luksoze në Durrës, ndërkohë që pjesa shqiptare e Korridorit Blu është në ndërtim e sipër.
Për shembull, e vetmja bankë italiane e pranishme në Shqipëri është Intesa Sanpaolo, e katërta në vend për sa i përket aktiveve me një portofol prej gjysmë miliardi të orientuar kryesisht drejt klientëve të korporatave dhe një pjesë tregu prej 10% (tre institucionet kryesore janë ato turke, BKT, OTP, bankë hungareze dhe Raiffeisen, bankë zvicerane).
Banka po investon në energjinë e gjelbër, kryesisht sipërmarrës italianë hidroelektrikë (98% e prodhimit të brendshëm shqiptar është hidroelektrik), dhe ka financuar sistemin më të madh fotovoltaik në jug të vendit në Karavasta, i promovuar edhe nga një grup i huaj, Voltalia franceze(qeveria shqiptare po diversifikohet në energjinë diellore dhe të erës për të reduktuar rreziqet gjeopolitike dhe globale).
“Si një italianfolës i bindur, më dhemb që në sektorët strategjikë shqiptarë ka shumë të tjerë, por jo italianë”, skicon Konsulli i Përgjithshëm Vasjari.
“Eni kohët e fundit ka eksploruar një bllok në tokë (Dumre) dyzet kilometra në jug të Tiranës, shpresoj të jetë një shenjë e një ndryshimi të ritmit. Do të doja që Italia ta shikonte Shqipërinë si portën e Ballkanit”.
Hegjemonia ngurruese
E vërteta është se Shqipëria është një rast studimor se si Italia lufton për të ushtruar hegjemoninë gjeopolitike. Një vend që ka qenë gjithmonë proitalian, ku një atmosferë magjike vazhdon sepse ngjarjet si ato të Vlorës nuk harrohen, sepse ne ishim vendimtarë për rilindjen e tyre pas përfundimit të diktaturës dhe sepse jemi dy vende të bashkuara buzë detit nga gazsjellësi TAP dhe nga prania e një komuniteti shumë të madh shqiptar.
Për të hyrë zyrtarisht në Evropë, Shqipërisë i duhen jo më pak se 7-8 vjet.
Nga Tirana do të varet që të përmbushë sa më shpejt udhërrëfyesin e Brukselit.
“E rëndësishme është që rruga tashmë është e konsoliduar: nuk bëhet fjalë më “nëse” por vetëm “kur”…”, përfundon Bucci.
Burimi: Il sole 24 ore/Përshtati Gazeta Si
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
