.png)
Ministri i Mbrojtjes në Norvegji, po shikon hartën e tij të preferuar dhe po tregon botën, nga pikëpamja e Arktikut.
Tore Sandvik vë gishtin tek gadishulli Kola i Rusisë, shtëpi e arsenalit më të madh bërthamor në botë, që gjendet brenda qarkut të Arktikut, fiks në kufi të Norvegjisë.
Udhëtimi më i shkurtër nga Kola drejt SHBA-së, kalon patjetër mbi Arktik, tregon ai.
“Një raketë balistike mund të udhëtojë me një shpejtësi prej 7 km në sekond dhe i duhen vetëm 18 minuta të arrijë në SHBA”, tha ai. “Kjo është mbrojtje e atdheut- për Londrën, për Uashingtonin, për Parisin, Berlinin, të gjithë aleancën”.
Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka vendosur gjatë vitit të kaluar një fokus agresiv dhe herë-herë të sikletshëm mbi Groenlandën, përmes përpjekjeve të tij të forta për të marrë nën kontroll ishullin Arktik danez.
Por duke u dakordësuar javën e kaluar mbi një “kornizë” marrëveshjeje për ishullin më të madh në botë me sekretarin e përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, Trump ka zhvendosur fokusin brenda aleancës drejt sigurisë Arktike, një çështje që vendet nordike kanë kërkuar prej dekadash.
“NATO duhet të rrisë angazhimin e saj në Arktik,” tha Mette Frederiksen, kryeministrja e Danimarkës. “Mbrojtja dhe siguria në Arktik janë çështje që prekin të gjithë aleancën.”
Për pesë vendet nordike, të gjitha shtete arktike, kjo përfaqëson një mundësi për të rikthyer diskutimin gjeopolitik aty ku ata duan: te kërcënimi që vjen nga Rusia.
Pothuajse të gjitha shtetet Arktike, përfshirë Rusinë, kanë reduktuar praninë ushtarake pas përfundimit të Luftës së Ftohtë, duke mbyllur baza. SHBA-ja ka mbyllur disa baza në Groenlandë dhe Islandë. Por Rusia ka nisur ripërtëritjen ushtarake dhe ekonomike të Arktikut shumë më herët se fuqitë perëndimore, nën udhëheqjen e Presidentit Vladimir Putin që në vitet 2000.
Rusia kontrollon rreth gjysmën e territorit dhe ujërave të Arktikut, duke pasur kështu gjurmën më të madhe ndër tetë vendet me prezencë në rajon, që përfshijnë SHBA-në, Kanadanë dhe pesë vendet nordike. Sot, Moska ka mbi 40 objekte ushtarake përgjatë bregut Arktik, përfshirë baza ushtarake, aeroporte, stacione radar dhe porte.
Arktiku ka një rol kritik në doktrinën bërthamore të Moskës. Aty ndodhet Flota e Veriut e Rusisë, e bazuar në Severomorsk në Gadishullin Kola, e cila operon gjashtë nga 12 nëndetëset bërthamore të vendit, sipas Institutit Ndërkombëtar për Studime Strategjike.
“Flota e Veriut, dhe veçanërisht nëndetëset e saj, është një shtyllë e mbrojtjes strategjike të Rusisë. Për shkak të rëndësisë së saj, flota po modernizohet ende,” tha Ondrej Ditrych, analist i lartë për Rusinë pranë Institutit të Bashkimit Europian për Studime të Sigurisë.
Rusia gjithashtu mban një nivel të lartë gatishmërie në vendin e saj të testimit bërthamor në Novaya Zemlya, një arkipelag Arktik ku në tetor të kaluar testoi raketën e saj me energji bërthamore Burevestnik. Po ashtu, ajo po promovon përdorimin e Rrugës Veriore Detare, që kalon mbi veri të Rusisë dhe ofron mundësi për kohë transporti më të shkurtra mes Kinës dhe Europës, megjithëse trafiku aktual është nën pritshmëri.
Vendet nordike fqinjë me Rusinë kanë ndjekur me shqetësim rritjen e aktiviteteve ushtarake, duke bërë thirrje që NATO të angazhohet më shumë, me sukses relativisht të kufizuar, pjesërisht për shkak të kundërshtive nga vende si SHBA-ja.
“Ne e dimë që rusët po kryejnë më shumë aktivitete në veri. Situata e sigurisë është gjithashtu e tillë që kur akulli polar po shkrihet, Kina po ngrihet si një hegjemon rajonal me interesa globale. Ata e kanë vetëshpallur veten si një vend gati-Arktik,” tha Sandvik.
Një zyrtar i lartë nga një vend tjetër nordik shtoi: “Përqendrimi i burimeve ushtarake në lagjen tonë është mjaft i madh.”
Oficeri më i lartë ushtarak i NATO-s, Admirali Giuseppe Cavo Dragone, i tha Financial Times në tetor se Arktiku është “me interes të madh” për aleancën ushtarake, e cila është e përkushtuar ta mbajë të hapur për navigim të lirë dhe mundësi të reja biznesi, si minierat dhe eksplorimi i naftës dhe gazit.
Disa vende anëtare të NATO-s kanë intensifikuar stërvitjet në kushte Arktike në Norvegji, Finlandë dhe Grenlandë, përfshirë SHBA-në, MB-në dhe Francën. Në mars, rreth 25,000 ushtarë nga e gjithë aleanca – përfshirë 4,000 nga SHBA-ja – do të marrin pjesë në stërvitjen “Cold Response” në veri të Norvegjisë, me qëllim të praktikimit të luftës ajrore, detare dhe tokësore në kushte të rënda dimërore.
Përveç përpjekjes për të rikthyer vëmendjen e SHBA-së tek kërcënimi nga Rusia, vendet nordike shpresojnë që vëmendja e rinovuar mbi sigurinë Arktike t’u lejojë të tregojnë vlerën e tyre për Uashingtonin.
Ka dy segmente detare thelbësore ku NATO dhe Rusia do të garojnë për kontroll në rast konflikti në Arktik: hapësira më e njohur GIUK midis Groenlandës, Islandës dhe Mbretërisë së Bashkuar; dhe e ashtuquajtura Bear Gap midis arkipelagut norvegjez Svalbard dhe tokës kryesore të Norvegjisë, duke përfunduar pranë Gadishullit Kola.
Sandvik tha se Norvegjia përdor avionë të njohjes P8, satelitë, dronë me distancë të gjatë, nëndetëse dhe fregata për të monitoruar Bear Gap dhe zonat e tjera. “Kjo është mënyra si NATO mendon për mbrojtjen e kësaj zone në kohë krize të nxehtë. Por, mbi të gjitha, e bëjmë për të shmangur përshkallëzimin dhe për të frenuar Rusinë,” shtoi ai.
Një zyrtar i lartë nordik shtoi se SHBA-ja varet nga këto informacione: “Sigurisht që është një rrugë me dy drejtime. Ne kemi njohuri të mirë për situatën se çfarë po bën Rusia në anën e saj. SHBA-ja gjithashtu mund të përdorë hapësirën tonë ajrore për të monitoruar Rusinë.”
Shumica e interesit në Arktik lidhet me monitorimin e asaj që mund të vijë nga ajri ose nën ujë, dhe jo për veprime në tokë. “Është e pamundur të ‘pushtosh’ Groenlandën. Mund të zgjidhje Nuuk-un, por 95 për qind e saj është borë dhe akull, dhe nuk mund ta marrësh atë,” tha një zyrtar danez.
Trump duket se synon veçanërisht Groenlandën për sistemin e tij të propozuar të mbrojtjes nga raketat Golden Dome, që do të përdorte sensorë, satelitë dhe interceptues për të ndaluar projekte të ndryshme që mund të arrijnë SHBA-në.
SHBA-ja menaxhon objektin kryesor ushtarak në ishullin Arktik, bazën hapësinore Pituffik në verilindje të largët, e përdorur për sistemet radar për paralajmërim të hershëm.
Megjithatë, shumë vende nordike shqetësohen se ka një logjikë të pashmangshme në militarizimin e Arktikut, që deri tani ishte një nga pak rajonet me tension të ulët në botë. Ata theksojnë se rajoni është shtëpia e miliona njerëzve, shumë prej të cilëve janë popullsi indigjene, si në Grenlandë.
“Unë shqetësohem që siguria po dominohet në agjendën Arktike, dhe harrojmë se ka çështje të tjera po aq të rëndësishme si ndryshimi i klimës, infrastruktura, të drejtat e popullsisë indigjene,” tha një tjetër zyrtar i lartë nordik. “Nuk ka shumë përfitime nga militarizimi i Arktikut sepse është një zonë shumë e vështirë për aktivitet.”
Aktualisht, po pranohet gjithashtu se lufta e Rusisë në Ukrainë ka ngadalësuar përforcimin e saj ushtarak në Arktik. “Prania aktuale e forcave në bazat ushtarake Arktike ka rënë pasi disa brigada arktike u dërguan në Ukrainë dhe pësuan humbje të rënda,” tha Ditrych.
Por ekziston gjithashtu njohja se Rusia dhe Kina janë të gatshme të luajnë një lojë afatgjatë në një rajon ku shkrirja e akullit mund të ndryshojë kalkulimet ushtarake dhe ekonomike për dekada. “Është një garë në konkurrencë strategjike në Arktik,” tha Sandvik.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
