Qeveria e deleguar e Irlandës së Veriut është mbledhur dhe ka emëruar Michelle O’Neill si kryeministre në një moment historik për Shin Fejn (Sinn Féin) dhe nacionalizmin irlandez.
Ish-kreu i Partisë Unioniste Demokratike, Edwin Poots, është zgjedhur kryetar nga anëtarët.
Qeveria e transferuar u mblodh të shtunën pasi DUP u largua nga Parlamenti Irlandez (ndërtesa Stormont) më 3 shkurt 2022 në shenjë proteste kundër marrëveshjeve tregtare pas Brexit që sipas saj minuan pozitat Irlandës së Veriut në Britaninë e Madhe. Partia ra dakord t’i jepte fund bojkotit këtë javë pasi udhëheqësi i saj, Sir Jeffrey Donaldson, bëri lëshime nga qeveria e Mbretërisë së Bashkuar që zbuti të ashtuquajturin “kufi të Detit Irlandez”.
O’Neill, që është edhe nënkryetare e Shin Fejnit, u bë kryeministre në përputhje me zgjedhjet parlamentare të majit 2022, në të cilat partia republikane kaloi DUP-në si partia më e madhe, një ndryshim sizmik simbolik dhe psikologjik.
Një anëtar i Asamblesë Legjislative (MLA) të DUP-së do të zërë postin e zëvendësministrit të parë, i cili ka autoritet të barabartë, por më pak prestigj. Ka pasur spekulime se Emma Little-Pengelly, anëtarja e asamblesë së DUP për Lagan Valley, do të plotësojë postin ndërsa Donaldson, një deputet, mbetet në Westminster.
O’Neill është zotuar të jetë kryeminitre e të gjithëve dhe ka lëshura sinjale pajtuese ndaj sindikalistëve. Megjithatë, udhëheqësja e Shin Fejnit, Mary Lou McDonald, tha se uniteti irlandez ishte taashmë më i prekshëm së kurrë më parë.
O’Neill tha në një postim në X: “Kjo është një ditë historike. Bëhet fjalë për të ardhmen. Bëhet fjalë për të punuar së bashku për të ofruar për punëtorët dhe familjet, dhe krijimin e mundësive të reja dhe emocionuese që sigurojnë që fëmijët dhe nipërit tanë të arrijnë ëndrrat dhe ambiciet e tyre në jetë.
“Si kryeministre për të gjithë, jam e vendosur të drejtoj ndryshime pozitive për të gjithë dhe të punoj së bashku me të tjerët për të avancuar shoqërinë tonë në një frymë respekti, bashkëpunimi dhe barazie.”
Ekzekutivi i ri përballet me një listë të frikshme problemesh, duke përfshirë një krizë fiskale, shërbime publike të shkatërruara dhe besim të gërryer në demokraci.
Parlamenti i Irlandës së Veriut pritet të lëshojë një paketë prej 3.3 miliardë funtesh – duke përfshirë rritjen e pagave për punonjësit e sektorit publik që kanë organizuar greva të shumta – që qeveria e Mbretërisë së Bashkuar kishte vënë në dispozicion, të kushtëzuar me ringjalljen e institucioneve të krijuara sipas marrëveshjes së të Premtes së Mirë të vitit 1998. Donaldson tha se palët do të kërkonin fonde shtesë nga Thesari. “Pjesa e financave është një punë e papërfunduar të cilën ne synojmë ta përfundojmë.”
Udhëheqësit e biznesit dhe qeveria irlandeze kanë mirëpritur kthimin e ndarjes së pushtetit, duke thënë se ajo duhet të sigurojë stabilitet pas viteve të konvulsioneve të lidhura me Brexit.
Rregullat e reja për të qetësuar tregtinë nëpër Detin Irlandez u zbuluan nga qeveria të mërkurën. Masat heqin kontrollet rutinë të mallrave nga Britania e Madhe që janë të destinuara të qëndrojnë në Irlandën e Veriut dhe i zëvendësojnë ato me një “sistem të tregut të brendshëm të Mbretërisë së Bashkuar” për mallrat që mbeten brenda MB.
Dhoma e Komunëve miratoi ndryshimet të enjten pa një votim formal, pavarësisht shqetësimeve të Brexiterëve për ngecjen e rajonit nën ligjin e BE-së.
E shoqëruar nga konflikti
Në praktikë, ndarja e pushteteve në Irlandën e Veriut ka qenë e shoqëruar nga konflikti, kryesisht mes dy partive kryesore politike – Partisë Unioniste Demokratike (DUP), që mbështet vazhdimësinë e qeverisjes me Londrën, dhe partinë Sinn Fein, që mbështet përgjithësisht ribashkimin me Irlandën.
Që kur u krijua në vitin 1998, qeverisja është rrëzuar disa herë për shkak të bojkoteve nga partitë e ndryshme, më e fundit në shkurt 2022 kur partia DUP bojkotoi në formë proteste ndaj Protokollit të Irlandës së Veriut, një marrëveshje pas Brexit-it mes Britanisë dhe Bashkimit Evropian që Irlanda e Veriut të mbante kufirin të hapur dhe të lejonte tregtinë që të vazhdonte me Republikën e Irlandës, një vend anëtar i BE-së.
Sipas këtij protokolli, megjithëse Irlanda e Veriut vazhdonte të ishtenën juridiksionin doganor të Mbretërisë së Bashkuar, ajo gjithashtu vazhdon të jetë pjesë e tregut të përbashkët të BE-së, ku kërkohen kontrolle dhe dokumentacion i shtuar për disa lloje mallrash që importohen në Irlandën e Veriut nga pjesët e tjera të Britanisë. Për shkak të historikut të rajonit me konfliktet, shumë njerëz nuk i dëshirojnë kontrollet kufitare.
Partia DUP gjithashtu refuzoi Kuadrin e Uindsorit, një marrëveshje që u miratua në mars për të ndrequr problemet tregtare duke pakësuar kontrollet për mallrat mes Irlandës së Veriut dhe pjesës tjetër të Britanisë. /Burimi: TheGuardian, Pershtati: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
