Kryeministri kanadez me fjalim provokues në Davos: Rendi i vjetër nuk do të kthehet

Nga Gazeta Si- Kryeministri kanadez Mark Carney dha një vlerësim të sinqertë se si e sheh botën në një fjalim provokues në Davos të Zvicrës, ku tha se rendi ndërkombëtar i udhëhequr nga SHBA-të dhe i bazuar në rregulla ka mbaruar dhe fuqitë e mesme si Kanadaja duhet të ndryshojnë drejtim për të shmangur rënien pre e “shtrëngimit” të mëtejshëm nga aktorë të fuqishëm.

Pa e përmendur Presidentin e SHBA-së Donald Trump me emër, Carney iu referua “hegjemonisë amerikane” dhe tha se “fuqitë e mëdha” po e përdorin integrimin ekonomik si “armë”.

“Kanadezët e dinë se supozimi ynë i vjetër dhe i rehatshëm se gjeografia dhe anëtarësimi ynë në aleancë automatikisht siguronte prosperitet dhe siguri nuk është më i vlefshëm”, tha Carney.

Ndërsa përballet me këtë dinamikë të re, Carney tha se Kanadaja duhet të jetë “parimore dhe pragmatike” dhe të kthehet nga brenda për të ndërtuar vendin dhe për të diversifikuar marrëdhëniet tregtare për t’u bërë më pak e varur nga vende si SHBA-ja, tani që është e qartë se “integrimi” mund të çojë në “nënshtrim”.

Carney tha se “arkitektura e zgjidhjes kolektive të problemeve”, duke u mbështetur në institucione si Organizata Botërore e Tregtisë, Kombet e Bashkuara dhe Konferenca e Palëve (COP) për bisedimet për klimën, është “zvogëluar” dhe vendet duhet të pranojnë se mund të duhet të veprojnë vetë më shpesh sesa në të kaluarën e afërt.

“Shumë vende po nxjerrin të njëjtat përfundime. Ato duhet të zhvillojnë një autonomi më të madhe strategjike: në energji, ushqim, minerale kritike, në financë dhe zinxhirë furnizimi. Një vend që nuk mund të ushqehet, të furnizohet me karburant ose të mbrohet ka pak mundësi. Kur rregullat nuk të mbrojnë më, duhet të mbrohesh”, tha Carney.

Carney tha se kjo qasje, ku ekziston një “botë fortesash”, do t’i bëjë vendet më të varfra, të brishta dhe më pak të qëndrueshme. Por megjithatë po vjen dhe Kanadaja duhet të punojë me aleatë me të njëjtat mendje, sa herë që është e mundur, për të kundërshtuar dominimin nga vendet më të mëdha, më të pasura dhe më të armatosura mirë.

“Ky nuk është multilateralizëm naiv. As nuk mbështetet në institucione të dobësuara. Është ndërtimi i koalicioneve që funksionojnë, çështje pas çështjeje, me partnerë që ndajnë mjaftueshëm terren të përbashkët për të vepruar së bashku. Fuqitë e mesme duhet të veprojnë së bashku sepse nëse nuk je në tryezë, je në menu”, tha Carney.

“Ne po angazhohemi gjerësisht, strategjikisht, me sy hapur. Ne e trajtojmë në mënyrë aktive botën ashtu siç është, jo duke pritur që bota të jetë ashtu siç dëshirojmë”, tha ai.

“Rendi i vjetër nuk po kthehet. Nuk duhet ta vajtojmë. Nostalgjia nuk është strategji. Por nga thyerja, ne mund të ndërtojmë diçka më të mirë, më të fortë dhe më të drejtë.”

Përmend shpenzimet e mbrojtjes, tregtinë e diversifikuar

Carney tha se që nga marrja e detyrës, ai ka ndërmarrë hapa për të ndryshuar trajektoren e Kanadasë: duke dyfishuar shpenzimet e mbrojtjes, duke diversifikuar me shpejtësi tregtinë duke nënshkruar 12 marrëveshje tregtare dhe sigurie në katër kontinente në gjashtë muaj dhe duke u afruar edhe më shumë me Bashkimin Evropian.

Më parë këtë javë, Carney gjithashtu arriti një marrëveshje tregtare me Kinën për automjetet elektrike dhe produktet bujqësore – duke i dhënë fund viteve të armiqësisë dypalëshe – dhe i bëri thirrje fuqisë së Lindjes së Mesme, Katarit.

Kanadaja po ndjek gjithashtu pakte të tregtisë së lirë me Indinë, Tajlandën, Filipinet dhe vendet në Shoqatën e Kombeve të Azisë Juglindore dhe Mercosur, bllokun e Amerikës së Jugut që përfshin Argjentinën, Bolivinë, Brazilin, Paraguain dhe Uruguain.

“Fuqitë e mëdha mund të përballojnë të ecin vetë. Ato kanë madhësinë e tregut, kapacitetin ushtarak, ndikimin për të diktuar kushtet. Fuqitë e mesme nuk e kanë. Por kur negociojmë vetëm në mënyrë bilaterale me një hegjemon, negociojmë nga dobësia. Ne pranojmë atë që ofrohet. Ne konkurrojmë me njëri-tjetrin për të qenë më të akomodueshmit. Ky nuk është sovranitet. Është performanca e sovranitetit duke pranuar nënshtrimin”, tha Carney.

“Në një botë me rivalitet të fuqive të mëdha, vendet midis tyre kanë një zgjedhje: të konkurrojnë me njëri-tjetrin për favor, ose të bashkohen për të krijuar një rrugë të tretë me ndikim”.

Kanadaja një ‘partner i qëndrueshëm dhe i besueshëm’

Ndërsa mban një ton skeptik për disa institucione globale dhe vajton atë që ai e quajti një “këputje” në mënyrën se si gjërat kanë funksionuar prej kohësh, Carney tha se ndihet i sigurt për të ardhmen e Kanadasë pavarësisht rërës së lëvizshme.

Kanadaja është një “partner i qëndrueshëm dhe i besueshëm” që “vlerëson marrëdhëniet afatgjata”, gjë që e bën atë tërheqëse për vendet e tjera, tha ai.

“Kanadaja ka atë që dëshiron bota. Ne jemi një superfuqi energjetike. Ne kemi popullsinë më të arsimuar në botë”, tha ai. “Ne kemi kapital, talent dhe një qeveri me kapacitet të jashtëzakonshëm fiskal për të vepruar me vendosmëri. Dhe ne kemi vlerat që shumë të tjerë aspirojnë.”

Duke folur më vonë në një bisedë në Forumin Ekonomik Botëror, Carney pranoi se Kanadaja është e ndjeshme ndaj një SHBA-je gjithnjë e më të vendosur, duke pasur parasysh gjeografinë dhe lidhjet ekonomike afatgjata.

Por ai tha se Kanadaja tashmë e ka provuar qëndrueshmërinë e saj përballë një lufte tregtare të SHBA-së: vendi ka shtuar më shumë vende pune sesa Shtetet e Bashkuara që kur Trump vendosi tarifa për mallrat globale.

I pyetur nëse prerja e marrëveshjeve me Kinën e bën Kanadanë tepër të varur nga superfuqia aziatike, Carney tha se po luan “sulm” dhe thellimi i lidhjeve ekonomike me vendin e dytë më të madh në botë është një veprim i kujdesshëm në këtë pikë.

“Ne duhet të kemi një partneritet strategjik me ta”, tha ai për Kinën, ndërsa tha se do të ketë “gardhe mbrojtëse”.

Ndërsa Trump këmbëngul se SHBA-të duhet të marrin Groenlandën, gjoja për qëllime të sigurisë kombëtare, Carney tha se Kanadaja qëndron “vendosmërisht” me Danimarkën, e cila në fund të fundit kontrollon territorin autonom.

“Angazhimi ynë ndaj Nenit 5 është i palëkundur”, tha Carney, duke iu referuar parimit të NATO-s për mbrojtje kolektive. “Ne po punojmë me aleatët tanë të NATO-s për të siguruar më tej krahët veriorë dhe perëndimorë të aleancës”.

Duke folur për territorin danez të lakmuar nga Trump, Carney tha: “Mendoj se NATO po përjeton një provë tani”.

Ai tha se Kanadaja po e rrit praninë e saj ushtarake në Arktik, ndërkohë që po nxit gjithashtu “diskutime” midis aleatëve për të sjellë një “rezultat më të mirë” në Atlantikun e Veriut.

Komentet e Carney-t vijnë pas kërcënimit të jashtëzakonshëm të Trump për të vendosur tarifa ndaj aleatëve evropianë dhe Britanisë derisa Uashingtonit t’i lejohet të blejë Groenlandën. Kryeministri tha se Kanadaja “kundërshton fuqimisht” planin e SHBA-së për t’i goditur aleatët me taksa ndëshkuese nëse nuk pajtohen me imperializmin e Trump.

Marrë nga CBC. Përshtati: Gazeta Si.

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.