.png)
Nga Gazeta Si- Aktiviteti njerëzor e ka shtyrë botën në një epokë të “falimentimit global të ujit”, ndërsa ekspertët bëjnë thirrje për një transformim urgjent dhe të bazuar në shkencë.
Një raport i ri nga Universiteti i Kombeve të Bashkuara (UNU) paralajmëron se dekada të tëra shpyllëzimi, ndotja, degradimi i tokës, mbishpërndarja e ujit dhe pakësimi kronik i ujërave nëntokësore, të përkeqësuara nga ngrohja globale, kanë shkaktuar dëme të pakthyeshme në furnizimin me ujë të planetit dhe aftësinë e tij për t’u rikuperuar.
Ai argumenton se terma të tillë si “stresi i ujit” dhe “kriza e ujit” nuk pasqyrojnë më ne saktësi realitetin e zymtë të sotëm, i cili po nxit “zhvendosjen dhe konfliktin” në të gjithë botën.
Çfarë do të thotë “falimentimi i ujit”?
Raporti i UNU-së e përcakton falimentimin e ujit si një “tërheqje të vazhdueshme të tepërt nga ujërat sipërfaqësore dhe nëntokësore në krahasim me hyrjet e rinovueshme dhe nivelet e sigurta të pakësimit”. Termi gjithashtu flet për “humbje të pakthyeshme ose tepër të kushtueshme të kapitalit natyror të lidhur me ujin”.
Kjo ndryshon nga stresi ujor i cili pasqyron situata me presion të lartë që mbeten të kthyeshme ose një krizë uji, e cila përdoret për të përshkruar goditjet akute që mund të kapërcehen.
Edhe pse jo çdo pellg dhe vend është i falimentuar nga ana e ujit, autori kryesor Kaveh Madani, Drejtor i grupit të ekspertëve të OKB-së për ujin, thotë se mjaftueshëm sisteme kritike kanë kaluar tashmë këto pragje.
“Këto sisteme janë të ndërlidhura përmes tregtisë, migrimit, reagimeve klimatike dhe varësive gjeopolitike, kështu që peizazhi global i rrezikut tani është ndryshuar rrënjësisht”, shton ai.
Si duket falimentimi i ujit?
Falimentimi i ujit nuk ka të bëjë me sa i lagësht ose i thatë duket një vend, ka të bëjë me ekuilibrin, kontabilitetin dhe qëndrueshmërinë. Edhe rajonet që përjetojnë përmbytje çdo vit mund të jenë ende të falimentuara nga uji nëse shpenzojnë më shumë seç duhet “të ardhurat” e tyre vjetore të rinovueshme nga uji.
Raporti argumenton se falimentimi i ujit duhet të shihet përmes një lente globale, ndërsa pasojat e tij përhapen.
“Bujqësia përbën shumicën dërrmuese të përdorimit të ujërave të ëmbla dhe sistemet ushqimore janë të ndërlidhura ngushtë përmes tregtisë dhe çmimit”, thotë Madani.
“Kur mungesa e ujit dëmton bujqësinë në një rajon, efektet përhapen në tregjet globale, stabilitetin politik dhe sigurinë ushqimore diku tjetër. Kjo e bën falimentimin e ujit jo një seri krizash lokale të izoluara, por një rrezik të përbashkët global.”
Uji i botës në numra
Duke përdorur të dhëna globale dhe prova shkencore të kohëve të fundit, raporti harton një përmblehdje të zymtë të trendëve të ujit, duke fajësuar më së shumti aktivitetin njerëzor.
Kjo përfshin 50 për qind të liqeneve të mëdha në të gjithë botën që kanë humbur ujë që nga fillimi i viteve 1990, me 25 për qind të njerëzimit që varet drejtpërdrejt nga burimi i ujit, dhe dhjetëra lumenj të mëdhenj që tani nuk arrijnë të arrijnë në det për pjesë të vitit.
410 milion hektarë ligatina natyrore, një sipërfaqe pothuajse e barabartë me madhësinë e BE-së, janë fshirë gjithashtu në pesë dekadat e fundit. Humbja globale e akullnajave që nga vitet 1970 është rritur me 30 për qind.
Kripëzimi ka dëmtuar rreth 100 milion hektarë tokë bujqësore dhe 70 për qind e akuiferëve kryesorë (të cilët mbajnë dhe transmetojnë ujëra nëntokësore) po tregojnë rënie afatgjatë.
‘Rivendosja’ e axhendës globale të ujit
Raporti argumenton se axhenda aktuale globale e ujit, e cila është kryesisht e përqendruar në ujin e pijshëm, kanalizimet dhe përmirësimet e efikasitetit, nuk është më e përshtatshme për qëllimin.
Ai bën thirrje për një axhendë të re që njeh zyrtarisht gjendjen e falimentimit të ujit, njeh ujin si “një kufizim dhe një mundësi” për përmbushjen e angazhimeve klimatike dhe përfshin monitorimin e falimentimit të ujit në një kornizë globale.
Prandaj, qeveritë po nxiten të marrin masa drastike ndaj ndotjes dhe dëmtimit të ligatinave, të mbështesin tranzicionet për komunitetet, jetesa e të cilave duhet të ndryshojë dhe të transformojnë sektorët që përdorin intensivisht ujë, përfshirë bujqësinë.
Përndryshe, barra do të bjerë në mënyrë disproporcionale mbi fermerët e vegjël, popujt indigjenë, banorët urbanë me të ardhura të ulëta, gratë dhe të rinjtë, shton raporti.
“Falimentimi i ujit po bëhet një nxitës i brishtësisë, zhvendosjes dhe konfliktit”, thotë nënsekretari i përgjithshëm i OKB-së, Tshilidzi Marëala.
“Menaxhimi i tij në mënyrë të drejtë, sigurimi që komunitetet e cenueshme të mbrohen dhe që humbjet e pashmangshme të ndahen në mënyrë të barabartë, nuk është thelbësor për ruajtjen e paqes, stabilitetit dhe kohezionit social.”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
