Katër llojet e demencës që shumica e njerëzve nuk i dinë se ekzistojnë

Ajo që shumica e njerëzve mendojnë kur dëgjojnë fjalën “demencë” janë problemet e kujtesës dhe harresa. Por ajo që njerëzit shpesh nuk e dinë është se demenca mund të shkaktojë shumë simptoma të ndryshme- duke ndikuar në të folur, sjellje, gjumë, funksion motorik dhe më shumë.

Në fakt, demenca është një term gjithëpërfshirës. Vlerësohet të ketë më shumë se 100 lloje të demencës. Sëmundja e Alzheimerit është nënlloji më i zakonshëm i demencës, duke prekur afërsisht 60% të të gjitha rasteve. Humbja e kujtesës është një nga simptomat më të zakonshme të këtij lloji të demencës.

Por afërsisht 40% e të gjitha rasteve të demencës konsiderohen të jenë lloje të ndryshme, më të rralla. Fatkeqësisht, të kesh një nënlloj më të rrallë të demencës shpesh e bën diagnozën më të vështirë dhe kërkon kujdes më kompleks.

Edhe pse shumica e njerëzve mund të jenë të vetëdijshëm për disa lloje të demencës- duke përfshirë Leëy Body, demencën e sëmundjes së Parkinsonit dhe demencën frontotemporale- ndërgjegjësimi për llojet e tjera më të rralla është i ulët.

Të dish se si të dallosh shenjat e këtyre llojeve më të rralla të demencës herët mund të jetë thelbësore për të siguruar që kushdo që vuan të marrë mbështetjen që u nevojitet.

Atrofia kortikale posteriore

Atrofia kortikale posteriore (PCA) prek kryesisht funksionimin vizual dhe hapësinor. Kujtesa nuk preket aq keq në fillim sa në sëmundjen e Alzheimerit.

Njerëzit me PCA mund të kenë vështirësi me halucinacionet vizuale dhe navigimin hapësinor. Kjo mund të bëhet e dukshme kur lexojnë ose gjykojnë thellësinë dhe hapësirën në një shkallë- duke e bërë të vështirë për të gjykuar se ku është hapi tjetër, për shembull. Simptomat zakonisht fillojnë të shfaqen midis moshës 55 dhe 65 vjeç.

Ka ende shumë gjëra që nuk dimë për PCA për shkak të rrallësisë së saj. Studiuesit ende po përpiqen të kuptojnë nëse PCA është një nëntip i dallueshëm i demencës apo nëse është një formë atipike e sëmundjes së Alzheimerit. Kjo ndodh sepse ndryshimet në tru që ndodhin tek njerëzit me PCA ngjajnë shumë me ato që ndodhin tek njerëzit me sëmundjen e Alzheimerit, megjithëse simptomat janë të ndryshme. Është vlerësuar gjithashtu se midis 5% dhe 15% e njerëzve me Alzheimer kanë PCA.

Sëmundja Creutzfeld-Jakob

Sëmundja Creutzfeld-Jakob është një formë veçanërisht e rrallë e demencës, që prek rreth një në 1 milion njerëz në të gjithë botën.

Sëmundja Creutzfeld-Jakob është një sëmundje prionike. Këto sëmundje përfshijnë proteinat prion të cilat, për arsye të panjohura, ndryshojnë papritur në një formë tre-dimensionale. Funksioni i prioneve të shëndetshme mbetet i panjohur, por ato duket se luajnë një rol në mbrojtjen e nervave dhe qelizave të trurit dhe në mbajtjen e ritmit cirkadian të trupit në funksionim (cikli natyror 24-orësh që ndjek trupi ynë dhe që kontrollon gjithçka, nga gjumi, tretja dhe imuniteti).

Palosja e gabuar e proteinave prion në sëmundjen Creutzfeld-Jakob shkakton një formë shumë të shpejtë dhe të rëndë të demencës, që përparon shumë më shpejt se sëmundja e Alzheimerit ose demenca me trupa Leëy, për shembull. Përveç natyrës së shpejtë të përparimit, njerëzit me sëmundjen Creutzfeld-Jakob kanë probleme me kujtesën dhe lëvizjen, duke përfshirë lëvizjet e papritura të mprehta.

Faktorët e rrezikut për këtë nëntip të demencës përfshijnë moshën e vjetër dhe gjenetikën (që ndodh në 10-15% të rasteve).

FTD-MND

FTD-MND është një formë e demencës frontotemporale që ndodh së bashku me sëmundjen e neuroneve motorike.

Demenca frontotemporale i referohet nëntipeve të sëmundjes që shkaktojnë humbje graduale të indeve të trurit në lobet frontale dhe temporale të trurit.

Sëmundja e neuroneve motorike, nga ana tjetër, është një gjendje neurologjike që përparon me shpejtësi dhe që mund të çojë në vështirësi në frymëmarrje, lëvizje dhe paralizë. Edhe pse prek trurin dhe nervat, nuk është vetë një formë e demencës.

Përafërsisht 10-15% e njerëzve me demencë frontotemporale zhvillojnë gjithashtu sëmundje të neuroneve motorike. Kjo bashkë-ndodhje duket se është e lidhur me një mutacion në gjenin C9orf72.

Njerëzit me FTD-MND përjetojnë disa probleme që lidhen me muskujt, duke përfshirë humbjen e kontrollit të muskujve, ngurtësinë dhe problemet me gëlltitjen. Këto janë gjëra që normalisht pacientët nuk do t’i shoqëronin me demencën dhe problemet e kujtesës.

Aktualisht nuk është e qartë nëse demenca frontotemporale zhvillohet e para dhe më pas sëmundja e neuroneve motorike, apo nëse është e kundërta.

Paraliza supranukleare progresive

Paraliza supranukleare progresive (PSP) është një gjendje e rrallë neurologjike që shkakton si demencë ashtu edhe probleme me lëvizjen.

PSP është e vështirë të diagnostikohet pasi mbivendoset me shumë gjendje të tjera- duke përfshirë sëmundjen e Parkinsonit.

PSP kryesisht çon në dëmtime në rajonet subkortikale të trurit, konkretisht në zona që janë të lidhura me shikimin dhe lëvizjen.

Si të tilla, njerëzit me PSP kanë vështirësi në përdorimin e syve dhe kështu shpesh mund të bien dhe të përjetojnë vështirësi në lëvizje. Njerëzit me PSP gjithashtu mund të kenë vështirësi në përqendrim dhe zgjidhjen e problemeve.

Mbështetje për demencën

Ashtu si me të gjitha nëntipet e demencës, ende nuk ka kurë. Ndërsa ekzistojnë ilaçe që mund të vonojnë simptomat, këto funksionojnë vetëm në rastet e sëmundjes së Alzheimerit.

Si të tilla, ende duhet të gjenden mënyra për të mbështetur njerëzit me nëntipe të tjera të demencës sa më mirë të jetë e mundur.

Një mënyrë për ta bërë këtë është duke e kuptuar siç duhet gjendjen dhe nëntipin e tyre.

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.

Shendet