Nga Gazeta ‘Si’- Të martën, i ashtuquajturi “Koalicioni i të Gatshmëve”, i përbërë kryesisht nga liderë europianë, u mblodh në Paris me përfaqësues të presidentit amerikan Donald Trump, në përpjekje për të bërë përparim drejt një marrëveshjeje të qëndrueshme paqeje për Ukrainën.
Me presidentin e Ukrainës, Volodymyr Zelensky, që këmbëngul se një plan për t’i dhënë fund luftës me Rusinë është “90% gati”, askush në atë sallë nuk donte të rrezikonte largimin e amerikanëve nga procesi.
Por mbi atë takim madhështor dhe plot shkëlqim në Paris rëndonte një elefant i madh në formë Groenlande.
Groenlanda është ishulli më i madh në botë – gjashtë herë më i madh se Gjermania. Ndodhet në Arktik, por është territor autonom i Danimarkës.
Dhe Donald Trump këmbëngul se e dëshiron atë; se i nevojitet për sigurinë kombëtare të SHBA-së.
Kryeministrja e Danimarkës, Mette Frederiksen, ishte e pranishme në takimin e Parisit. Ajo është një aleate kyçe e BE-së për shumë nga liderët e pranishëm, si dhe një aleate e rëndësishme e NATO-s për Mbretërinë e Bashkuar.
Asnjë nga këto vende nuk dëshiron të rrezikojë përplasjen me Donald Trump, por me rritjen e temperaturës politike si në Uashington ashtu edhe në Kopenhagë, gjashtë fuqi të mëdha europiane – përfshirë Britaninë e Madhe, Francën dhe Gjermaninë – nxorën një deklaratë të përbashkët në margjinat e bisedimeve për Ukrainën.
Ato deklaruan se siguria në Arktik duhet të garantohet kolektivisht, në bashkëpunim me aleatët e NATO-s, përfshirë Shtetet e Bashkuara, dhe se vetëm Danimarka dhe Grenlanda kanë të drejtën të vendosin për çështjet që lidhen me Grenlandën.
Por a mjaftonte kjo për të frenuar ambiciet e Trumpit?
Përgjigjja erdhi brenda pak orësh: Jo.
Shtëpia e Bardhë publikoi deklaratën e saj, ku thuhej se po “diskutohen një sërë opsionesh” për të siguruar Grenlandën – të gjitha njëanshme, përfshirë blerjen e ishullit.
Në mënyrë shqetësuese për liderët europianë, komunikata e Shtëpisë së Bardhë, e shpërndarë nga zëdhënësja Karoline Leavitt, theksonte se “përdorimi i ushtrisë amerikane është gjithmonë një opsion në dispozicion të Komandantit të Përgjithshëm”.
Nuk është hera e parë që Trump shpreh dëshirën për Grenlandën, por sidomos gjatë mandatit të tij të parë, shumë në Europë – pas dyerve të mbyllura – talleshin me këtë ide.
Pas ndërhyrjes së diskutueshme ushtarake të administratës Trump në Venezuelë gjatë fundjavës, askush nuk po qesh më.
Europa rrezikon të shkelet nën këmbë
Kryeministrja daneze tha se qëllimet e Trumpit për Grenlandën duhet të merren seriozisht dhe liderët u larguan nga takimi për Ukrainën thellësisht të shqetësuar.
Ironia është e madhe: shumë liderë europianë, përfshirë ata të NATO-s dhe BE-së, po përpiqen të angazhojnë administratën Trump për të mbrojtur sovranitetin e një vendi europian (Ukrainës) nga ambiciet territoriale agresive të një fuqie të jashtme (Rusia), ndërkohë që SHBA sapo ka ndërhyrë ushtarakisht në Venezuelë, duke arrestuar presidentin e saj, dhe vazhdon të kërcënojë hapur sovranitetin e një tjetër vendi europian (Danimarkës).
Situata bëhet edhe më e rëndë nga fakti se Danimarka dhe SHBA janë të dyja anëtare të NATO-s.
Sipas Kopenhagës, ato janë aleate jashtëzakonisht të afërta. Ose të paktën, kanë qenë.
Danimarka thotë se nëse administrata Trump e merr Grenlandën në mënyrë të njëanshme, kjo do të shënonte fundin e aleancës transatlantike të mbrojtjes, mbi të cilën Europa është mbështetur që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore.
Trump, për të qenë të sinqertë, nuk ka qenë kurrë një adhurues i madh i NATO-s.
Kopenhaga ka tentuar të angazhohet me administratën Trump për Grenlandën.
Sipas një marrëveshjeje dypalëshe, SHBA tashmë ka një bazë ushtarake në Grenlandë, e ngritur në fillim të Luftës së Ftohtë. Numri i personelit amerikan aty është ulur nga rreth 10 mijë në kulmin e Luftës së Ftohtë, në rreth 200 sot, dhe prej vitesh SHBA është akuzuar se ka neglizhuar sigurinë e Arktikut – deri tani.
Nga ana e saj, Danimarka ka premtuar së fundmi një investim prej 4 miliardë dollarësh në mbrojtjen e Grenlandës, duke përfshirë anije, dronë dhe avionë.
Por administrata Trump nuk ka treguar interes për të biseduar me danezët.
Të dielën, Trump këmbënguli se Grenlanda është “jashtëzakonisht strategjike”, duke pretenduar se ajo është “e mbushur me anije ruse dhe kineze”, dhe se SHBA ka nevojë për të nga pikëpamja e sigurisë kombëtare, sepse “Danimarka nuk është në gjendje ta mbrojë”.
Danimarka e hedh poshtë këtë pretendim.
Një zyrtar i BE-së, duke folur në kushte anonimiteti, më tha:
“Kjo situatë ka theksuar edhe një herë dobësinë themelore të Europës përballë Trumpit.”
Ndërsa fqinjët nordikë të Danimarkës u nxituan menjëherë ta mbështesnin verbalisht pas komenteve të Trumpit, fillimisht pati një heshtje të plotë nga “treshja e madhe” europiane: Londra, Parisi dhe Berlini.
Më vonë, kryeministri britanik Sir Keir Starmer deklaroi se vetëm Danimarka dhe Grenlanda mund të vendosin për të ardhmen e ishullit. Kancelari gjerman Friedrich Merz ka shprehur më parë qëndrime të ngjashme. Emmanuel Macron vizitoi Grenlandën në dhjetor, në shenjë solidariteti me Kopenhagenën.
Por kritika e drejtpërdrejtë ndaj SHBA-së mungoi dukshëm nga deklarata e përbashkët.
“Një deklaratë e përbashkët nga të 27 vendet e BE-së, plus Britania si aleate e NATO-s, do të kishte dërguar një mesazh shumë të fortë në Uashington,” më tha Camille Grande nga Këshilli Europian për Marrëdhëniet me Jashtë.
Por vetëm gjashtë aleatë europianë të Danimarkës dolën me një deklaratë të tillë.
Dhe këtu qëndron thelbi i problemit: stili i drejtpërdrejtë – disa do ta quanin bullizues – i Trumpit, i ka bërë liderët europianë jashtëzakonisht nervozë.
Ata kanë zgjedhur zakonisht ta “menaxhojnë” presidentin amerikan, për të ruajtur marrëdhëniet dypalëshe, në vend që të përballen me të hapur, individualisht apo kolektivisht, nga frika e pasojave.
Në botën e re të politikës së fuqive të mëdha, ku dominojnë SHBA, Kina, Rusia dhe India, Europa duket më së shumti si një spektatore, me rrezikun të shkelet nën këmbë.
Nëse kthehemi te gjeografia, Danimarka është një nga aleatët më të vegjël të NATO-s, megjithëse shumë aktivë. SHBA-të janë anëtari më i madh dhe më i fuqishëm i NATO-s. Deri tani.
Nervozizmi i thellë në Europë tani është i dukshëm.
Fuqitë e mëdha europiane mund të kenë lëshuar deklaratën e tyre të përbashkët duke nënvizuar NATO-n si një forum për të diskutuar sigurinë e Arktikut dhe duke këmbëngulur se vetëm Danimarka dhe Groenlanda mund të vendosin për të ardhmen e ishujve, por sa larg do të shkonin në të vërtetë Mbretëria e Bashkuar, Franca, Gjermania dhe të tjerët për të garantuar atë sovranitet?
“Askush nuk do të luftojë ushtarakisht kundër Shteteve të Bashkuara për të ardhmen e Groenlandës”, tha zëvendësshefi i stafit të Shtëpisë së Bardhë, Stephen Miller, i cili tingëllonte i sigurt, në një intervistë me CNN të hënën.
Trump i bindi të gjithë aleatët e NATO-s – përveç Spanjës – verën e kaluar që të angazhoheshin për të rritur masivisht shpenzimet për mbrojtjen e tyre.
Por Europa është ende shumë e varur nga SHBA-ja në shumë fusha, duke përfshirë mbledhjen e inteligjencës, komandën dhe kontrollin dhe aftësitë ajrore. Uashingtoni është shumë i vetëdijshëm për këtë.
Persona të brendshëm në NATO thonë se, tani për tani, edhe në takimet me dyer të mbyllura, shtetet anëtare europiane të aleancës mezi arrijnë të mendojnë se çfarë mund të ndodhë nëse Uashingtoni do të ndërhynte ushtarakisht në Groenlandë.
Burimi: BBC/Përshtati Gazeta Si
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
