.png)
Gazeta Si – Traktati i fundit për kontrollin e armëve bërthamore midis Shteteve të Bashkuara dhe Rusisë skadoi më 5 shkurt, duke i liruar të dy vendet nga çdo kufizim formal mbi armët e tyre bërthamore.
Traktati i “NEW START”, u nënshkrua në vitin 2010 dhe u rinovua në vitin 2021: skadimi i tij shënon në mënyrë efektive fundin e epokës së kontrollit të armëve bërthamore që filloi në vitet 1970, pasi disa traktate ishin eliminuar ose lejuar të skadonin në dekadën e fundit.
Shtetet e Bashkuara dhe Rusia zotërojnë mbi 80 përqind të kokave bërthamore në botë. Skadimi i marrëveshjes do të thotë fundi i shkëmbimit të informacionit në lidhje me arsenalet e tyre përkatëse dhe i jep fund inspektimeve të ndërsjella.
Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, Antonio Guterres, u ka bërë thirrje të dy vendeve të rifillojnë negociatat për një marrëveshje, por kjo nuk ka gjasa të ndodhë së shpejti.
Traktati “NEW START” kërkonte një reduktim të të ashtuquajturave kokave bërthamore “strategjike”, të projektuara për t’u vendosur larg frontit dhe për të minuar aftësinë e armikut për të zhvilluar luftë, duke shërbyer kështu edhe një funksion pengues (ato të destinuara për përdorim në fushën e betejës quhen “taktike”).
Ai gjithashtu kufizoi numrin e kokave bërthamore me rreze të gjatë veprimi të vendosura në sistemet e shpërndarjes, duke përfshirë raketat balistike ndërkontinentale dhe raketat balistike të lëshuara nga nëndetëset dhe bombarduesit (1,500 për Shtetet e Bashkuara dhe 1,550 për Rusinë).
Ai gjithashtu parashikonte raportim periodik mbi vendosjen dhe evolucionin e arsenalit, si dhe inspektime të kryqëzuara.
Komunikimet dhe inspektimet në fakt ishin ndërprerë për disa vite, me vendim të Rusisë: inspektimet ishin pezulluar gjatë pandemisë së koronavirusit dhe nuk kishin rinisur më pas, për shkak të tensioneve në rritje midis dy vendeve pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia.
Marrëveshjet e vitit 2010 u nënshkruan në Pragë nga presidentët e atëhershëm, Barack Obama dhe Dmitry Medvedev (i cili zyrtarisht zëvendësoi Vladimir Putinin për një mandat).
Ato u rinovuan në vitin 2021 nga presidenti Joe Biden, pasi Donald Trump tregoi pak interes për ta bërë këtë gjatë mandatit të tij të parë.
Ishte e fundit në një serie marrëveshjesh që kufizonin kokat bërthamore: të parat u nënshkruan në vitin 1972 midis Richard Nixon dhe Leonid Brezhnjev, të ndjekura nga ato në vitin 1985 midis Ronald Reagan dhe Mikhail Gorbachev.
Pas rënies së Bashkimit Sovjetik, traktati START 1, i nënshkruar në vitin 1991, vendosi një kufizim në numrin e armëve bërthamore dhe inspektimeve të kryqëzuara, një formulë që do të ringjallej në vitin 2010 nga marrëveshja që skadoi përfundimisht dje.
Në muajt e fundit, Putin dhe qeveria ruse kishin diskutuar zgjatjen e vlefshmërisë së traktatit për një vit tjetër.
Trump e quajti propozimin “një ide të mirë”, por nuk u ndërmor asnjë veprim. Në përgjigje të pyetjeve të gazetarëve në muajt e fundit, Trump ka deklaruar në përgjithësi se dëshiron ta zëvendësojë “NEW START” me një “marrëveshje të re dhe më të mirë”.
Administrata amerikane ka shprehur prej kohësh qëllimin e saj për të përfshirë qeverinë kineze në diskutimet mbi marrëveshjet e ardhshme; Kina nuk ka treguar gatishmëri për të negociuar.
Besohet se aktualisht zotëron afërsisht 550 koka bërthamore strategjike, por po ndjek një plan afatgjatë për t’u bashkuar me Rusinë dhe Shtetet e Bashkuara në 1,550.
Sidomos në këtë mandat të dytë, Trump ka hedhur poshtë çdo formë kontrolli ndërkombëtar ose kufizimi mbi vendimet e SHBA-ve dhe madje ka hedhur poshtë një rifillim të testimeve bërthamore (pa ndërmarrë ndonjë hap konkret për këtë qëllim) dhe planin e Marinës për t’u pajisur me një flotë të re të armatosur me armë bërthamore. Fundi i traktatit mund të shënojë fillimin e një faze të re të rritjes së arsenalit bërthamor.
Para ditës së sotme, traktati i fundit i mospërhapjes që u braktis, ishte INF (Traktati i Forcave Bërthamore me Rreze të Mesme Veprimi), me urdhër të Shteteve të Bashkuara.
Kjo ishte marrëveshja e vitit 1987 që ndaloi të gjitha raketat balistike dhe të lundrimit me bazë tokësore me një rreze veprimi midis 500 dhe 5,500 kilometrave. Shtetet e Bashkuara më pas u tërhoqën nga traktati, duke akuzuar Rusinë për shkeljen e tij.
Përfundimi i “NEW START” mund të ndikojë gjithashtu në shqyrtimin e pajisjeve, i planifikuar për muajt e ardhshëm në Kombet e Bashkuara, të Traktatit më të përgjithshëm për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore, në fuqi që nga viti 1970 dhe që rishikohet çdo pesë vjet.
Parimi themelor i traktatit është që shtetet jo-bërthamore zotohen të mos pajisen me armë bërthamore, me kusht që shtetet me armë bërthamore të bëjnë përpjekje me mirëbesim drejt çarmatimit. Traktati është nënshkruar nga 190 vende, përfshirë Shtetet e Bashkuara dhe Rusinë.
Përshtati: Gazeta “Si”
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
