.png)
Pas disa viteve të qeta, ku normat e interesit nuk kishin lëvizur, inflacioni “riktheu” në punë zyrtarët e bankave qendrore. Kurrë më parë ata nuk kanë qenë kaq të zënë me punë.
Në tremujorin e parë të 2021-shit, normat e interesit në 58 ekonomi të pasura dhe në zhvillim ishin mesatarisht 2.6%. Në fund të 2022-shit, kjo shifër shkoi 7.1%.
Ndërkohë borxhi total i këtyre vendeve arriti 300 trilion dollarë, ose sa 345% e PBB-së së tyre të kombinuar, nga 255 trilion që ishte para pandemisë.
Sa më shumë të hyjë në borxhe bota, aq më e brishtë bëhet ndaj normave të interesit. Për të vlerësuar efektin e kombinuar të huamarrjes dhe normave më të larta, The Economist ka vlerësuar faturën e interesave për firmat, familjet dhe qeveritë në 58 vende. Së bashku këto ekonomi përbëjnë më shumë se 90% të PBB-së globale. Në vitin 2021, fatura e tyre e interesit ishte 10.4 trilion dollarë, ose 12% e PBB-së së kombinuar. Deri në vitin 2022 ajo kishte arritur një 13 trilion dollarë, ose 14.5% të PBB-së.
Në botën reale, normat më të larta të interesit nuk i rrisin menjëherë kostot e shërbimit të borxhit, përveç atyre të borxhit me normë të ndryshueshme, siç janë shumë kredi bankare njëditore. Maturimi i borxhit të qeverisë priret të variojë nga 5 deri në 10 vjet; firmat dhe familjet priren të marrin hua në një bazë afatshkurtër. Ne supozojmë se rritja e normës ushqehet gjatë pesë viteve për borxhin publik dhe gjatë një periudhe dyvjeçare për familjet dhe kompanitë.
Huamarrësit e jetës reale i përgjigjen normave më të larta duke ulur borxhin për të siguruar që pagesat e interesit të mos dalin jashtë kontrollit. Megjithatë, hulumtimi i Bankës për Shlyerjet Ndërkombëtare, një klub i bankave qendrore, tregon se normat më të larta rrisin pagesat e interesit për borxhin në raport me të ardhurat zhvlerësimi nuk i zhduk plotësisht kostot më të larta. Kështu supozojmë se të ardhurat nominale rriten sipas parashikimeve të FMN-së dhe raportet e borxhit ndaj PBB-së mbeten të pandryshuara. Kjo nënkupton deficite buxhetore vjetore prej 5% të PBB-së, më të ulëta se para Covid-it.
Nëse normat ndjekin rrugën e çmimeve në tregjet e obligacioneve qeveritare, interesat do të arrijë rreth 17% të PBB-së deri në vitin 2027. Po sikur tregjet të nënvlerësojnë se sa shtrëngime kanë rezervuar bankat qendrore? Ne konstatojmë se një pikë tjetër përqindjeje, në krye të asaj që tregjet kanë çmuar, do ta çonte faturën në 20% të PBB-së.
Një faturë e tillë do të ishte jo e paprecedentë. Kostot e interesit në Amerikë tejkaluan 20% të PBB-së në krizën financiare globale të viteve 2007-09, bumin ekonomik të fundit të viteve 1990 dhe shpërthimin e inflacionit në vitet 1980. Qeveria e Ganës, për shembull, do të përballet me një raport borxhi ndaj të ardhurave prej mbi 6% dhe yield-et e obligacioneve qeveritare prej 75% – gjë që pothuajse me siguri do të nënkuptonte shkurtime të jashtëzakonshme të shpenzimeve shtetërore.
Inflacioni mund të lehtësojë pak barrën, nëse rriten të ardhurat nga taksat, të ardhurat për familjet dhe fitimet e korporatave.
Telashet e huamarrjes
Po kush po e vuan barrën? The Economist ka renditur kompanitë dhe qeveritë sipas dy variablave; raporti borxhi ndaj të ardhurave dhe rritja e normave të interesit në 3 vitet e shkuara.
Për familjet, ekonomitë e pasura përfshirë Holandë, Zelandën e Re dhe Suedinë duken më sensitive ndaj rritjes së normës së interesave. Të treja këto kanë nivel borxhi dy herë më të lartë se të ardhurat e disponueshme dhe janë përballur me rritje të vrullshme të yield-eve të titujve qeveritarë.
Megjithatë, vendet që kanë më pak kohë për t’u përgatitur për rritjen e normave mund të përballen me vështirësi më të mëdha se sa homologët e tyre më shumë borxhe. Kreditë hipotekore në Holandë, për shembull, shpesh kanë norma fikse afatgjata, që do të thotë se familjet e vendit janë më pak të prekura nga normat më të larta. Në vende të tjera, përkundrazi, familjet priren ose të kenë kredi me normë fikse afatshkurtër ose të marrin hua me kushte fleksibël. Në Suedi, hipotekat me normë të ndryshueshme përbëjnë gati 2/3 e aseteve, që do të thotë se problemet mund të shfaqen më shpejt. Në ekonomitë në zhvillim, të dhënat janë më të pakta. Megjithëse raportet e borxhit ndaj të ardhurave janë më të ulëta, kjo reflekton pjesërisht faktin se kredia formale është e vështirë të merret.
Në botën e biznesit, kërkesa e rritur konsumatorë ka rritur fitimet. Në 33 nga 39 vende, raporti borxh ndaj fitimit operativ ka rënë vitin e shkuar. Në të vërtetë, disa vende të botës duken çuditërisht të forta. Pavarësisht nga problemet e Adani Group, një konglomerat, India shënon rezultate të mira falë një raporti relativisht të ulët borxhi ndaj të ardhurave dhe një rritje më të vogël të normave.
Barra të larta të borxhit dhe kushte më të shtrënguara financiare mund të jenë ende shumë për disa kompani. S&P Global, një firmë kërkimore, vëren se normat e mospagimit të borxhit të korporatave europiane u rritën nga nën 1% në fillim të 2022 në më shumë se 2% deri në fund të vitit. Firmat franceze veçanërisht janë me borxhe, me një raport të borxhit ndaj fitimit operativ prej 9%. Rusia, e shkëputur nga tregjet e huaja, ka parë rritje afatshkurtër të yield-eve. Hungaria, ku banka qendrore ka rritur me shpejtësi normat për të mbrojtur monedhën e saj, ka borxhe të rënda në krahasim me madhësinë e ekonomisë së saj.
E fundit dhe më e rëndësishmja është borxhi i qeverisë. Daleep Singh nga PGIM, një kompani menaxhimi asetesh, thotë se një variabël vendimtar për t’u parë është primi i rrezikut mbi borxhin (kërkesa e tregjeve për kthimin shtesë për të mbajtur obligacionet e një vendi mbi yield-in e një Thesari Amerikan). Qeveritë e botës së pasur kryesisht po e bëjnë mirë këtë. Por Italia, e cila ka parë një rritje më të madhe të yield-eve të obligacioneve se çdo vend tjetër europian, mbetet një rrezik. Ndërsa Banka Qendrore Europiane shtrëngon politikën, ajo ka ndaluar blerjen e obligacioneve dhe do të fillojë të tkurrë bilancin e saj në mars. Rreziku është një krizë e mundshme.
Në ekonomitë në zhvillim po rritet huamarrja në monedhën e vet, por ata që po vuajnë me borxhet e jashtme mund të kërkojnë ndihmë. Së fundmi, Argjentina dakordësoi një marrëveshje me FMN-në që do t’i “shtrëngojë rripat”. Ajo arriti kulmin e borxhit të jashtëm në 2020-n. Egjipti, po tenton të mos kalojë në të njëjtë rrugë. Gana, e cila së fundmi iu bashkuar kampit të Argjentinës po aplikon shtrëngim fiskal dhe monetar që të sigurojë mbështetjen nga FMN-ja.
Fati i disa qeverive, ashtu si edhe i familjarëve dhe kompanive që kanë nevojë për mbështetjen e shtetit, mund të varen nga vullneti i mirë i Kinës. Pavarësisht niveleve të larta të borxhit, Kina qëndron afër fundit të renditjes për shkak të normave të interesit të qeta. Megjithatë, rëndësia e saj për global është vetëm në rritje. Kina është tani huadhënësi më i madh për ekonomitë e varfra të botës dhe merr dy të tretat e pagesave të tyre të rritjes së shërbimit të borxhit të jashtëm, duke komplikuar përpjekjet për lehtësimin e borxhit. Qeveritë perëndimore duhet të shpresojnë se mund ta rrëzojnë edhe këtë balonë.
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
