Epoka e re e konflikteve ekonomike

Pushtimi i Ukrainës nga Rusia ka mundësi të bëhet lufta më e madhe në Europë që nga 1945. Po ashtu shënjon një epokë të re të fronteve ekonomike që më vonë mund ta copëtojë atë.

Sanksionet e perëndimit kanë futur në kaos ekonominë 1.6 triliardë dollarësh të Rusisë.

Fshirja e menjëhershme e një ekonomie të madhe është e paprecedentë dhe do të shkaktojë alarm në mbarë botën, jo më pak në Kinë, e cila do të rillogarisë kostot e një lufte mbi Tajvanin. Prioriteti i Perëndimit duhet të jetë fitimi i luftës ekonomike me Rusinë.

Që Rusia nuk i mori seriozisht kërcënimet e perëndimit nuk ishte surprizë. Gjatë viteve të fundit ato kanë qenë të shumta, por jo efektive. Subjekt i sanksioneve amerikane janë 10.000 persona dhe biznese që ndikojnë 50 shtete dhe 27% të PBB-së së botës përfshirë çdo gjë nga tortura tek kriptomonedha. Autokratët mund të shmangin masat. Embargot e vendosura ndaj Iranit dhe Venezuelës krijuan disa vështirësi, por nuk nxitën ndërrim regjimi.

Efekti parandalues ka qenë i dobët, pasi ‘të këqijtë’ kanë supozuar se Amerika nuk do të ushtronte kurrë “presion maksimal” mbi një ekonomi të madhe.

Më 26 shkurt u vendosën sanksionet ndaj ekonomisë së 11-të më të madhe në botë.

Duke e bërë të paligjshme për firmat perëndimore të merren me bankat e mëdha ruse, përveç se në tregtinë e energjisë, dhe duke i përjashtuar ato nga sistemi i pagesave globale, fluksi i parave përtej kufijve po bie. Veprimi kundër bankës qendrore të Rusisë do të thotë se ajo nuk mund të ketë akses në pjesën më të madhe të rezervave të saj valutore. Besimi është zhdukur. Rubla ka rënë me 28% këtë vit pasi kapitali i huaj iku, duke kërcënuar rritjen e inflacionit. Aksionet ruse kanë rënë me mbi 90% në tregtimin në qiell të hapur dhe shumëkombëshet po largohen. Nga Moska në Murmansk, rusët janë në radhë jashtë bankave.

Goditja mund të çojë në një grusht shteti ose në një krizë parash që pengon luftën. Por Putin mund të hakmerret me armët e tij ekonomike, duke përfshirë bllokimin e gazit. Pas përdorimit të bombave bërthamore në vitin 1945, u deshën vite për të zhvilluar një doktrinë se si luftohet. Tani, mes kaosit, nuk ka kohë për sanksione. Megjithatë, një parim është i qartë: çdo hakmarrje ekonomike ruse duhet të përballet me një përgjigje më të dëmshme nga Perëndimi që e bën atë akt hakmarrjeje të paarsyeshëm. Përmes aftësisë së tij për të penguar shërbimet teknologjike dhe eksportet e naftës (nga të cilat Rusia fiton katër herë më shumë se gazi), Perëndimi ka avantazh.

Nëse Perëndimi përballet me Rusinë pasojat afatgjata do të jenë të frikshme. Sa më shumë të përdoren ‘armët e reja’, aq më shumë vende do të përpiqen të shmangin mbështetjen në financat perëndimore. Kjo do ta bënte më pak të fuqishëm kërcënimin amerikan. Kjo do të çonte gjithashtu në një fragmentim të rrezikshëm të ekonomisë botërore. Në vitet 1930, frika e embargove tregtare u shoqërua me një nxitim drejt autarkisë dhe sferave ekonomike të ndikimit.

Autokracitë do të jenë në ankth: ata zotërojnë gjysmën e grumbullit të rezervave prej 20 trilion dollarësh në botë dhe aseteve të pasurisë sovrane. Ndërsa Kina mund të shkaktojë kosto të mëdha ekonomike në Perëndim duke bllokuar zinxhirët e furnizimit, tani është e qartë se në rast të një lufte mbi Tajvanin, Perëndimi mund të ngrijë rezervën e Kinës prej 3.3 trilion dollarësh. Edhe disa demokraci si India, e cila ka shmangur dënimin e Rusisë, mund të shqetësohen se janë më të prekshme ndaj presionit perëndimor. Gjatë dekadës së ardhshme, ndryshimet teknologjike mund të krijojnë rrjete të reja pagesash që anashkalojnë sistemin bankar perëndimor.

Një pjesë e këtij fragmentimi është bërë i pashmangshëm. Por duke aplikuar sanksione për gjithnjë e më shumë vende gjatë dy dekadave të fundit, dhe tani duke rritur ashpërsinë e tyre, Perëndimi rrezikon të shtyjë më shumë vende të shkëputen nga sistemi financiar i udhëhequr nga perëndimi sesa është e dëshirueshme. Kjo është arsyeja pse pasi të kalojë kriza në Ukrainë, Perëndimi duhet të synojë të bëjë të qartë se si do të kontrollohen sanksionet. Përhapja e pamëshirshme e llojit të nivelit të ulët duhet të frenohet, megjithëse masat e synuara kundër individëve dhe firmave për abuzime të të drejtave të njeriut mbeten legjitime, edhe nëse ato rrallë funksionojnë. Dhe duhet bërë e qartë se sanksionet mbarëkonomike të llojit shkatërrues që përdoren kundër Rusisë janë të rezervuara për aktet më të këqija të agresionit dhe luftës. Perëndimi ka vendosur një armë ekonomike që deri vonë ishte e paimagjinueshme. Duhet të përdoret me mençuri.

Burimi: The Economist/ Përshtati: Gazeta “Si”

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.