.png)
Gazeta Si – Viti 2025 nuk ishte viti kur tregtia globale vdiq, por ndryshoi në mënyra komplekse. Disa ndryshime ishin të përkohshme, si përparimi i importeve amerikane për shkak të kërcënimit të tarifave të larta, disa dukeshin të përhershme, si ulja e tregtisë direkte midis SHBA-së dhe Kinës, dhe disa ishin ndërmjetëse, si rritja e tregtisë lidhur me AI-në.
Megjithatë, tregtia globale e mallrave, produktet që ishin objekt i tarifave, ka qenë jashtëzakonisht e fortë, sipas raportit nga McKinsey Global Institute.
Raporti thekson pesë aspekte të rëndësishme të asaj që ndodhi në 2025. Së pari, eksportet e SHBA-së dhe Kinës arritën nivele të reja, ndërsa tregtia botërore u rrit më shpejt se ekonomia globale.
Drejtimi i tregtisë ndryshoi dukshëm, por më shumë midis partnerëve “gjeopolitikisht të largët”, veçanërisht SHBA-së dhe Kinës, sesa midis atyre “gjeografikisht të largët”.
Bashkimi Europian humbi pjesë tregu në Kinë, ndërsa India u dallua për një rritje të madhe të distancës gjeografike të tregtisë, për shkak të rritjes së shpejtë të eksportit të smartfonëve drejt SHBA-së.
Së dyti, dërgesat e lidhura me AI-në, si gjysmëpërçuesit dhe pajisjet për qendrat e të dhënave, u rritën me 40 për qind nga 2024 në 2025.
Eksportet e lidhura me AI-në përbënin një të tretën e rritjes globale të tregtisë, ndërsa qendrat aziatike, Taiwan, Koreja e Jugut dhe pjesë të Azisë Juglindore, furnizonin tregjet në të gjithë botën, veçanërisht SHBA-në.
Kontrolli mbi eksportet dhe importet e disa pajisjeve kufizoi rritjen e tregtisë së AI-së të Kinës në vetëm 16 për qind. Raporti argumenton se kapaciteti në rritje i AI-së pritet të vazhdojë të shtyjë tregtinë botërore edhe në 2026.
Së treti, siç thotë raporti, “Kina zgjeroi rolin e saj si ‘fabrika e fabrikave’”. Ndërsa eksportet direkte drejt SHBA-së u goditën, Kina arriti të rrisë eksportet e makinerive dhe inputeve për vende të tjera, veçanërisht fqinjët e saj, disa nga të cilat mund të zëvendësonin eksportet e Kinës drejt SHBA-së.
Në shumë raste të tjera, eksportet e pjesëve dhe makinerive nuk kishin lidhje me zëvendësimin e humbjeve të tregut amerikan.
Në vend të kësaj, ato mbështetën zgjerimin e kapaciteteve prodhuese në tregje të treta, veçanërisht në vendet në zhvillim, duke thelluar rolin e Kinës si furnizuese e inputeve për prodhimin dhe jo si eksportuese e mallrave përfundimtare.
Në total, eksportet kineze të mallrave ndërmjetëse dhe kapitalit u rritën me 223 miliardë dollarë në 2025, duke kompensuar humbjen prej 130 miliardë dollarësh në eksportet drejt SHBA-së.
Së katërti, tarifat shkaktuan rregullime komplekse të tregtisë, duke përfshirë përparimin e përkohshëm të importeve. Në tërësi, tregtia direkte SHBA-Kinë ra rreth 30 për qind në 2025, por SHBA zëvendësoi rreth dy të tretat e importeve të humbura me blerje nga eksportues të tjerë.
Eksportuesit kinezë të mallrave për konsum, si makinat elektrike dhe lodrat, ulën çmimet mesatarisht 8 për qind për të gjetur blerës të rinj. Eksportet e vendeve të ASEAN-it u rritën dukshëm, ndërsa firmat e BE-së u ndjenë të shtypura nga eksportet kineze të devijuar dhe tarifat më të larta amerikane.
Së fundi, ndërsa tarifat arbitrare dhe të paparashikueshme të Presidentit Donald Trump e bënë jetën të vështirë për prodhuesit dhe tregtarët në mbarë botën (përfshirë shumë në SHBA), pati disa faktorë lehtësues.
Njëri ishte se kërcënimi i Trump-it shpesh ishte më i madh se veprimi i tij. Në fund, siç thekson Richard Baldwin i IMD në Lausanne në postimin e tij në Substack, ai nuk bëri gjithçka që kërcënoi.
Më e rëndësishmja, veprimet e tij nuk çuan në një cikël hakmarrjeje kundër SHBA-së dhe as në imitimin e mohim agresiv të normave të Organizatës Botërore të Tregtisë. Sistemi tregtar ka sfida të tjera, veçanërisht qasjen agresive merkantiliste të Kinës ndaj eksporteve.
Por SHBA-ja, me vetëm 14% të importeve botërore të mallrave, nuk ka ndikim aq të madh. Edhe SHBA-ja dhe Kina së bashku, me 25 për qind të tregtisë botërore midis tyre, nuk mund të dominojnë sistemin. Pjesa tjetër e botës ka vendosur të vazhdojë tregtinë sepse varet prej saj.
Siç do të thoshte Adam Smith, ka “shumë shkatërrim” në tregtinë botërore, por mund të ketë ende kufij. A do të ketë rrëzim të vrullit të AI-së këtë vit? A mund të shkaktojë lufta e Trump-it ndaj Iranit në 2026 më shumë dëme sesa lufta e tij tarifore në 2025?
Më konkretisht, a do të shkaktojë mbyllja faktike e Gjirit për eksportet e naftës, gazit dhe produkteve të tjera thelbësore më shumë dëme sesa mund të përballojmë? Nuk besoj.
Duket e mundshme që, sa të keqësuar dhe keq-ekzekutuar që të jetë kjo luftë, Trump do të gjejë një mënyrë për të pretenduar fitore dhe për ta mbyllur. Natyrisht, mund të jetë e qartë për shumicën se ai ka humbur. Por a do ta turpëronte kjo? Ka gjasa jo: ai nuk pranon kurrë humbjen.
Ajo që është më e qartë tani është se SHBA-ja nuk është më një udhëheqës i besueshëm global. Nëse mund të zgjedhë këtë njeri dy herë, ka humbur rrugën.
Pse të mos zgjedhë dikë edhe më keq? Një vend i tillë nuk është në gjendje të sigurojë hegjemoninë globale të besueshme. Ajo ofron në vend të kësaj një top shkatërrimi të paparashikueshëm.
As nuk ka një zëvendësim të besueshëm. Kina është relativisht e parashikueshme, por paaftësia e saj dekadale për të eliminuar varësinë nga tregtia dhe surpluset e llogarive aktuale nuk është inkurajuese.
Ajo që kemi mësuar është se ekonomia është më rezistente sesa shumë frikoheshin. Shpresojmë që ajo të vazhdojë të tregojë këtë cilësi, sepse do të na duhet shumë.
Burimi: FinancialTimes/Gazetasi.al
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
Lini një Përgjigje