Pse 'Festivali foklorik i Gjirokastrës' u zhvendos vetëm një herë në Berat në vitin 1995?

Gazeta “SI”- Festivali Folklorik Kombëtar i cili tradicionalisht është mbajtur në Gjirokastër, pati një vit i cili ndryshoi destinacion. Në vitin 1995 ai u zhvillua në qytetin e Beratit në vitin 1995 për shkak të rrethanave të jashtëzakonshme historike dhe shoqërore në Shqipëri në atë periudhë.

Arsyeja kryesore për zhvendosjen në Berat ishte periudha pas përfundimit të regjimit komunist dhe transformimet revolucionare në vend. Pas rënies së monizmit dhe ndryshimeve të thella politike dhe sociale në Shqipëri në fillim të viteve ’90, festivali që zakonisht mbahej në Kalane e Gjirokastrës u zhvendos për një edicion në kalanë e qytetit të Beratit në vitin 1995.

Berati u zgjodh si një tjetër qytet me vlera historike dhe arkitektonike të theksuara edhe ai i përfshirë në listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s, sikurse Gjirokastra, duke i dhënë festivalit një ambient të përshtatshëm kulturor për të vazhduar traditën folklorike në një kohë ndryshimesh të mëdha në vend.

Deri në vitin 1991, Shqipëria ishte një shtet komunist totalitar nën drejtimin e PPSH-së dhe më parë të Enver Hoxhës. Kultura, arti dhe veprimtaria folklorike shpesh shërbenin si mjet ideologjik i shtetit për të promovuar “vlerat popullore” brenda kuadrit të ideologjisë socialiste. Festivali i Gjirokastrës u krijua dhe u zhvillua si pjesë e këtij sistemi kulturor-politik, duke synuar jo vetëm ruajtjen e folklorit, por edhe përforcimin e identitetit të shtetit socialist dhe një narrative kombëtare që lidhej me figurën e Enver Hoxhës. Pas shembjes së komunizmit në Shqipëri në vitin 1991, vendi hyri në një periudhë të gjatë tranzicioni politik, ekonomik dhe shoqëror, ku transformime të mëdha ndodhën në institucionet publike, financimin kulturor, marrëdhëniet me botën e jashtme dhe identitetet kombëtare.

Festivali folklorik, si një nga ngjarjet më të mëdha kulturore në vend, u ndikua nga këto ndryshime të thella, dhe kjo ndikoi drejtpërdrejt vendin dhe mënyrën e organizimit të tij.

Për herë të parë në Kalanë e Beratit, nga 20 deri më 25 shtator të vitit 1995, u zhvillua Festivali Folklorik Kombëtar. Pas pothuajse shtatë vjetësh nga festivali folklorik i mëparshëm, edicioni i Beratit nuk ishte vetëm një festival i rradhës. Akumulimi dhe paraqitja e lëndës folklorike tejkaloi pritshmëritë më entuziaste dhe përligji interesin e madh popullor rreth tij. Në këtë edicion theksohet pjesëmarrja për herë të parë, krahas grupeve shtetërore të shtëpive të kulturës në rrethe, edhe e grupeve folklorike joshtetërore, të cilat nisën rrugën e tyre në skenë si të tilla. Ndër to përmenden shoqëria kulturore “Elena Gjika” nga Përmeti dhe grupi folklorik “Çamëria”, duke i dhënë festivalit një dimension më të gjerë dhe duke shënuar një hap të rëndësishëm në zhvillimin e folklorit shqiptar jashtë strukturave shtetërore.

Zgjedhja e Beratit si vend i Festivalit ishte një përpjekje për të ruajtur ngjarjen në një ambient historik dhe kulturor të rëndësishëm, duke reflektuar nevojën për përshtatje me një mjedis të ri demokratik dhe ekonomik.

Ky ndryshim destinacioni ishte gjithashtu një përpjekje e qeverisë së djathtë të asaj kohe për të zhvendosur vëmendjen nga Gjirokastra, e cila kishte qenë më parë zgjedhur si vendmbajtës i festivalit për arsye se Enver Hoxha ishte nga ky qytet. Ishte një shkëputje nga ideologjia komuniste dhe një përpjekje për të krijuar një qendrim më të pavarur dhe demokratik, duke i hequr Gjirokastrës të drejtën ekskluzive për organizimin e festivalit.

Festivali i vitit 1995 shënoi gjithashtu një shkëputje nga kalendari tradicional, duke u zhvilluar në vitin 1995 në vend të vitit 1993, siç do të pritej.

Pas këtij edicioni të veçantë, festivali u rikthye në Gjirokastër në vitin 2000, ku mbahet kryesisht çdo pesë vjet, duke ruajtur lidhjen e tij me qytetin muze të Gjirokastrës dhe duke u bërë sërish simbol i trashëgimisë kulturore shqiptare.

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.