Sekreti i jetëgjatësisë! Rregullat e atyre që plaken ‘pa u plakur’ (vërtet)

Gazeta Si – Që nga fillimi i historisë njerëzore, njerëzimi ka ndjekur një ide sa interesante aq edhe të paarritshme: t’i ikë kohës.

Nga ujërat e mrekullueshme të rinisë së përjetshme të rrëfyera në mitet e lashta, te alkimistët mesjetarë që kërkojnë eliksirin e jetës së gjatë, te letërsia moderne, obsesioni për të mos u plakur ka përshkuar shekujt si një konstante.

Në “Portreti i Dorian Gray”, Oscar Wilde i beson trillimit të një vërtet të pakëndshme: dëshira për të qëndruar i ri gjithmonë, vjen me një çmim, shpesh të paguar diku tjetër – në trup, në vetëdije, në realitet.

Studimi modern

Sot, ajo ëndërr e lashtë nuk shprehet më përmes magjisë apo portreteve të mallkuara, por përmes laboratorëve, algoritmeve, suplementeve, testeve gjenetike dhe premtimeve teknologjike.

Rinia e përjetshme nuk është më një mit, por një fjalë kyçe. Dhe nuk ka të bëjë vetëm me sipërmarrësit vizionarë apo gurutë e Silicon Valley.

Edhe figura të fuqisë globale kanë lënë të kuptohet, vitet e fundit, se të jetosh deri në 150 vjeç nuk është më fanta-shkencë, por një qëllim i besueshëm: udhëheqësit e Shteteve të Bashkuara, Rusisë dhe Kinës – Donald Trump, Vladimir Putin dhe Xi Jinping – e kanë bërë këtë, në forma të ndryshme, duke ushqyer një imagjinatë, në të cilën jetëgjatësia ekstreme bëhet një kufi i ri prestigji dhe kontrolli.

Si plakemi

Megjithatë, ndërsa debati publik nxehet rreth idesë së të jetuarit përgjithmonë, shkenca e shëndoshë po e zhvendos vëmendjen në një pyetje tjetër, ndoshta më të pakëndshme, por më realiste: si plakemi?

Në kërkim të përgjigjeve të bazuara në prova, vitet e fundit janë studiuar të ashtuquajturit super-moshë, njerëz të moshuar – zakonisht mbi 80 vjeç – të cilët dallohen, jo vetëm për jetëgjatësinë e tyre, por edhe për ruajtjen e funksionit të konsiderueshëm mendor dhe fizik krahasuar me bashkëmoshatarët e tyre.

“The Washington Post” raporton disa nga shembujt që kanë pushtuar titujt e gazetave. Në vitet e fundit, kardiologë, gerontologë dhe studiues në institucione të tilla, si Instituti i Kërkimeve “Scripps”, i kanë studiuar këta individë pikërisht për të kuptuar se sa shumë peshon gjenetika kundrejt mjedisit dhe sjelljeve gjatë gjithë jetës.

Gjetjet paraprake sugjerojnë se, ndërsa disa njerëz mund të kenë predispozita të favorshme, stili i jetës mbetet faktori më përcaktues.

“Sirenat” e mediave sociale

Mitet rreth jetëgjatësisë po rriten dhe po përhapen në mediat sociale. Sipas Eric Topol, kardiolog dhe studiues në Institutin e Kërkimeve “Scripps”, dezinformimi rreth jetëgjatësisë, inteligjencës artificiale dhe gjenetikës, pengon kuptimin e vërtetë shkencor dhe mund të gjenerojë iluzione të rreme tek publiku.

Topol thekson rëndësinë e informacionit të besueshëm dhe të kontekstualizuar bazuar në të dhëna klinike të forta, sepse vetëm në këtë mënyrë publiku mund të edukohet rreth strategjive realiste për plakjen e mirë.

Kjo lidhet me nevojën për të dalluar midis provave të forta dhe premtimeve të pabazuara, një parim që gjithashtu udhëheq kërkimin mbi super-plakësit.

Ushqyerja dhe dieta mesdhetare

Një nga shtyllat e stilit të jetesës së supermoshave është ushqyerja. Ndër shembujt e raportuar nga “Washington Post” është Marion Nestle, 89 vjeçe, një eksperte e njohur e të ushqyerit, e cila për vite me radhë ka përsëritur parimin e thjeshtë, por themelor të të ngrënit ushqim të vërtetë, të përpunuar minimalisht dhe kryesisht me bazë bimore.

Në mënyrë të ngjashme, jeta e Maria Branyas Morera, e cila vdiq në moshën 117 vjeçe në shëndet të mirë, ofron dëshmi të rëndësishme: në vitet e fundit të jetës së saj, ajo hëngri një dietë tipike mesdhetare, duke përfshirë kos natyral, peshk, vaj ulliri dhe fruta.

Sipas ekspertëve, nuk ishte vetëm lloji i dietës që bëri ndryshimin, por edhe qëndrueshmëria dhe thjeshtësia e këtyre zgjedhjeve të përditshme.

Stili i tyre i jetesës konfirmon vlefshmërinë e koncepteve ushqyese të konsoliduara shkencërisht: dietat e ekuilibruara, të pasura me perime, fibra dhe yndyrna “të mira”, me një reduktim të ushqimeve ultra të përpunuara, shoqërohen me performancë më të mirë metabolike dhe një rrezik më të ulët të sëmundjeve kronike.

Gjithmonë në lëvizje

Nëse ushqyerja është karburant, ushtrimet janë motori i shëndetit të mirë. Për “super-pleqtë”, si Emma Maria Mazzenga, 92 vjeçe, vrapimi i rregullt – dy ose tre herë në javë – është një rutinë që jo vetëm e mban trupin aktiv, por edhe forcon rezistencën psikologjike.

Dhe pastaj është Jeannie Rice, 77 vjeçe, një atlete amatore që vrapon deri në 70-75 milje në javë (100-120 kilometra), me një kapacitet aerobik të krahasueshëm me atë të një 25-vjeçari.

Shembulli i saj tregon se nuk është kurrë vonë për të filluar. Hulumtimet kanë treguar gjithashtu se ushtrimet – veçanërisht qëndrueshmëria muskulore dhe aktiviteti i rregullt aerobik – mund të jenë një nga ndërhyrjet e pakta me prova konkrete për ngadalësimin e plakjes biologjike.

Rëndësia e lidhjeve shoqërore

Të gjithë personat “super të moshuar”, të cituar theksojnë rëndësinë e lidhjeve shoqërore. Të qëndrosh i lidhur me miqtë, familjen dhe komunitetin nuk është vetëm një kënaqësi personale: disa studime tregojnë se izolimi shoqëror është një nga faktorët kryesorë të rrezikut për rënien njohëse dhe sëmundjet neurodegjenerative.

Maria Branyas Morera, për shembull, mbante kontakte të shpeshta shoqërore dhe ndërveprime të përditshme me ata përreth saj.

Jeannie Rice jo vetëm vraponte, por edhe dilte rregullisht me miqtë dhe merrte pjesë në aktivitete në grup.

Ndërveprimi shoqëror bëhet kështu një “vaksinë natyrale” kundër vetmisë dhe apatisë, gjendje që shpesh përshpejtojnë rënien e moshës së vjetër.

Kapërcimi i pengesave

Një tjetër karakteristikë e përsëritur e “super të moshuarve”, është aftësia e tyre për t’u rikuperuar pas sfidave.

Në kundërshtim me pikëpamjen e zakonshme se plakja është një rënie e ngadaltë, shumë të moshuar raportojnë se gjejnë energji të ripërtërirë pas ngjarjeve negative, të tilla si sëmundjet ose kufizimet fizike.

Kjo qëndrueshmëri është dokumentuar gjithashtu nga studimet që tregojnë se, me kushtet e duhura – gjumë të mjaftueshëm, mbështetje sociale dhe aktivitet fizik – shumë njerëz mbi 60 vjeç janë në gjendje të kthehen në nivele të habitshme të mirëqenies, duke u përmirësuar edhe pas periudhave të shëndetit të dobët.

Pikëpamja mendore, aq e rëndësishme sa ajo fizike

Së fundmi, qëndrimi mendor, del si një përbërës thelbësor. Si Liberman, 101 vjeçe, një tjetër shembull i raportuar nga “Washington Post”, shpjegon se optimizmi i saj nuk ishte vetëm një çudi emocionale, por një strategji jetësore.

Duke u përballur me një fëmijëri të vështirë, aksidente serioze dhe probleme shëndetësore, ajo gjithmonë mbante një pikëpamje pozitive për të ardhmen: “Nëse kam një ftohje, mendoj se do të përmirësohet. Nëse po kaloj një kohë të vështirë, mendoj se do të kalojë”.

Kjo prirje nuk duhet të ngatërrohet me mendimin pozitiv të thjeshtë dhe sipërfaqësor. Përkundrazi, është një aftësi e njohur në psikologjinë pozitive për të menaxhuar stresin, për të mbështetur përshtatjen dhe për të forcuar shëndetin mendor, të gjithë faktorë që – të kombinuar me të ushqyerit e shëndetshëm, ushtrimet dhe marrëdhëniet – kontribuojnë në një jetë të plotë edhe në pleqëri.

Përshtati: “Gazeta “Si”