Edhe në kohë normale, ekziston një element i dramës në tregje. Çmimi i naftës mund të rritet ose të bjerë si reagim ndaj një lëkundjeje gjeopolitike; Yield-et e obligacioneve mund të reflektohen në rritje të vendeve të punës; dhe aksionarët mund të mbledhin stok që paraqet fitime të mira. Por viti 2020 e ka çuar dramën në ekstrem. Shitja e kapitalit në mars ishte e pakonkurueshme në shpejtësinë e saj: aksionet humbën 30% të vlerës së tyre në një muaj. Rendimenti i thesareve dhjetëvjeçare amerikane, pasuria më e rëndësishme në të gjithë botën, ra me gjysmën e vlerës midis janarit dhe mesit të marsit dhe më pas përgjysmë përsëri brenda disa ditësh, përpara se të hynte në qerthullin e situatës. Kontratat për fuçitë e naftës amerikane rezultuan me humbje. Gjatë vitit 2020 çmimet e drurit ranë përgjysmë, mandej u dyfishuan, u dyfishuan përsëri, ranë gjysmë edhe një herë dhe më pas dyfishuar përsëri (në përgjithësi, ato janë dyfishuar në vitin 2020).
Nëse rënia e thelluar e çmimeve të aseteve ndërsa vendet u mbyllën i ka tmerruar menaxherët e aseteve, atëherë rimëkëmbja – e udhëhequr nga një situatë demash të egër në aksione të teknologjisë gjatë verës – i ka bërë ata të shqetësohen. Ishte vetëm në vitin 2018 një kompani publike, Apple, e cila u vlerësua për herë të parë në më shumë se 1trn $. Në terma neto, Apple ka fituar rreth 750 miliardë dollarë këtë vit. Tesla është rritur në vlerë gjashtë herë këtë vit, me një kapitalizim tregu prej më shumë se 600 miliardë dollarë, afërsisht vlera e shtatë prodhuesve të makinave më të mëdha së bashku. Edhe aksionet që nuk ishin të dashura në fillim të vitit, si bankat dhe firmat e energjisë, janë ringritur mandej, me lajmin e mirë – të një vaksine efektive dhe të një fitoreje të qartë për Joe Biden në zgjedhjet presidenciale të Amerikës. Kur Airbnb, një platformë për prenotime për shtëpi me qira për njerëzit që udhëtojnë, bëri debutimin e saj publik në 10 dhjetor – pas një viti në të cilin askush nuk udhëtoi askund – çmimi i aksionit të saj u rrit me 115%. Më 5 dhjetor vlera e aksioneve globale kapërceu 100 trn dollarë për herë të parë.
Tregjet financiare pasqyrojnë pritjet e investitorëve për të ardhmen, prandaj nuk është për t’u habitur që ata kanë qenë kaotik në vitin 2020. Por kthimi I aktiviteteve me rrezik mes kushteve të brishta ekonomike shtron pyetjen nëse janë formuar flluska në aktive të caktuara, apo nëse ulje-ngritjet mund të shpjegohen nga ndryshimi i shpejtë i faktorëve themelorë.
Konsideroni së pari provat për fluskat. Edhe ndërsa fitimet ranë, investitorët në indeksin e standardit s & p 500 fituan 14.3% (pa dividentë) në vitin 2020, rreth dyfishi i kthimit tipik gjatë 20 viteve të fundit. Fitimet kanë rritur masat e vlerësimeve të tregut të aksioneve. Një matës i tillë është raporti i rregulluar në mënyrë ciklike çmim-fitim, , i ideuar nga Robert Shiller, një ekonomist i çmimit Nobel. Kjo mënyrë sheh çmimet e aksioneve të rregulluara nga inflacioni në krahasim me mesataren dhjetë vjeçare të fitimeve reale për aksion. Kur raporti është i lartë, aksionet janë të shtrenjta në krahasim me fitimet e tyre; periudha të tilla kanë tentuar të pasohen nga kthime të ulëta afatgjata gjatë dekadës së ardhshme. Në Amerikë, raporti në nëntor 2020 ishte 33, mbi nivelin e tij në fillim të vitit. Vetëm dy herë më parë raporti ka tejkaluar 30 në Amerikë – në fund të viteve 1920 dhe në fillim të viteve 2000.
Firmat e mëdha të teknologjisë, shumë prej të cilave pritej të përfitonin nga blerjet në internet dhe puna në shtëpi, kanë luajtur një rol joproporcional në përformancën më të gjerë. Ato përbëjnë dy të tretat e kthimeve totale nga mbajtja e s & p 500. Në fillim të vitit 2020 Alphabet, Amazon, Apple, Facebook dhe Microsoft kishin vlerë rreth 5trn dollarë dhe përbënin 17.5% të vlerës së indeksit. Të pesta firmat tani vlejnë më shumë se 7 trilion dollarë dhe pjesa e tyre është rritur në 22%
Provë e mëtejshme e fluskave në aktivitetet ekonomike është furia e madhe rreth ofertave fillestare publike të firmave të tilla si Airbnb dhe ringjallja në tregtinë me pakicë. Investitorët me pakicë përbënin 20% të vëllimit të tregtimit të aksioneve, nga 15% në 2019. Në verë blerësit e vegjël të opsioneve call- kanë vendosur baste mbi çmimet e aksioneve në rritje – duke qenë përgjegjës për më shumë tregti të derivateve sesa ato të mëdha.
Provat rrethanore, pra, ngjajnë me flluska. Por një shqyrtim i tërthortë i faktorëve themelorë sugjeron që këta mund të shpjegojnë më shumë sesa një pjesë të drejtë të asaj që po ndodh. Asetet ciklike, si aksionet e restoranteve dhe shitësit me pakicë, ose mallrat, si nafta dhe bakri, priren të rriten me bumin e tregtisë. Këto ranë shpejt në vlerë në shkurt dhe mars, pasuar nga rikuperime të ngadalta ndërsa bota u hap përsëri. Por që nga 9 nëntori, kur u hap lajmi për një vaksinë efektive, ato janë rritur. Tarifat e transportit të kontejnerëve janë rritur më lart se në të gjitha kohërat. Nafta e papërpunuar Brent u rrit mbi 50 dollarë për fuçi për herë të parë që nga marsi në 10 dhjetor.
Për më tepër, lëvizja e normave të interesit duket se shpjegon më shumë sjelljen e çmimeve të kapitalit. Në mënyrë të izoluar, raporti çmim-fitim injoron ndikimin e normave të zbritjes në vlerësime. Vlera e një firme, për aksionarët e saj, është vlera aktuale e fitimeve të ardhshme të një firme – që do të thotë se çmimet e aksioneve priren të jenë të ndjeshme ndaj ndryshimit të pritjeve të fitimeve të ardhshme, por edhe ndaj normës së skontimit të përdorur për të llogaritur atë që vlejnë sot. Ka pasur ndryshime të mëdha në këtë normë zbritjeje për aksionet. Në fillim të vitit 2020, rendimenti i thesareve dhjetëvjeçare ishte 1.8%; nga mesi i marsit ishte vetëm 0.6%. Meqenëse rendimentet që rrodhën nga lajmet e vaksinave janë rritur edhe një herë, në rreth 0.9%.
Për të marrë parasysh këtë, më 30 nëntor Z. Shiller publikoi numrat e “kthimin e tepërt”, të cilat llogariten duke përmbysur raportin çmim-fitim, për të dhënë një tregues të rendimentit të pritur të kapitalit, dhe më pas duke zbritur kthimet e pritura reale të obligacioneve mbajtëse (të cilat , falë normave të ulëta dhe pritjeve modeste të inflacionit gjatë dekadës së ardhshme, janë negative). Rendimenti i tepërt është në të vërtetë më i lartë se në janar. Me fjalë të tjera, aksionet janë bërë më tërheqëse se obligacionet – në fillim ndoshta sepse rendimentet e bonove ranë kaq shpejt, duke rritur tërheqjen relative të aksioneve, por kohët e fundit falë vaksinës që paralajmëron kthimin e rritjes dhe fitimeve, që nuk ka kthim mbrapa.
Vetëm rritja e çmimeve të aksioneve ndoshta nuk është e mjaftueshme për të treguar një mani, duke pasur parasysh zhvendosjen në normat e skontimit. Kjo mund të mos shpërndajë shqetësimin e investitorëve, pjesërisht sepse ata janë të rrethuar nga prova të mirëqënies. Por çështja për një flluskë, të paktën, nuk është e hapur apo edhe e mbyllur. / The Economist /Në shqip gazeta Si
Copyright © Gazeta “Si”
Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë pronë ekskluzive dhe e patjetërsueshme e Gazetës “Si”, sipas Ligjit Nr.35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”. Ndalohet kategorikisht kopjimi, publikimi, shpërndarja, tjetërsimi etj, pa autorizimin e Gazetës “Si”, në të kundërt çdo shkelës do mbajë përgjegjësi sipas nenit 179 të Ligjit 35/2016.
